เตือนภัยมิจฉาชีพยุค AI ระบาดหนัก ผู้เชี่ยวชาญแนะวิธีเช็กสลิปปลอมและเลี่ยงกลโกงออนไลน์

รายการ “โคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.53” ออกอากาศเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2569 ดำเนินรายการโดย สุชัย เจริญมุขยนันท พร้อมด้วยวิทยากรผู้เชี่ยวชาญ ได้ร่วมพูดคุยถึงกรณีปัญหาการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI สลิปโอนเงินปลอมเพื่อหลอกลวงพ่อค้าแม่ค้าและประชาชนทั่วไป ซึ่งนับวันยิ่งทำออกมาได้แนบเนียนและสังเกตด้วยตาเปล่ายากขึ้นเรื่อย ๆ

พลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค (ประเทศไทย) ตั้งประเด็นว่า ปัจจุบันการทำธุรกรรมผ่านโมบายแบงก์กิ้งและการใช้สลิปโอนเงินเพื่อชำระค่าสินค้าและบริการกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ทุกคนใช้กันอยู่เป็นประจำ ในสลิปโดยทั่วไปจะมีข้อมูลชื่อผู้โอน เลขที่บัญชี ยอดเงิน วันและเวลา ซึ่งในอดีตการสังเกตสลิปปลอมทำได้ค่อนข้างง่ายเนื่องจากภาพไม่ชัดเจนหรือฟอนต์ตัวอักษรมีความผิดปกติ แต่ในยุคปัจจุบันที่ AI สามารถแก้ไขและสร้างภาพได้อย่างง่ายดายและเหมือนจริงมากขึ้น ทำให้การปลอมแปลงสลิปโอนเงินมีความแนบเนียนและสมจริงยิ่งขึ้น เครือข่ายโคแฟคจึงให้ความสำคัญกับการสร้างภูมิคุ้มกันและการรู้เท่าทันข้อมูล เพื่อให้ทั้งผู้บริโภคและพ่อค้าแม่ค้ามีแนวทางและหลักฐานในการตรวจสอบอย่างถูกต้อง

ด้าน เกรียงไกร รัชตามุขยนันต์ วิทยากรประจำรายการ Modern Market ทางคลื่นความคิด FM 96.5 ให้ความรู้เกี่ยวกับวิธีการสังเกตและรับมือกับสลิปปลอมว่า การพิจารณาด้วยตาเปล่าหรือการมองผ่าน ๆ ในขณะที่มีลูกค้าพลุกพล่านและมีความชุลมุนเป็นเรื่องที่ทำได้ยากมาก เนื่องจากมิจฉาชีพมักอาศัยจังหวะความเร่งรีบในการขายของหรือบริการลูกค้าของพ่อค้าแม่ค้าในการลงมือกระทำความผิด รูปแบบการปลอมแปลงมีหลากหลายตั้งแต่ระดับมือสมัครเล่นไปจนถึงระดับแนบเนียน บางกรณีมิจฉาชีพอาจใช้วิธีการกดทำรายการในแอปพลิเคชันธนาคาร สแกนคิวอาร์โค้ด และใส่ตัวเลขจำนวนเงินครบถ้วน แต่ยังไม่กดยืนยันการโอน แล้วนำหน้าจอแสดงผลก่อนกดยืนยันมาให้ร้านค้าดู ทำให้หลงเชื่อว่าโอนเงินสำเร็จแต่แท้จริงแล้วเงินยังไม่เข้าบัญชี นอกจากนี้ยังมีแอปพลิเคชันเถื่อนที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อให้ผู้ก่อเหตุสามารถเลือกธนาคารและระบุยอดเงินเพื่อทำสลิปปลอมได้อย่างแนบเนียน

สำหรับการป้องกันและวิธีแก้ปัญหา เกรียงไกรแนะนำว่าการพึ่งพาการมองด้วยตาเปล่าอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไป วิธีการที่มีประสิทธิภาพและป้องกันได้ดีที่สุดคือการใช้ระบบเสียงแจ้งเตือนหรือกล่องรับเงินของธนาคารที่มีเสียงประกาศยอดเงินโอนเข้าจริงทันทีเมื่อมีรายการสำเร็จ หรือการสมัครใช้งานแอปพลิเคชันสำหรับร้านค้าโดยเฉพาะ ซึ่งแยกต่างหากจากแอปพลิเคชันอินเทอร์เน็ตแบงก์กิ้งส่วนบุคคล เพื่อให้ระบบส่งเสียงแจ้งเตือนหรือส่งข้อความแจ้งเตือนผ่านไลน์ไปยังมือถือทันทีที่มีเงินโอนเข้ามาจริง

นอกจากนี้ ประชาชนทั่วไปยังสามารถป้องกันความเสียหายได้ด้วยการเข้าไปตั้งค่าจำกัดวงเงินการทำธุรกรรมโอนเงินต่อครั้งหรือต่อวันในแอปพลิเคชันธนาคารบนมือถือทุกเครื่อง เพื่อจำกัดความเสียหายในกรณีที่เกิดเหตุไม่คาดคิด เช่น การจำกัดวงเงินของญาติผู้ใหญ่ในครอบครัวไม่ให้โอนเงินจำนวนมากเกินความจำเป็น

ผู้ร่วมรายการ “รวมพลคนเช็กข่าว” ยังได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์และเตือนภัยรูปแบบอื่น ๆ ที่กำลังแพร่ระบาดอย่างหนักในกลุ่มเยาวชนและนักศึกษา เช่น มิจฉาชีพหลอกลวงผ่านเกมออนไลน์อย่างโรบล็อกซ์ (Roblox) โดยการล่อลวงให้เหยื่อส่งชื่อผู้ใช้งาน (username) และรหัสผ่าน (password) เพื่อเข้าไปในด่านพิเศษ จนทำให้สูญเสียเงินและไอเทมภายในเกม รวมถึงแก๊งคอลเซ็นเตอร์ที่ใช้เทคโนโลยี AI ปลอมเสียงหรือวิดีโอคอลเพื่อหลอกลวงญาติพี่น้องหรือคนในครอบครัวให้โอนเงิน ทั้งนี้ วิทยากรได้เน้นย้ำเคล็ดไม่ลับในการป้องกันตัวว่า หากได้รับการติดต่อผ่านทางโทรศัพท์หรือช่องทางออนไลน์ที่อ้างว่าเดือดร้อนและเร่งรัดให้ต้องโอนเงินทันที สิ่งสำคัญที่สุดคือต้องตั้งสติ อย่าเพิ่งเชื่อ อย่าเพิ่งแชร์ และอย่าเพิ่งโอนโดยเด็ดขาด ควรสงบสติอารมณ์ ตัดสาย แล้วโทรศัพท์กลับไปหาเจ้าตัวหรือบุคคลที่ถูกอ้างถึงโดยตรงเพื่อตรวจสอบความถูกต้องทุกครั้ง เพื่อป้องกันไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของมิจฉาชีพในยุคดิจิทัล

หมายเหตุ: รายงานชิ้นนี้สรุปความและเรียบเรียงด้วย AI (GEMINI) ตรวจสอบความถูกต้องโดยกองบรรณาธิการโคแฟค

บทเรียนน้ำท่วมจากหาดใหญ่ถึงกรุงเทพฯ  ภาครัฐต้องสื่อสารถูกต้องเข้าใจง่าย-ประชาชนเตรียมพร้อม ลดผลกระทบได้

เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2569 ที่โรงแรมลีการ์เดนส์ พลาซ่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ภาคีโคแฟค (ประเทศไทย) ร่วมเวทีสนทนา “ถ้าพรุ่งนี้เกิดภัยพิบัติ เราจะจัดการระบบข้อมูลอย่างไร?” ภายในงานสัปดาห์การเรียนรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล ประจำปี 2569 (MIDL Week 2026) ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 24–25 ตุลาคม โดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน (สสย.) มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และเครือข่ายภาคี

ผศ.ดร.ภีรกาญจน์ ไค่นุ่นนา คณบดีคณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี กล่าวว่า ความเข้าใจผิดในช่วงภัยพิบัติไม่ได้เกิดจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพียงอย่างเดียว  แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบการศึกษาหรือระบบประวัติศาสตร์ที่เป็นความรู้เชิงเดี่ยว รัฐเดี่ยวหรือคนกลุ่มเดียว ดังนั้นเมื่อเกิดวิกฤติขึ้นสิ่งเหล่านี้จะทำงานกับเราด้วยในการรับข้อมูลข่าวสาร   โดยยกตัวอย่างเหตุการณ์น้ำท่วมปลายปี 2567 เมื่อทีมกู้ภัยจากภาคใต้ตอนบนนำสิ่งของไปช่วยผู้ประสบภัยในอำเภอเทพา จังหวัดสงขลา แล้วโพสต์ข้อความว่าถูกชาวบ้านปล้น ก่อนที่นายอำเภอเทพาจะชี้แจงภายหลังว่าเป็นความเข้าใจผิด อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวหาดังกล่าวถูกส่งต่อไปแล้ว โดยมีภาพจำเรื่องความรุนแรงในพื้นที่ชายแดนใต้เป็นปัจจัยสนับสนุนทำให้ผู้คนเชื่อได้ง่ายขึ้น  ซึ่งเหตุการณ์ครั้งนั้น ทางสำนักประชาสัมพันธ์จังหวัดสงขลา ได้สอบถามทั้งชาวบ้านที่อยู่ในเหตุการณ์ ผู้ใหญ่บ้านในหมู่บ้านที่ถูกพาดพิง รวมถึงผู้ว่าราชการจังหวัดสงขลา  จึงช่วยให้เห็นเหตุการณ์รอบด้านมากขึ้น ผู้รับสารควรพิจารณาด้วยว่าข่าวนั้นนำเสนอจากมุมมองของใคร และมีเสียงของผู้ถูกกล่าวถึงหรือไม่

อีกตัวอย่างคือ การวิจารณ์ผู้ประสบภัยชาวมุสลิมที่ต้องการอาหารฮาลาล  ซึ่งเป็นมายาคติสะท้อนการขาดความเข้าใจในความแตกต่างทางวัฒนธรรม การช่วยเหลือจึงควรคำนึงถึงความต้องการและข้อจำกัดของแต่ละชุมชน เพื่อให้สิ่งของที่ส่งไปสามารถนำไปใช้ได้จริง

“บางทีสังคมเราพยายามหาแพะอยู่แล้ว ความเลวร้ายที่เกิดขึ้นมาจากใคร   ก็พร้อมที่จะโยนบาปให้กับคนนั้น ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มคนชายขอบ แรงงานพม่า ชนกลุ่มน้อยในสังคม หรืออื่นๆ  ข้อมูลข่าวสารที่ไหลมาพร้อมกับเหตุการณ์ภาวะวิกฤติเกี่ยวข้องกับเรื่องของอคติต่างๆ ที่เกิดขึ้น ในฐานะที่เราเป็นผู้รับสารจำเป็นจะต้องเรียนรู้ด้วยว่าความอคติของเราทำงานอะไรกับข้อมูลข่าวสารเหล่านี้อยู่ ซึ่งเป็นเรื่องที่สำคัญ” ผศ.ดร.ภีรกาญจน์ กล่าว

ด้านบัญชา จันทร์สมบูรณ์ ทีมกองบรรณาธิการโคแฟค (ประเทศไทย) กล่าวเสริมในประเด็นอคติในสถานการณ์ภัยพิบัติ คือช่วงปลายเดือนกันยายน – ต้นเดือนตุลาคม 2569 ซึ่งกล่าวหาว่าแรงงานชาวเมียนมาขโมยน้ำดื่มของ “เบียร์ คนตื่นธรรม” อินฟลูเอนเซอร์สายธรรมะ ทั้งที่ยังมีคำถามต้องตรวจสอบว่า ผู้ที่นำน้ำไปเป็นใคร นำไปเพื่ออะไร และเป็นผู้ประสบภัยด้วยหรือไม่

ส่วนประเด็นการสื่อสารในสถานการณ์ภัยพิบัติเพื่อสกัดกั้นการแพร่ระบาดของข่าวลือ – ข่าวลวงต่างๆ ปัจจัยสำคัญ คือ ต้องสื่อสารข้อมูลที่รับผิดชอบให้ชัดเจน กระชับ และเข้าใจง่าย ลดการใช้ภาษาราชการมากเกินไป   รวมถึงการจัดเจ้าหน้าที่ติดตามคำถามและข้อความขอความช่วยเหลือจากประชาชน เพื่อให้ข้อมูลนำไปสู่การช่วยเหลือได้ทันสถานการณ์   ยกตัวอย่าง  การสื่อสารของกรมอุตุนิยมวิทยา  มีการปรับหลังจากมีประเด็นถูกเปรียบเทียบกับเพจเอกชนหนึ่ง โดยสื่อสารให้เข้าใจง่ายขึ้น  แต่ยังคงหลักวิชาการเหมือนเดิม  โดยผู้รับสารที่ต้องการอ่านเอกสารพยากรณ์อากาศฉบับเต็มสามารถอ่านได้ในช่องแสดงความคิดเห็นโดยกรมอุตุฯ จะแนบไว้ นอกจากนี้ยังมีเจ้าหน้าที่คอยตอบข้อซักถามประชาชนแทบจะตลอด 24 ชั่วโมง

อีกประเด็นหนึ่งคือการส่งต่อข้อมูลจากหน่วยงานที่รับผิดชอบเรื่องต่างๆ เช่น สภาพลมฟ้าอากาศ ปริมาณการระบายน้ำ ไปยังหน่วยงานองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) เพื่อสื่อสารกับประชาชน อย่างของกรุงเทพมหานคร (กทม.) ควรจัดให้มีเพจกลางของ กทม. ที่รับแจ้งและคอยรายงานสถานการณ์โดยรับข้อมูลจากหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

“ถ้าแต่ละหน่วยงานสามารถสื่อสารข้อมูลที่ตัวเองรับผิดชอบได้อย่างชัดเจน กระชับ เข้าใจง่าย ไม่เป็นภาษาราชการเกินไป  และท้องถิ่นน่าจะเป็นผู้มีบทบาทในการนำข้อมูลมาเชื่อมโยงเพื่อแจ้งเตือนในพื้นที่ได้ การอพยพและการเตรียมรับมือก็จะเป็นระบบมากขึ้น” บัญชากล่าว

ขณะที่ชโลม เกตุจินดา สภาองค์กรของผู้บริโภค จังหวัดสงขลา กล่าวว่า บทเรียนจากน้ำท่วมหาดใหญ่ระหว่างวันที่ 22–28 พฤศจิกายน 2568 ทำให้เห็นความจำเป็นของการเตรียมพร้อมทั้งระดับหน่วยงานในพื้นที่  ระดับบุคคล ครัวเรือน และชุมชน  ตั้งแต่จัดชุดยังชีพ สำรองอาหาร ยกสิ่งของขึ้นที่สูง ไปจนถึงจัดสภาพบ้านให้ปลอดภัย โดยเฉพาะครัวเรือนที่มีผู้สูงอายุ รวมทั้งเตรียมเอกสารและภาพถ่ายทรัพย์สินไว้เป็นหลักฐานประกอบการขอรับความช่วยเหลือเยียวยาจากรัฐ

ประเด็นที่ท้าทายในปัจจุบันที่หลายครัวเรือนหันมาใช้รถยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่ต้องเตรียมความพร้อมเรื่องข้อมูลความรู้ อาทิ การดูแลรถยนต์ไฟฟ้าเมื่อเกิดน้ำท่วม สถานที่จอดรถปลอดภัย รถสามารถลุยน้ำได้ในระดับไหน  ตลอดจนเงื่อนไขและวงเงินของมาตรการประกันภัยหรือการเยียวยาที่ประชาชนต้องได้รับข้อมูลอย่างชัดเจน นอกจากนี้การมีโครงสร้างพื้นฐานและช่องทางสื่อสารสำรองในชุมชน เช่น การใช้งานแอปพลิเคชั่นแบบจำลองสภาพอากาศเพื่อประเมินความเสี่ยง การใช้งานวิทยุสื่อสารในย่านความถี่สำหรับประชาชน (Citizen Band) ที่แต่ละชุมชนหรือเครือข่าย ต้องมีการพัฒนาทักษะให้สามารถใช้เป็น เช่น อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ประธานกลุ่มต่างๆ ของชุมชน เป็นต้น

“สถานการณ์เช่นนี้ต้องมีการเตรียมตัวเอง โดยเทศบาลได้จัดทำคู่มือเทศบาล ที่มีเบอร์สายด่วนไว้   ควรต้องเก็บเอกสารนี้ใส่แฟ้มพลาสติก  รวมไปถึงแหล่งข้อมูลตรวจสอบเส้นทาง  และช่องทางติดต่อที่สำคัญของหน่วยงานต่างๆ  เราต้องมีองค์ความรู้พวกนี้เพื่อจะได้ใช้งานในการตรวจสอบข้อเท็จจริงและทันต่อสถานการณ์ในยามวิกฤติ”  ชโลมกล่าว

มองอเมริกาแล้วย้อนดูไทย : ‘พอดดิจิทัล-Smart Vape’ บุหรี่ไฟฟ้าใส่เทคโนโลยีล้ำ ภัยคุกคามสุขภาพเยาวชน

บัญชา จันทร์สมบูรณ์

“การทำให้บุหรี่ไฟฟ้าถูกกฎหมายเพื่อจัดเก็บภาษี จะทำให้ผลิตภัณฑ์นี้เข้าถึงได้ง่ายขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงที่เด็กและเยาวชนจะเริ่มใช้ผลิตภัณฑ์นิโคตินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่อต้องเผชิญกับกลยุทธ์การตลาด รูปแบบผลิตภัณฑ์ที่ดึงดูดใจ และความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่าบุหรี่ไฟฟ้าที่รัฐเก็บภาษีคือของที่ปลอดภัย การแก้ปัญหาที่ถูกต้องจึงไม่ใช่การยอมรับให้เป็นของถูกกฎหมายเพื่อเก็บรายได้ แต่ต้องให้น้ำหนักกับการป้องกันนักสูบหน้าใหม่ ควบคู่กับการเฝ้าระวังและปราบปรามการจำหน่ายอย่างจริงจัง“

ถ้อยแถลงจากกรมควบคุมโรคเมื่อวันที่ 9 ต.ค. 2569 ประกาศจุดยืนชัดเจน ‘ไม่สนับสนุนบุหรี่ไฟฟ้าถูกกฎหมาย’ หลังมีกระแสข่าวกรรมาธิการการสาธารณสุขเตรียมเสนอตั้งกรรมาธิการวิสามัญเพื่อพิจารณาแนวทางการจัดเก็บภาษีบุหรี่ไฟฟ้า ซึ่ง ณ ปัจจุบันยังคงเป็นสินค้าผิดกฎหมายในประเทศไทย โดยย้ำว่าเป็นความคิดที่ ‘ได้ไม่คุ้มเสีย’ เพราะรายได้ที่รัฐได้รับจากภาษีสินค้าชนิดนี้ไม่อาจเทียบได้กับรายจ่ายที่สูญเสียไปกับภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลผู้ป่วยจากโรคที่เกี่ยวข้องกับบุหรี่ไฟฟ้า

ท่าทีของกรมควบคุมโรคยังสอดคล้องกับข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO) โดยเมื่อวันที่ 12 พ.ค. 2569 ได้เผยแพร่เอกสารที่เป็นการย้ำว่า

  1. บุหรี่ไฟฟ้าเป็นอันตรายทั้งต่อผู้สูบและคนรอบข้าง บุหรี่ไฟฟ้าปล่อยสารพิษต่าง ๆ รวมถึงสารก่อมะเร็ง และมีความเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงทางสุขภาพหลายประการ เช่น โรคปอด ภาวะเป็นพิษ การบาดเจ็บ แผลไหม้ และผลกระทบเชิงลบต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด นอกจากนี้ การได้รับละอองจากบุหรี่ไฟฟ้ายังก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อผู้ที่อยู่ใกล้เคียงอีกด้วย
  2. ผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้ามีส่วนประกอบของนิโคติน (และบางครั้งอยู่ในระดับที่สูงมาก) ซึ่งเป็นสารที่ก่อให้เกิดการเสพติดได้ง่าย ทั้งยังส่งผลเสียต่อพัฒนาการของทารกในครรภ์สำหรับหญิงตั้งครรภ์ รวมถึงส่งผลกระทบเชิงลบต่อพัฒนาการทางสมองในเด็กและวัยรุ่น นอกจากนั้น บุหรี่ไฟฟ้ายังมีหลากหลายรูปแบบ โดยหลายชนิดเปิดโอกาสให้ผู้ใช้สามารถปรับแต่งผลิตภัณฑ์ได้ ซึ่งรวมถึงการเพิ่มปริมาณการได้รับนิโคตินและ/หรือระดับของสารพิษ โดยบางครั้งระดับของสารพิษอาจสูงกว่าที่มีอยู่ในควันบุหรี่ทั่วไป (บุหรี่มวน)
  3. ยังไม่มีหลักฐานพิสูจน์ได้ว่าบุหรี่ไฟฟ้าที่ใช้ในฐานะผลิตภัณฑ์สำหรับผู้บริโภค (มิใช่เพื่อวัตถุประสงค์ทางการแพทย์) ในสถานการณ์จริงนั้น มีประสิทธิภาพในการช่วยเลิกบุหรี่ในระดับประชากร ดังนั้นจึงไม่แนะนำให้รัฐบาลอนุญาตให้มีการจำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้าในฐานะผลิตภัณฑ์สำหรับผู้บริโภคโดยมุ่งหวังผลในการช่วยเลิกบุหรี่

“บุหรี่ไฟฟ้ามีตัวเลือกกลิ่นและรสชาติที่หลากหลายที่สุดเมื่อเทียบกับผลิตภัณฑ์นิโคตินและยาสูบประเภทอื่น ๆ กลิ่นและรสชาติเหล่านี้จำนวนมากมีความดึงดูดใจเด็กและเยาวชน นอกจากนี้ กลิ่นและรสชาติยังสามารถเพิ่มความเป็นพิษโดยรวมของละอองไอที่สูดเข้าไป ช่วยกลบความรู้สึกระคายคอจากนิโคติน อีกทั้งยังมีส่วนกระตุ้นให้เกิดการเริ่มต้นทดลองใช้ผลิตภัณฑ์ และเป็นจุดเชื่อมโยงจากการทดลองใช้ไปสู่การใช้เป็นประจำได้อีกด้วย” เอกสารประชาสัมพันธ์ขององค์การอนามัยโลกระบุ

(ซ้าย) กรมควบคุมโรคประกาศจุดยืนไม่สนับสนุนบุหรี่ไฟฟ้าถูกกฎหมาย (ที่มา: กรมควบคุมโรค)
(ขวา) บุหรี่ไฟฟ้ากับการแต่งกลิ่นและรสชาติ การออกแบบผลิตภัณฑ์ และทำการตลาดผ่านช่องทางออนไลน์
ดึงดูดให้เด็กและเยาวชนริลองใช้งาน (ที่มา: องค์การอนามัยโลก)

‘พอดดิจิทัล’ บุหรี่ไฟฟ้าทรงล้ำ ๆ ดึงดูดวัยรุ่นให้อยากริลอง

เอกสารเผยแพร่ขององค์การอนามัยโลก ‘Electronic cigarettes (E-cigarettes): advocacy brief’ เมื่อวันที่ 12 พ.ค. 2569 ได้กล่าวไว้ตอนหนึ่งว่า บุหรี่ไฟฟ้าจำนวนมากได้รับการออกแบบมาเพื่อให้สามารถใช้งานได้อย่างแนบเนียน โดยรูปร่างอาจดูคล้ายกับลิปสติกหรือนาฬิกา ทำให้ง่ายต่อการซุกซ่อนไม่ให้สังเกตเห็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับครูและพ่อแม่ผู้ปกครองที่ต้องเฝ้าระวัง

เช่นเดียวกับเมื่อเดือนสิงหาคม 2569 ที่ประเทศไทย ศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ (ศจย.) ตั้งข้อสังเกตถึงการแพร่หลายของ ‘พอดดิจิทัล’ หรือบุหรี่ไฟฟ้าที่มีรูปร่างหน้าตาคล้ายอุปกรณ์ไอที หรือ บุหรี่ไฟฟ้าอัจฉริยะ(Digital Vape หรือ Smart Vape) เช่น ใช้เทคโนโลยีชิป หน้าจอ Smart Screen และสามารถปรับตั้งค่าได้ตามความประสงค์ของผู้ใช้งาน เช่น ความร้อน น้ำยา ซึ่งการทำให้บุหรี่ไฟฟ้าดูเป็นสินค้าล้ำสมัยอาจทำให้ลดทอนความเป็นอันตราย อีกทั้งพ่อแม่ผู้ปกครองอาจดูไม่ออกว่าสิ่งที่บุตรหลานมีไว้ในครอบครองคือบุหรี่ไฟฟ้าหรือไม่

ในเดือนกรกฎาคม 2568 สำนักงานสุขภาพและบริการมนุษย์แห่งมลรัฐไอโอวา  เผยแพร่เอกสารประชาสัมพันธ์ความเสี่ยงของพอดดิจิทัล (Smart Vapes: A Growing Threat to Iowa Youth) ระบุว่า บุหรี่ไฟฟ้าที่มาพร้อมกับเทคโนโลยี เช่น เชื่อมต่อผ่านบลูทูธ เป็นวิวัฒนาการที่อันตรายโดยเฉพาะกับเด็กและเยาวชน จึงเรียกร้องให้มีการดำเนินการอย่างเร่งด่วนทั้งจากครู พ่อแม่ผู้ปกครองและบุคลากรทางการแพทย์ โดยชี้ความเสี่ยงหลายประการ

  1. การส่งผ่านนิโคตินในปริมาณสูงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสพติด ระดับนิโคตินที่ควบคุมผ่านแอปพลิเคชันทำให้เกิดการเสพติดที่รุนแรงและรวดเร็วยิ่งขึ้น หลายผลิตภัณฑ์ใช้เกลือนิโคติน (Nicotine Salts – น้ำยาบุหรี่ไฟฟ้าที่สกัดจากใบยาสูบแล้วเติมกรดอ่อนๆ ลงไป เพื่อให้รสชาติกระด้างน้อยลง นุ่มคอขึ้น) ซึ่งดูดซึมได้อย่างรวดเร็วและทำให้ความอยากนิโคตินรุนแรงขึ้น ผู้สูบสามารถเพิ่มปริมาณการผลิตไอน้ำ ซึ่งนำไปสู่การได้รับนิโคตินมากเกินไป
  2. ออกแบบให้ซุกซ่อนอำพรางได้ง่าย บุหรี่ไฟฟ้าบางรุ่นมีเทคโนโลยีที่ลดไอระเหยให้ปรากฏเพียงเล็กน้อย หรือมีฟังก์ชั่นสั่งควบคุมอุปกรณ์จากระยะไกลผ่านแอปพลิเคชั่นเพื่อป้องกันการตรวจสอบเมื่ออุปกรณ์นั้นถูกยึด นอกเหนือจากรูปร่างหน้าตาภายนอกที่ดูผิวเผินจะคล้ายกับสิ่งของที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น แฟลชไดรฟ์ นาฬิกา ปากกา ซึ่งสามารถวางปะปนไปกับอุปกรณ์การเรียนได้อย่างแนบเนียน
  3. มีระบบติดตามข้อมูลและเสริมสร้างพฤติกรรม พอดดิจิทัลบางรุ่นมีฟังก์ชั่นแจ้งเตือนการใช้งานเพื่อกระตุ้นให้สูบบุหรี่ไฟฟ้าบ่อยขึ้น มีระบบวิเคราะห์ข้อมูลในตัวช่วยให้ผู้ใช้ติดตามและปรับปริมาณนิโคตินที่ได้รับ รวมถึงสามารถแชร์ข้อมูลในสื่อสังคมออนไลน์ (Social Media) ส่งผลให้การสูบบุหรี่ไฟฟ้าถูกมองเป็นเรื่องปกติและแพร่หลายมากขึ้น
  4. การได้รับสารเคมีที่เป็นอันตรายและไม่ทราบชนิด น้ำยาสำหรับใช้กับบุหรี่ไฟฟ้าอาจมีส่วนประกอบของสาร THC (Tetrahydrocannabinol – สารที่พบในกัญชา) นิโคตินสังเคราะห์ หรือสารเคมีที่เป็นพิษ อุปกรณ์ที่ให้ความร้อนสูงจะก่อให้เกิดผลพลอยได้ที่เป็นอันตรายมากขึ้น นอกจากนั้น น้ำยาบุหรี่ไฟฟ้าที่ไม่มีการควบคุมมาตรฐานอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาวโดยที่ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าคืออะไรบ้าง
  5. กำกับดูแลได้ยาก เนื่องจากบุหรี่ไฟฟ้ารูปแบบใหม่อย่างพอดดิจิทัลถูกพัฒนาให้ไอระเหยมีกลิ่นฉุนน้อยลงเมื่อเทียบกับบุหรี่ไฟฟ้าแบบเดิม นอกจากนั้นการจำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์ทำให้เด็กและเยาวชนสามารถเข้าถึงได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะผ่านสื่อสังคมออนไลน์ ซึ่งโรงเรียนต่าง ๆ ในรัฐไอโอวากำลังประสบปัญหาในการรับมือกับเทคโนโลยีบุหรี่ไฟฟ้าที่พัฒนาอยู่ตลอดเวลา
‘พอดดิจิทัล’ หรือ Smart Vape บุหรี่ไฟฟ้าที่มีหน้าตาและเทคโนโลยีคล้ายอุปกรณ์ไอทีล้ำยุค ดึงดูดเด็กและเยาวชนให้อยากริลอง
(ที่มา: ศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ ประเทศไทย และองค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา)

สำนักงานบริการด้านสุขภาพแห่งมลรัฐวิสคอนซินเผยแพร่รายงานหัวข้อ Tobacco is Changing: Tech and Toys เมื่อวันที่ 24 ก.พ. 2569 ระบุธุรกิจยาสูบมองเห็นโอกาสในการใช้ประโยชน์จากสิ่งที่เด็กและเยาวชนชื่นชอบ เช่น หน้าจอ วิดีโอเกม และการเชื่อมต่อออนไลน์ ด้วยการนำสิ่งเหล่านี้มาใช้กับผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้าที่รูปลักษณ์ดึงดูดใจ ทั้งหน้าจอสัมผัส การปรับแต่งหน้าจอแสดงผล การเชื่อมต่อผ่านบลูทูธ การตั้งค่าภาพพื้นหลัง และอื่น ๆ อีกมากมาย

“หนึ่งในกลยุทธ์ที่มีประสิทธิภาพคือการเชื่อมโยงผลิตภัณฑ์เข้ากับความชื่นชอบในการเล่นเกมของเยาวชน ซึ่งเป็นการตอกย้ำพฤติกรรมการเสพนิโคตินในกลุ่มผู้ใช้อยู่เดิม และอาจดึงดูดกลุ่มใหม่ที่ไม่เคยสนใจนิโคตินมาก่อนให้เข้ามาลองใช้ได้ รางวัลที่ได้รับภายในเกมหรือรางวัลเชิงภาพลักษณ์ต่าง ๆ เปลี่ยนการสูบแต่ละครั้งให้กลายเป็นหนทางในการก้าวหน้าภายในเกม ตัวอย่างเช่น ในบางเกม ผู้ใช้ต้องสูบบุหรี่ไฟฟ้าเพื่อให้อาหารสัตว์เลี้ยงเสมือนจริง หรือในบางเกม จำนวนครั้งที่สูบสามารถนำไปวัดผลหรือแชร์บนโซเชียลมีเดียเพื่อแลกรับรางวัลต่าง ๆ ได้” รายงานของสำนักงานบริการด้านสุขภาพแห่งมลรัฐวิสคอนซิน ระบุ

งานวิจัย ‘E-Cigarette Brand Trends: A Comparison Across Texas College Students, a United States Online Sample, and the E-cigarette Retail Market (2023-2025)’ เผยแพร่ในวารสารวิชาการ Sage Jpurnals วันที่ 16 ต.ค. 2569 สำรวจสถานการณ์ว่าด้วยการขายและใช้บุหรี่ไฟฟ้าในมลรัฐเท็กซัส และชี้ว่าการมาของ ‘บุหรี่ไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Vape)’ ยิ่งเร่งให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในภูมิทัศน์ของตลาดในสหรัฐฯ กล่าวคือ ฟังก์ชั่นล้ำๆ อย่างหน้าจอแสดงผลแบบดิจิทัล ระบบสลับการใช้พลังงาน 2 รูปแบบ (Dual Power Modes) ระบบปรับการไหลของอากาศที่ผสมกับละอองไอ (Adjustable Airflow) อาจช่วยเพิ่มความน่าสนใจเมื่อเทียบกับบุหรี่ไฟฟ้ารุ่นก่อนหน้า

ตัวอย่างของ ‘พอดดิจิทัล’ หรือ Smart Vape
(ที่มา: Wisconsin Department of Health Services)

รัฐตามไม่ทันธุรกิจและเทคโนโลยี

ในสหรัฐอเมริกา แม้บุหรี่ไฟฟ้าได้รับอนุญาตให้จำหน่ายได้อย่างถูกกฎหมาย แต่ไม่ใช่จำหน่ายได้อย่างเสรี โดยในวันที่ 30 ต.ค. 2567 องค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐฯ (FDA) เปิดเผยว่าได้ส่งเอกสารแจ้งเตือนไปยังผู้ค้า 9 ราย และผู้ผลิต 1 ราย หลังพบมีการโฆษณาผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้าที่มีหน้าตาและฟังก์ชั่นการทำงานเหมือนเครื่องเล่นเกมหรือโทรศัพท์มือถือ ซึ่งส่อเจตนาล่อตาล่อใจเด็กและเยาวชนอย่างโจ่งแจ้ง

ข้อมูลล่าสุดที่ FDA เปิดเผยเมื่อวันที่ 28 ส.ค. 2569 มีผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับบุหรี่ไฟฟ้า 48 รายการ จากผู้ผลิต 5 ราย ได้รับอนุญาตให้ขึ้นทะเบียนเพื่อการจำหน่าย ซึ่งเมื่อนำชื่อผลิตภัณฑ์ทั้งหมดไปค้นหา พบว่าไม่มีผลิตภัณฑ์ใดที่มีหน้าตาแบบพอดดิจิทัลหรือ Smart Vape แต่ถึงกระนั้น FDA ก็ย้ำด้วยว่า “แม้อนุญาตให้จำหน่าย..แต่ไม่ได้รับรองว่าบุหรี่ไฟฟ้าปลอดภัย เพราะผลิตภัณฑ์ยาสูบทุกชนิดอาจก่อให้เกิดการเสพติดได้” ดังนั้นคนที่ไม่เคยสูบไม่ว่าบุหรี่มวนหรือบุหรี่ไฟฟ้าก็ไม่ควรไปหาผลิตภัณฑ์เหล่านี้มาใช้

รายงาน ‘Getting paid to vape? Researchers say that’s a dangerous combination’ โดยศูนย์มะเร็งฮอลลิงส์ แห่งมหาวิทยาลัยการแพทย์เซาท์แคโรไลนา (MUSC Hollings Cancer Center) เผยแพร่เมื่อวันที่ 27 ก.ย. 2569 แสดงความกังวลเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้ารูปแบบใหม่มีการให้รางวัลกับผู้ใช้ตั้งแต่น้ำยาบุหรี่ไฟฟ้าไปจนถึงสกุลเงินดิจิทัล ว่าเป็นการกระตุ้นให้มีการใช้มากขึ้นจนเสพติดและบั่นทอนความพยายามในการเลิกสูบบุหรี่

อแมนดา พาล์มเมอร์ (Amanda Palmer) นักวิจัยของศูนย์ควบคุมมะเร็งฮอลลิงส์ กล่าวว่า หากรางวัลที่ได้รับสามารถนำไปแลกเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับเติมเพิ่มได้ ก็จะเกิดเป็นระบบที่ขับเคลื่อนด้วยตนเอง ซึ่งช่วยให้ผู้คนยังคงสนใจและใช้งานผลิตภัณฑ์นั้นต่อไป เช่นเดียวกับ เทซี สมิธ (Tracy Smith) นักวิทยาศาสตร์ด้านการเสพติดและผู้นำร่วมของโครงการวิจัยการป้องกันและควบคุมมะเร็งของศูนย์มะเร็งฮอลลิงส์ กล่าวว่า นิโคตินเป็นสารเสพติด และแนวคิดเรื่องการให้แรงจูงใจทางการเงินแก่การใช้นิโคตินนั้นน่ากลัวมาก

“FDA กำลังประสบปัญหาในการบังคับใช้กฎหมาย เนื่องจากมีผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้าที่ไม่ได้รับอนุญาตจำนวนหลายพันรายการทะลักเข้าสู่ตลาด แม้ว่าหน่วยงานจะมีอำนาจดำเนินการกับบริษัทบางแห่งได้ แต่ก็ไม่สามารถครอบคลุมถึงปัญหาที่เกิดขึ้นในวงกว้างเช่นในปัจจุบัน” สมิธกล่าว

รายงานของศูนย์มะเร็งฮอลลิงส์ ตั้งข้อสังเกตว่า ก่อนที่ผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้าที่มีนิโคตินจะสามารถวางจำหน่ายได้อย่างถูกกฎหมายในสหรัฐฯ ผู้ผลิตจะต้องยื่นหลักฐานต่อ FDA เพื่อแสดงให้เห็นว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวมีความเหมาะสมในการปกป้องสุขภาพของสาธารณชน และอุปกรณ์บุหรี่ไฟฟ้าอัจฉริยะรุ่นใหม่เหล่านี้ก็ยังไม่ได้รับการอนุมัติจาก FDA ซึ่งหมายความว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวไม่ได้รับอนุญาตให้วางจำหน่ายอย่างถูกกฎหมาย แต่ในความเป็นจริงกลับพบการจำหน่ายอย่างแพร่หลาย โดยสรุปแล้ว อย่างน้อยที่สุด “บุหรี่ไฟฟ้าประเภทที่สูบแล้วได้รับผลตอบแทน (vape-to-earn) ควรได้รับการตรวจสอบอย่างละเอียดถี่ถ้วนจากหน่วยงานกำกับดูแลทั้งในระดับรัฐบาลกลางและระดับมลรัฐ” รวมถึงหวังว่ารายงานฉบับนี้จะนำไปสู่การอภิปรายในวงกว้างขึ้นเกี่ยวกับจุดตัดระหว่างเทคโนโลยีอุบัติใหม่ แรงจูงใจทางการเงิน และสารเสพติด รวมถึงความจำเป็นในการปรับปรุงนโยบายให้เท่าทันสถานการณ์ เพื่อปกป้องสุขภาพของสาธารณชน

คำแนะนำถึงประเทศที่แบนบุหรี่ไฟฟ้าอย่างเด็ดขาด และประเทศที่อนุญาตให้จำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้าได้ภายใต้มาตรการควบคุม
(ที่มา: องค์การอนามัยโลก)

ไม่ว่าจะห้ามหรืออนุญาต..มาตรการควบคุมบุหรี่ไฟฟ้าต้องเข้มงวดเพื่อปกป้องสุขภาพประชาชน

แม้องค์การอนามัยโลกจะไม่ได้ฟันธงอย่างชัดเจนว่าควรห้ามผลิตและจำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้าอย่างเด็ดขาด หรืออนุญาตให้ผลิตและจำหน่ายได้ภายใต้มาตรการควบคุม ทำให้ปัจจุบันแต่ละประเทศมีนโยบายแตกต่างกัน อย่างไรก็ตาม องค์การอนามัยโลกได้ให้คำแนะนำต่อนโยบายทั้ง 2 กลุ่มไว้ดังนี้

  • สำหรับประเทศที่อนุญาตให้ผลิตและจำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้า มีคำแนะนำ เช่น มีมาตรการควบคุมเพื่อลดความน่าดึงดูดใจและผลกระทบที่เป็นอันตราย (อาทิ สารปรุงแต่งกลิ่น – รส หรือรูปลักษณ์ภายนอก) , ปกป้องประชาชนจากข้อมูลที่สร้างความเข้าใจผิด (อาทิ ความปลอดภัยหรือประสิทธิภาพในการใช้เพื่อเลิกบุหรี่มวน) , ห้ามจำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้าให้เด็ก , ประยุกต์มาตรการควบคุมบุหรี่มวนมาใช้กับบุหรี่ไฟฟ้า , เสริมสร้างการติดตามและเฝ้าระวังเพื่อให้เห็นภาพระหว่างความเข้าใจและการใช้งานจริงได้แบบ Real – Time , เสริมสร้างการบังคับใช้กฎหมายเพื่อให้มั่นใจว่ามาตรการที่นำมาปฏิบัติมีประสิทธิผล และเผยแพร่ข้อมูลให้ประชาชนทราบถึงผลเสียของการใช้บุหรี่ไฟฟ้า
  • สำหรับประเทศที่ห้ามผลิตและจำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้า มีคำแนะนำ เช่น ตรวจสอบให้แน่ใจว่ามีการบังคับใช้ข้อห้ามอย่างเข้มงวด, ติดตามและเฝ้าระวัง เพื่อสนับสนุนให้เห็นภาพระหว่างความเข้าใจและการใช้งานจริง และดำเนินมาตรการเสริมต่าง ๆ (อาทิ การห้ามโฆษณา การส่งเสริมการขาย และการสนับสนุนทางการเงิน รวมถึงการตลาดดิจิทัล) ตลอดจนมาตรการบังคับใช้ที่มีประสิทธิภาพ

อ้างอิง

ผู้ใช้เฟซบุ๊กโพสต์ข้อมูลเท็จว่า ผู้ต้องขังคดีฆ่าพี่น้องชาวรัสเซียถูกคู่อริแทงเสียชีวิตในคุก ราชทัณฑ์ยืนยันยังมีชีวิตอยู่

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ผู้ต้องหาคดีฆาตกรรมสองพี่น้องชาวรัสเซียใน จ.ชลบุรี ถูกคู่อริแทงเสียชีวิตในคุก

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** กรมราชทัณฑ์ยืนยันผู้ต้องหายังมีชีวิตอยู่และเรือนจำมีมาตรการดูแลความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 12 ต.ค. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘ศิณินาท ชูไทย’ โพสต์ข้อความว่านายป๋อง ผู้ต้องหาในคดีฆาตกรรมสองพี่น้องชาวรัสเซียในอำเภอบางละมุง จังหวัดชลบุรี ช่วงปลายเดือน ก.ค. 2569 ถูกคู่อริแทงเสียชีวิตในเรือนคุกแล้ว

โพสต์นี้ยังคงเข้าถึงได้และถูกแชร์เกือบ 300 ครั้ง ณ วันที่ 25 ต.ค. 2569 (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: วันที่ 17 ต.ค. 2569 กรมราชทัณฑ์ชี้แจงทางเพจเฟซบุ๊ก ‘ประชาสัมพันธ์ กรมราชทัณฑ์’ ว่าเนื้อหาดังกล่าวไม่เป็นความจริง และยืนยันว่าผู้ต้องขังรายนี้ยังคงอยู่ในการควบคุมดูแลของเรือนจำพิเศษพัทยาและได้รับการดูแลตามมาตรการความปลอดภัยของทางราชการอย่างเคร่งครัด

ในคดีนี้ สองพี่น้องชาวรัสเซียที่เดินทางมาท่องเที่ยวที่เมืองพัทยา จ.ชลบุรี ได้หายตัวไปในช่วงเช้าของวันที่ 26 ก.ค. 2569 หลังจากนั้นตำรวจได้จับกุมนายป๋องและเพื่อน โดยไทยพีบีเอสรายงานว่าผู้ต้องหารับสารภาพว่าทำร้ายชาวรัสเซียทั้งสองคนจนเสียชีวิตและนำศพไปอำพรางบริเวณเขาชีจรรย์ จ.ชลบุรี ต่อมามติชนรายงานว่าอัยการพัทยาได้ยื่นฟ้องนายป๋องในข้อหาฆาตกรรม 3 ศพครอบครัวคนไทยอีกด้วยอีกคดีหนึ่ง ทำให้เขาถูกกล่าวถึงในสื่อว่าเป็นผู้ต้องหาคดีฆาตกรรม 5 ศพ

คลิปบรรยากาศงานนวราตรี 2569 วัดแขก สีลม ถูกนำมาสร้างความเข้าใจผิดว่าเป็นการชุนนุมปิดถนน

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิป “สถานการณ์ล่าสุดของผู้ชุมนุม” ในกรุงเทพฯ  

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาสร้างความเข้าใจผิด** เป็นภาพการปิดถนนสีลมเพื่อจัดงานนวราตรี ประจำปี 2569 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 23 ต.ค. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘ร่วมภูมิศักดิ์ พลเยี่ยม’ โพสต์คลิปวิดีโอความยาว 21 วินาที เป็นภาพถนนเนืองแน่นไปด้วยผู้คน ฝังข้อความ “ด่วนสถานการณ์ล่าสุดของผู้ชุมนุม” และติดแฮชแท็ก เช่น #สถานการณ์ล่าสุดของผู้ชุมนุม #รัฐบาล #ประชาชน คลิปนี้มียอดการเข้าชมมากกว่า 66,000 ครั้ง และถูกแชร์ไปมากกว่า 400 ครั้ง ณ วันที่ 25 ต.ค. 2569 (ลิงก์บันทึก)

นอกจากนี้ยังพบบัญชีเฟซบุ๊ก ‘บ่าว ทอง’ โพสต์คลิปเดียวกันนี้พร้อมข้อความว่า “งานเข้าแล้วเมืองไทย” ทำให้มีข้อความคอมเมนต์ในลักษณะที่เข้าใจว่าเป็นการชุมนุมทางการเมืองจำนวนมาก คลิปนี้มียอดเข้าชมมากกว่า 230,000 ครั้ง และถูกแชร์ไปมากกว่า 1,200 ครั้ง (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการค้นหาด้วย Google Lens พบคลิปวิดีโอที่ถ่ายในมุมใกล้เคียงกันถูกเผยแพร่โดยบัญชีผู้ใช้ติ๊กตอกอย่างน้อย 2 บัญชีเมื่อวันที่ 20 และ 21 ต.ค. 2569 โดยระบุตรงกันว่าเป็นภาพบรรยากาศงานเทศกาลนวราตรีประจำปี 2569 ของวัดพระศรีมหาอุมาเทวี (วัดแขก สีลม) 

เพจเฟซบุ๊ก ‘Hindu Meeting (Fan Page)’ ซึ่งเป็นเพจเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารของวัดแขก สีลมประชาสัมพันธ์ว่างานพิธีนวราตรี 2569 จัดขึ้นระหว่างวันที่ 11-19 ต.ค. และในวันที่ 20 ต.ค. เป็นวันวิชัยทัสมิ ซึ่งมีขบวนแห่ประเพณีออกจากวัดแขกไปถามถนนโดยรอบ มีการปิดถนน 4 สายเป็นบางช่วงและบางเวลา คือ ถนนสีลม นราธิวาสฯ สาทรเหนือและสุรศักดิ์

เมื่อสังเกตรายละเอียดในคลิปพบว่ามีขบวนแห่ที่ประดับประดาและมีผู้คนเข้าไปสักการะ ซึ่งสอดคล้องกับภาพบรรยายการที่มีการเผยแพร่ทางเพจประชาสัมพันธ์ของวัด นอกจากนี้ยังมีจุดสังเกตเช่นรางและสถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส และป้ายบอกทางที่บ่งชี้ว่าจุดที่ถ่ายคลิปเป็นบริเวณย่านวัดแขก สีลม

สรุปได้ว่าคลิปดังกล่าวเป็นการนำภาพเทศกาลนวราตรี มาสร้างความเข้าใจผิดว่าเป็นการชุมนุมปิดถนน โดยอาศัยบริบทที่ผู้คนติดตามข่าวสารการชุมนุมของประชาชนในฝรั่งเศสและในอีกหลายประเทศมาดึงดูดความสนใจและเพิ่มยอดการชม

ส่องสถานการณ์ ‘โรคหัดระบาด’ ในบังกลาเทศและสหรัฐอเมริกา ‘วัคซีน’ ตัวแปรสำคัญควบคุมโรค

บัญชา จันทร์สมบูรณ์

หมายเหตุ: บทความนี้เขียนขึ้นในวันที่ 21 ต.ค. 2569 ดังนั้นสถานการณ์อาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดติดตามข้อมูลข่าวสารจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ

“เห็นข่าวโรคหัดระบาดที่บังกลาเทศกันไหมครับ? เหมือนไกลคนไทย แต่เอาจริง ๆ มันเป็นข่าวที่น่ากังวลเลยนะครับ แล้วตอนนี้ไม่ใช่แค่บังกลาเทศ แต่อเมริกาก็มีระบาดในบางพื้นที่ ตัวเลขล่าสุดจาก CDC ที่ไปดูมาวันที่ 15 ตุลาคม อเมริกามีผู้ป่วยโรคหัดสะสมในปีนี้ 4,410 ราย แต่ในสัปดาห์ก่อนหน้า แค่สัปดาห์เดียวเพิ่มขึ้น 330 คน ตัวเลขนี้ดูไม่เยอะ แต่ถ้าเทียบกับปี 2025 ตลอดทั้งปี ตอนนี้จำนวนเยอะเป็นสองเท่าแล้ว ครั้งสุดท้ายที่ระบาดมากเท่านี้มาก่อนก็ 35 ปีที่แล้ว ส่วนบังกลาเทศ สถานการณ์ยิ่งแย่กว่าเยอะ เพราะตอนนี้มีผู้ติดเชื้อพุ่งสูงกว่า 202,000 ราย และมีผู้เสียชีวิตแล้วพันกว่าคน“

ข้อความจากเพจ ‘เรื่องเล่าจากร่างกาย by หมอเอ้ว ชัชพล’ โพสต์เมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2569 ซึ่งเจ้าของเพจคือ นพ.ชัชพล เกียรติขจรธาดา แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านรังสีรักษาและมะเร็งวิทยา ได้ออกมาเตือนถึงสถานการณ์การระบาดของโรคหัดในบังกลาเทศและสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะในสหรัฐฯ ที่ต้องจับตามองเป็นพิเศษเนื่องจากเคยประกาศว่าสามารถกำจัดโรคนี้ให้หมดไปจากประเทศได้ตั้งแต่เมื่อ 26 ปีก่อน กระทั่งกลับมาระบาดอีกครั้งในปัจจุบัน

ใจความสำคัญของโพสต์ดังกล่าว คือการเน้นย้ำความสำคัญของ ‘การฉีดวัคซีน’ ที่แม้การตัดสินใจจะเป็นเรื่องส่วนบุคคล แต่ผลกระทบของการตัดสินใจไปไกลกว่านั้น เพราะในสังคมยังมีกลุ่มประชากรที่ไม่สามารถรับวัคซีนได้ เช่น เด็กเล็กที่อายุยังไม่ถึงเกณฑ์ ผู้สูงอายุที่ภูมิไม่แข็งแรง ผู้ป่วยโรคต่าง ๆ ที่ทำให้ภูมิไม่แข็งแรง ไม่ตอบสนองต่อวัคซีน หรือเสี่ยงเกินไปหากรับวัคซีน จึงเรียกร้องให้คนทั่วไปที่ร่างกายสามารถรับวัคซีนได้ให้ไปฉีดวัคซีนเพื่อปกป้องกลุ่มเปราะบางเหล่านี้ รวมถึงปกป้องตัวผู้ฉีดวัคซีนเองด้วย

‘โรคหัด’ ภัยใกล้คร่าชีวิตเด็ก

ข้อมูลจากกรมควบคุมโรคและคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า โรคหัด (Measles) เกิดจากเชื้อไวรัสกลุ่ม Morbillivirus (หรือ Paramyxovirus) เป็นโรคที่ส่วนใหญ่พบในเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 5 ปี แต่ก็พบในเด็กโตและผู้ใหญ่ได้เช่นกัน โรคหัดเป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจ ติดต่อผ่านการไอ จาม สัมผัสน้ำมูกหรือน้ำลายของผู้ป่วย เชื้ออยู่ในอากาศได้นานถึง 2 ชั่วโมง และพบว่าผู้ที่สัมผัสเชื้อและยังไม่มีภูมิคุ้มกันมีโอกาสติดโรคหัดได้ถึงร้อยละ 90

โรคหัดมีระยะฟักตัวประมาณ 8-12 วัน หลังจากระยะฟักตัวแล้วจะเริ่มมีอาการแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ 1.ระยะเริ่มต้น มีอาการไข้สูง ตัวร้อน น้ำมูกไหล ไอ เจ็บคอ ตาแดง โดยเฉพาะหากพบตุ่มคอพลิค (Koplik Spots) หรือตุ่มแดงที่มีสีขาวเล็ก ๆ ตรงกลางขึ้นในกระพุ้งแก้ม จะสามารถวินิจฉัยได้ค่อนข้างแน่นอนว่าเป็นโรคหัด กับ 2.ระยะผื่นขึ้นตามร่างกาย เป็นผื่นสีแดงหรือแดงคล้ำออกน้ำตาล โดยมากผื่นจะอยู่ประมาณ 3-5 วัน หรือ 1 สัปดาห์ แล้วจะหายไปเอง

แต่สิ่งที่น่ากลัวของโรคหัดคือภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ (ปอดบวม) หูชั้นกลางอักเสบ สมองอักเสบ อุจจาระร่วง ซึ่งอาการอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ โดยกลุ่มเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนเมื่อติดเชื้อคือเด็กเล็กและสตรีมีครรภ์ที่ไม่ได้รับวัคซีน ในกรณีสตรีมีครรภ์เชื้อยังอาจทำให้แท้งบุตรหรือคลอดก่อนกำหนดได้ด้วย กลุ่มเสี่ยงยังรวมถึงกลุ่มประชากรที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ผู้ติดเชื้อ HIV ผู้ป่วยที่อยู่ระหว่างการรักษาด้วยเคมีบำบัด ผู้ที่ต้องกินยากดภูมิ ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีภาวะทุพโภชนาการ (ขาดสารอาหาร)

ลักษณะอาการป่วยเป็นผื่นขึ้นของผู้ติดเชื้อโรคหัด
ที่มา: ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC)

สถานการณ์โรคหัดในสหรัฐอเมริกาและบังกลาเทศ

ข้อมูลจากศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC) ตามรายงานล่าสุด ณ วันที่ 15 ต.ค. 2569 พบว่า ในปี 2569 สหรัฐฯ มีผู้ติดเชื้อโรคหัดรวมแล้ว 4,410 ราย แบ่งเป็นผู้ที่อยู่ในสหรัฐฯ 4,392 ราย และผู้ที่เดินทางมาจากต่างประเทศ 18 ราย เพิ่มขึ้นจากปี 2568 ที่ตลอดทั้งปีพบผู้ติดเชื้อโรคหัด 2,289 ราย แบ่งเป็นผู้ที่อยู่ในสหรัฐฯ 2,263 ราย และผู้ที่เดินทางมาจากต่างประเทศ 26 ราย

เมื่อดูเป็นรายพื้นที่ พบว่า 5 มลรัฐที่พบผู้ติดเชื้อโรคหัดมากที่สุดในปี 2569 อันดับ 1 เพนซิลวาเนีย 1,237 ราย (เพิ่มขึ้นจากปี 2568 ที่พบเพียง 16 ราย) อันดับ 2 เซาท์แคโรไลนา 670 ราย (เพิ่มขึ้นจากปี 2568 ที่พบ 333 ราย) อันดับ 3 ยูทาห์ 535 ราย (เพิ่มขึ้นจากปี 2568 ที่พบ 189 ราย) อันดับ 4 วิสคอนซิน 256 ราย (เพิ่มขึ้นจากปี 2568 ที่พบเพียง 36 ราย) และอันดับ 5 เท็กซัส 192 ราย (ลดลงจากปี 2568 ซึ่งพบสูงถึง 803 ราย มากที่สุดในสหรัฐฯ ในปีนั้น) ส่วน 5 มลรัฐที่ยังไม่พบผู้ติดเชื้อโรคหัดในปี 2569 คือ อาร์คันซอ ฮาวาย มิสซิสซิปปี เนวาดาและนิวแฮมเชียร์

ขณะที่สำนักข่าว NBC News ของสหรัฐฯ รายงานเมื่อวันที่ 19 ต.ค. 2569 ระบุสถานการณ์การระบาดของโรคหัดในบังกลาเทศค่อนข้างน่าเป็นห่วง โดยข้อมูลที่นับจากการเริ่มระบาดช่วงกลางเดือน มี.ค. 2569 จนถึง ณ วันที่ 9 ต.ค. 2569 พบผู้ต้องสงสัยป่วยเป็นโรคหัดสูงถึง 202,000 ราย และในจำนวนนี้ได้รับการยืนยันจากผลตรวจทางห้องปฏิบัติการว่าติดเชื้อจริง 22,000 ราย

เครือข่ายการตรวจจับ วิเคราะห์ และสื่อสารเกี่ยวกับภัยคุกคามทางชีวภาพ (BEACON) ซึ่งเป็นความร่วมมือของมหาวิทยาลัยบอสตันและโรงพยาบาลเด็กบอสตัน มลรัฐแมสซาชูเซตส์ของสหรัฐฯ ระบุข้อมูล ณ วันที่ 18 ต.ค. 2569 อ้างอิงตามการเปิดเผยจากกรมบริการสุขภาพทั่วไป (DGHS) ของบังกลาเทศ พบผู้ต้องสงสัยติดเชื้อโรคหัดอยู่ในภูมิภาคธากา ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองหลวงคือกรุงธากามากที่สุดถึง 89,011 ราย ในจำนวนนี้ผลตรวจยืนยันแล้วว่าติดเชื้อจริง 14,488 ราย นอกจากนั้นยังพบผู้เสียชีวิตที่ต้องสงสัยว่าติดเชื้อโรคหัด 491 ราย ยืนยันผลแล้ว 67 ราย ส่วนเมืองหรือพื้นที่อื่น ๆ ที่พบผู้ต้องสงสัยติดเชื้อเป็นจำนวนมาก เช่น จิตตะกอง 42,747 ราย บาริซาล 23,130 ราย สิเลฏ 18,193 ราย และคุลนา 14,371 ราย ขณะที่ข้อมูลตั้งแต่ระหว่างวันที่ 15 มี.ค. – 18 ต.ค. 2569 บังกลาเทศมีผู้ป่วยต้องสงสัยว่าติดเชื้อโรคหัดเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลจำนวน 189,484 ราย โดยในจำนวนนี้หายป่วยและออกจากโรงพยาบาลแล้ว 181,756 ราย

(ซ้าย) โปสเตอร์ให้ความรู้เรื่องโรคหัด โดยกรมควบคุมโรค ประเทศไทย
(ขวา) สถิติผู้ติดเชื้อโรคหัดในสหรัฐอเมริกา (ข้อมูล ณ วันที่ 15 ต.ค. 2569) โดย CDC สหรัฐฯ

วัคซีนช่วยลดการระบาดและอาการป่วยรุนแรง

ข้อมูลจากกรมควบคุมโรคและคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่าปัจจุบันยังไม่มียารักษาโรคหัดโดยเฉพาะ จึงต้องรักษาตามอาการ เช่น การให้ยาลดไข้ที่ไม่ใช่ยาแอสไพริน ให้วิตามินเอเพื่อลดความเสี่ยงอาการแทรกซ้อน รวมถึงดื่มน้ำ รับประทานอาหาร พักผ่อนให้เพียงพอ และอยู่ในที่แห้งอุณหภูมิพอเหมาะเพื่อให้ร่างกายได้ฟื้นฟู โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอาการดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันที่รวมกันทั้งโรคหัด (Measles) โรคคางทูม (Mumps) และโรคหัดเยอรมัน (Rubella) เรียกว่าวัคซีน MMR เป็นวัคซีนชนิดฉีด 2 เข็ม โดยเข็มแรกฉีดเมื่อทารกมีอายุ 9 เดือน และเข็มที่สองเมื่อเด็กมีอายุ 2 ปีครึ่ง ส่วนเด็กโต วัยรุ่นและผู้ใหญ่ที่ไม่มีภูมิคุ้มกัน สามารถรับวัคซีนได้ 2 เข็ม โดยเว้นช่วงการรับวัคซีนแต่ละรอบให้ห่างกันอย่างน้อย 28 วัน

สำหรับข้อควรรู้และข้อควรระวังในการรับวัคซีน MMR คือหลังฉีดอาจมีผลข้างเคียงเกิดขึ้นได้ เช่น ร้อยละ 15 ของเด็กที่ได้รับวัคซีนเป็นไข้ 6-12 วันหลังจากได้รับวัคซีน และร้อยละ 5 มีอาการผื่นขึ้นคล้ายผื่นโรคหัดก่อนจะหายไปเอง นอกจากนั้นยังมีกรณีผลข้างเคียงรุนแรงซึ่งพบได้น้อยมาก เช่น อาการชัก หูหนวก สมองถูกทำลาย และหมดสติไม่รู้ตัว

ส่วนกลุ่มประชากรที่ไม่แนะนำให้รับวัคซีน MMRได้แก่ สตรีมีครรภ์ เด็กที่ป่วยเป็นวัณโรค ลูคีเมีย และมะเร็งชนิดอื่น ๆ แล้วยังไม่ได้รับการรักษา ผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันร่างกายอ่อนแอ และเด็กที่มีประวัติแพ้เจลาตินหรือกลุ่มยาปฏิชีวนะนีโอมัยซิน (Neomycin) อย่างรุนแรง ทั้งนี้ ข้อมูลจากสถาบันวัคซีนแห่งชาติระบุว่าวัคซีน MMR ถูกบรรจุอยู่ในแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของไทย พ่อแม่ผู้ปกครองสามารถพาบุตรหลานไปรับวัคซีนได้ที่สถานบริการสาธารณสุขของรัฐโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย

การฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัดในสหรัฐฯ และบังกลาเทศพบปัญหาที่แตกต่างกัน สำหรับบังกลาเทศ ตามรายงานของ NBC News ระบุก่อนหน้านี้องค์การอนามัยโลก (WHO) และกองทุนเพื่อเด็กแห่งสหประชาชาติ (ยูนิเซฟ) ประเมินว่า ในปี 2567 มีอัตราการฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัดเข็มแรกอยู่ที่ร้อยละ 96 และเข็มที่สองอยู่ที่ร้อยละ 93

แต่ความวุ่นวายทางการเมืองที่นำไปสู่การประท้วงขับไล่รัฐบาลซึ่งลากยาวตั้งแต่ปี 2567-2568 รวมถึงการนัดหยุดงานของบุคลากรสาธารณสุขและการจัดซื้อวัคซีนที่ล่าช้า ส่งผลให้การฉีดวัคซีนในปี 2568 ของบังกลาเทศลดลง โดยอัตราการฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัดเข็มแรกอยู่ที่ร้อยละ 90 และเข็มที่สองอยู่ที่ร้อยละ 86 ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ของ WHO ที่ระบุว่าต้องมีอัตราการฉีดวัคซีนอยู่ที่ร้อยละ 95 ขึ้นไป จึงจะทำให้ชุมชนหรือประเทศนั้นเกิดภูมิคุ้มกันหมู่ (Herd Immunity) อันหมายถึงลดการระบาดของโรคติดต่อลงได้ และแม้จะมีความพยายามเร่งการฉีดวัคซีนให้ทันต่อสถานการณ์การระบาด แต่บังกลาเทศยังพบความท้าทายในการนำวัคซีนไปให้ถึงเด็กทุกคน โดยข้อมูลจากยูนิเซฟระบุมีเด็กในบังกลาเทศที่ไม่อยู่ในระบบทะเบียนราษฎร์สูงถึงร้อยละ 40 และตำแหน่งงานด้านสาธารณสุขยังว่างอยู่ถึง 1 ใน 3  ทั้งนี้ ในช่วงปลายเดือน ก.ย. 2569 รัฐบาลบังกลาเทศตั้งเป้าฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัดให้กับเด็ก 3.4 ล้านคนที่ยังตกหล่น

NBC News รายงานข่าวโรคหัดระบาดในบังกลาเทศเมื่อเดือน เม.ย. 2569 โดยอ้างความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญว่าโรคหัดระบาดในบังกลาเทศเป็นสัญญาณเตือนให้ประเทศอื่น ๆ ต้องเฝ้าระวัง

ขณะที่สหรัฐฯ ตามข้อมูลของ CDC สัดส่วนผู้ติดเชื้อถึงร้อยละ 96 พบประวัติไม่เคยได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัด (หรือไม่มีข้อมูลว่าได้ฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัดหรือไม่) ส่วนอัตราความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนในกลุ่มเด็กอนุบาลลดลงจากร้อยละ 95.2 ในปีการศึกษา 2562 – 2563 เหลือร้อยละ 92.4 ในปีการศึกษา 2568 – 2569 ส่งผลให้เด็กอนุบาลประมาณ 280,000 คนตกอยู่ในภาวะเสี่ยง

มีการวิเคราะห์ถึงปัจจัยที่ทำให้วัคซีนป้องกันโรคหัดไปไม่ถึงเด็กทุกคนในสหรัฐฯ เช่น ในวันที่ 1 ก.ย. 2569 FactCheck.org องค์กรตรวจสอบข้อเท็จจริงในสหรัฐฯ ที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดและไม่แสวงหากำไร รายงานความเห็นของ อนา เบนโต (Ana Bento) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำภาควิชาสาธารณสุขและสุขภาพระบบนิเวศ วิทยาลัยสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยคอร์เนล ที่กล่าวว่า ตัวเลขการได้รับวัคซีนร้อยละ 92 เป็นสถิติในภาพรวมของประเทศ ไม่ใช่ภาพสะท้อนความเป็นจริงของห้องเรียนแต่ละห้อง

“ตัวเลขนี้ (92%) เป็นเพียงค่ากลางของภาพรวม ซึ่งรวมถึงโรงเรียนที่มีอัตราการได้รับวัคซีนต่ำเพียง 20% เศษ ๆ ด้วย และโรงเรียนเหล่านี้เองที่เป็นจุดเริ่มต้นของการระบาด” เบนโตกล่าว

ก่อนหน้านั้นในวันที่ 18 ส.ค. 2569 ผลงานของเบนโตและคณะ ที่จัดทำฐานข้อมูลเพื่อตรวจสอบอัตราการได้รับวัคซีนป้องกันโรคหัด คางทูม และหัดเยอรมัน (MMR) ในมลรัฐส่วนใหญ่ของสหรัฐฯ และกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. โดยครอบคลุมระดับเทศมณฑล (county) เขตการศึกษาและโรงเรียน ได้รับการเผยแพร่ในวารสารวิชาการ Nature Medicine เผยให้เห็นจุดอ่อนสำคัญในระบบการฉีดวัคซีน MMR ในสหรัฐฯ กล่าวคือ หากดูข้อมูลเพียงระดับเทศมณฑลจะมองไม่เห็นพื้นที่เสี่ยงอันหมายถึงจุดมีอัตราการได้รับวัคซีนต่ำจนน่าเป็นห่วง เพราะข้อมูลนั้นผสมรวมกันไปหมดระหว่างโรงเรียนขนาดใหญ่ที่มีอัตราการได้รับวัคซีนสูงกับโรงเรียนขนาดเล็กที่อัตราการได้รับวัคซีนต่ำกว่า

นอกจากนั้น เบนโตยอมรับด้วยว่างานวิจัยของเขายังเข้าไม่ถึงกลุ่มเด็กที่เรียนที่บ้าน (homeschool) ซึ่งมีจำนวนเพิ่มมากขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยมีข้อสังเกตว่า การระบาดบางเหตุการณ์ในช่วงที่ผ่านมาเกิดขึ้นในชุมชนที่มีอัตราการจัดการศึกษาแบบเรียนที่บ้านสูง   

“นักวิจัยด้านโรคติดเชื้อสังเกตเห็นมานานหลายปีแล้วว่ามีการระบาดของโรคหัดเกิดขึ้นในกลุ่มชุมชนที่นักวิทยาศาสตร์จาก CDC เรียกว่าเป็นชุมชนที่มีอัตราการได้รับวัคซีนต่ำและมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน ในทางปฏิบัติแล้ว หมายความว่าการระบาดไม่ได้เกิดขึ้นแบบสุ่ม แต่จะเกิดขึ้นในพื้นที่เฉพาะเจาะจงซึ่งมีเด็กที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อรวมตัวกันอยู่อย่างหนาแน่น” เบนโตอธิบาย

โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ลงนามคำสั่งฝ่ายบริหาร ปรับนโยบายการให้วัคซีนเด็กชาวอเมริกัน เมื่อวันที่ 10 ส.ค. 2569 ที่ทำเนียบขาว (ที่มา: www.whitehouse.gov)

การเมืองและความเชื่อผิด ๆ เรื่องวัคซีน ส่งผลกระทบสุขภาพเด็กอเมริกัน

ปัจจัยประการต่อมาคือท่าทีของผู้มีอำนาจทางการเมือง สำนักข่าว BBC ของอังกฤษรายงานเมื่อวันที่ 25 ส.ค. 2569 ว่าโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ลงนามคำสั่งฝ่ายบริหารเมื่อต้นเดือน ส.ค. 2569 เสนอให้ลดปริมาณวัคซีนสำหรับเด็ก และแบ่งการฉีดวัคซีน MMR จาก 2 เป็น 3 เข็ม ท่ามกลางเสียงทักท้วงของผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขว่า คำสั่งนี้จะทำให้เกิดความสับสนเกี่ยวกับวัคซีนที่มีความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพอยู่แล้ว และอาจทำให้มีค่าใช้จ่ายสูงขึ้น  

BBC ยังรายงานด้วยว่า คำสั่งของทรัมป์เกิดขึ้นภายหลังจากที่โรเบิร์ต เอฟ. เคนเนดี จูเนียร์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสุขภาพและบริการมนุษย์ของสหรัฐฯ ได้ดำเนินการหลายขั้นตอนเพื่อปรับปรุงนโยบายวัคซีนของสหรัฐฯ ในช่วงปีที่ผ่านมา รวมถึงตารางการฉีดวัคซีนสำหรับเด็ก อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงหลายอย่างถูกศาลสั่งระงับ ซึ่งที่ผ่านมาเคนเนดีมักให้ข้อมูลที่สับสนเกี่ยวกับวัคซีน MMR โดยบางครั้งก็สนับสนุนแต่บางครั้งก็กล่าวอ้างข้อมูลที่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์เกี่ยวกับความปลอดภัยของวัคซีน

ทรัมป์ลงนามคำสั่งนี้เมื่อวันที่ 10 ส.ค. 2569 ที่ทำเนียบขาว ตามรายงานของสำนักข่าวรอยเตอร์ ท่ามกลางเสียงคัดค้านจากผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุข เช่น นพ.แอรอน มิลสโตน คณะกรรมการโรคติดเชื้อแห่งสถาบันกุมารแพทย์อเมริกัน ซึ่งกล่าวว่า ผลกระทบหลักที่จะตามมาคือความสับสนในหมู่พ่อแม่ผู้ปกครอง พร้อมเสริมว่าข้อมูลที่ขัดแย้งกันเองมีแนวโน้มที่จะทำให้ผู้ปกครองชะลอการนำบุตรหลานไปรับวัคซีน

คณะสาธารณสุขศาสตร์ บลูมเบิร์ก มหาวิทยาลัยจอนส์ฮอปกินส์ เผยแพร่คำให้สัมภาษณ์ของ นพ.โจชัว สชาร์ฟสไตน์ รองคณบดีฝ่ายการปฏิบัติงานด้านสาธารณสุขและการมีส่วนร่วมกับชุมชน เมื่อวันที่ 14 ส.ค. 2569 ภายหลังจากที่ประธานาธิบดีทรัมป์ลงนามคำสั่งฝ่ายบริหาร เสนอให้ลดจำนวนวัคซีนสำหรับเด็กชาวอเมริกัน จาก 17 เหลือ 11 ชนิด และแบ่งการฉีดวัคซีน MMR เป็น 3 เข็มว่า ไม่เคยมีองค์กรวิทยาศาสตร์ที่มีชื่อเสียงแห่งใดที่สนับสนุนให้แยกการฉีดวัคซีนป้องกันโรคหัด คางทูมและหัดเยอรมันออกจากกัน

นอกจากนั้น คำสั่งฝ่ายบริหารของทรัมป์ยังเรียกร้องให้อัยการสูงสุดพยายามกำหนดมาตรฐานการปฏิบัติที่มีขอบเขตกว้างขวาง พร้อมทั้งพิจารณาดำเนินคดีกับรัฐที่ไม่ยอมให้มีการยกเว้น ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดที่ว่า ผู้ปกครองควรมีสิทธิ์ตัดสินใจด้วยตนเองว่าต้องการให้บุตรหลานได้รับวัคซีนหรือไม่ แต่ปัญหาที่จะตามมาคือ หากมีเด็กจำนวนมากไม่ได้รับวัคซีน ประชากรโดยรวมก็จะตกอยู่ในความเสี่ยงเมื่อเชื้อไวรัสแพร่กระจาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มบุคคลที่ไม่สามารถรับวัคซีนได้เนื่องจากปัญหาสุขภาพจะมีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ

“ขณะนี้เรากำลังเผชิญกับการระบาดของโรคหัดครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายทศวรรษ ในช่วงปลายปีนี้ (2569) สหรัฐฯ มีแนวโน้มที่จะสูญเสียสถานะการเป็นประเทศที่สามารถกำจัดการแพร่กระจายของโรคหัดได้สำเร็จ โรคหัดถือเป็นภัยคุกคามร้ายแรง เนื่องจากเป็นไวรัสที่ติดต่อได้ง่ายมาก และไม่ใช่ทุกคนที่จะได้รับความคุ้มครองจากวัคซีนโดยตรง โดยเฉพาะทารกที่ยังอายุน้อยเกินกว่าจะรับวัคซีนได้ เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ประเด็นของการตัดสินใจส่วนบุคคลเท่านั้น เพราะเมื่อคนในสังคมได้รับความคุ้มครอง ก็จะช่วยปกป้องผู้ที่ไม่สามารถรับวัคซีนได้ด้วยเหตุผลทางการแพทย์อีกด้วย” นพ. โจชัวกล่าว

อีกปัจจัยที่มีผลต่อการฉีดวัคซีนของครัวเรือนชาวอเมริกันคือ ‘ข่าวลือ-ข่าวลวง’ นพ.โจชัวยกตัวอย่างเรื่องที่เชื่อและส่งต่อกันมานานหลายสิบปีว่า ‘วัคซีน MMR ทำให้เกิดภาวะออทิสติก’ ซึ่งภายหลังได้รับการพิสูจน์แล้วว่าไม่เป็นความจริง การศึกษาในหลายประเทศยังไม่พบความเชื่อมโยงระหว่างวัคซีน MMR กับภาวะออทิสติก หรือความเชื่อว่าการฉีดวัคซีน MMR จะเพิ่มความเสี่ยงเป็นโรคหอบหืดหรือภูมิแพ้ ซึ่งก็ยังไม่มีหลักฐานที่เชื่อมโยงได้เช่นกัน

นพ.โจชัวแสดงความเป็นห่วงว่า พ่อแม่ผู้ปกครองย่อมต้องการให้บุตรหลานได้รับสิ่งที่ดีที่สุด แต่เมื่อพวกเขาไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้อง ก็ย่อมสุ่มเสี่ยงที่จะไม่พาบุตรหลานไปรับวัคซีน และตนอยากให้แยกเรื่องการเมืองกับสุขภาพออกจากกัน ผู้ใหญ่อาจสนับสนุนประธานาธิบดีในทางการเมืองได้ แต่สุขภาพของเด็กแนะนำให้ปรึกษากุมารแพทย์จะดีกว่า

“ที่ผ่านมาพ่อแม่ผู้ปกครองให้ความไว้วางใจกุมารแพทย์มากกว่านักการเมืองในเรื่องการดูแลสุขภาพลูกหลาน ซึ่งผมหวังเป็นอย่างยิ่งว่าความเชื่อมั่นนี้จะยังคงอยู่ การฉีดวัคซีนไม่ควรเป็นเรื่องของการเมือง แต่ปัจจุบันกลับมีการแสดงจุดยืนด้านสุขภาพโดยอิงจากแนวคิดทางการเมือง ซึ่งคำสั่งนี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าเหตุใดสถานการณ์เช่นนี้จึงอาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงได้” นพ.โจชัวทิ้งท้าย

สถานการณ์โรคหัดในประเทศไทยเป็นอย่างไร?

รายงานจากกรมควบคุมโรค เมื่อวันที่ 7 ต.ค. 2569 ระบุว่า ระหว่างวันที่ 1 ม.ค.-6 ต.ค. 2569 พบผู้ป่วยไข้ออกผื่นหรือสงสัยเป็นโรคหัด 1,120 ราย ในจำนวนนี้เป็นผู้ป่วยยืนยันทางห้องปฏิบัติการ 130 ราย และเชื่อมโยงทางระบาดวิทยา 4 ราย รวม 134 ราย คิดเป็นอัตราป่วย 0.20 ต่อแสนประชากร มีแนวโน้มรายงานผู้ป่วยน้อยกว่าช่วงเดียวกันของปี 2568 สำหรับประวัติผู้ป่วย พบว่า ไม่เคยได้รับวัคซีน ร้อยละ 53.33 ไม่ทราบหรือไม่แน่ใจ ร้อยละ 33.33 และเคยได้รับวัคซีนแต่ไม่ทราบจำนวนครั้ง ร้อยละ 13.34

นพ.มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวถึงสถานการณ์การระบาดของโรคหัดในสหรัฐฯ โดยเฉพาะที่มลรัฐนิวยอร์กซึ่งผู้ว่าการรัฐประกาศภาวะฉุกเฉินว่า สถานการณ์ในนิวยอร์กสะท้อนว่าหากผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกันอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม และมีเชื้อหัดนำเข้ามาในพื้นที่ โรคสามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว

เนื่องจากโรคหัดเป็นโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน ประชาชนจึงสามารถเตรียมมาตรการป้องกันได้ด้วยการตรวจสอบประวัติการได้รับวัคซีนของตนเองและบุตรหลานให้ครบถ้วน โดยเฉพาะผู้ที่มีแผนเดินทางไปต่างประเทศหรืออาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีการรวมกลุ่มของคนจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ที่มีแผนเดินทางไปมลรัฐนิวยอร์กยังสามารถเดินทางได้ตามปกติ แต่ให้ตรวจสอบประวัติการได้รับวัคซีน เตรียมความพร้อมด้านสุขภาพ และติดตามข้อมูลจากหน่วยงานทางการ

“การป้องกันโรคหัด วิธีสำคัญคือการได้รับวัคซีน MMR ซึ่งเป็นวัคซีนรวมป้องกันโรคหัด คางทูม และหัดเยอรมัน โดยทั่วไปผู้ที่มีอายุ 12 เดือนขึ้นไปควรได้รับวัคซีน 2 เข็ม ห่างกันอย่างน้อย 28 วัน ผู้ที่มีแผนเดินทางควรตรวจสอบประวัติการได้รับวัคซีนล่วงหน้า และหากได้รับไม่ครบหรือไม่แน่ใจ ควรปรึกษาแพทย์หรือสถานพยาบาล โดยควรได้รับวัคซีนครบก่อนเดินทางอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ส่วนผู้ที่ได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์แล้วไม่จำเป็นต้องรับวัคซีนเพิ่มเติม” อธิบดีกรมควบคุมโรคกล่าว

อ้างอิง

Policy Brief: Collaborative Facts and Ethical Media Coverage of Ethnic and Indigenous Peoples in Thailand

By Cofact Thailand

Thailand is home to an estimated 60 recognized ethnic and Indigenous groups, yet mislabeling, exclusionary narratives, and discriminatory attitudes toward these communities remain widespread in mainstream and digital media. Misinformation and disinformation relating to Indigenous peoples have also been amplified and become more widespread with the growing use of artificial intelligence (AI).

On 14 September 2026, Cofact Thailand, with support from International Media Support (IMS), organized a roundtable discussion titled “Collaborative Facts and Ethical Media Coverage of Ethnic and Indigenous Peoples in Thailand” to reflect on and explore ways to counter false narratives, promote accurate information, and strengthen ethical media coverage of Indigenous communities.

A total of 28 participants representing media associations, fact-checking organizations, content creators, state regulators, journalists, academics, faith leaders, and community advocates took part in the three-hour discussion at the Asia Hotel in Bangkok. The roundtable formed part of Cofact’s 36th Digital Thinker Forum, “Identity of Indigenous People in the Age of AI: Narrative vs. Reality in Thailand.”

The discussion opened with remarks from IMS, followed by a briefing from a representative of the Indigenous Media Network (IMN) on misinformation and false narratives targeting Indigenous peoples in Thailand.

According to the IMN, persistent attitudes in Thai society continue to portray ethnic groups as not being Thai. Such attitudes are partly rooted in ideas instilled through the education system during the era of centralized state power and have yet to be fully addressed. A recent survey of ethnic communities found that 49% had either experienced discrimination or witnessed discriminatory treatment rooted in prejudice.

The IMN representative also highlighted the long-standing misuse of ethnic group names. The Lahu, for instance, have often been referred to as “Muser,” the Akha as “E-ko,” and the Hmong as “Maew” — terms that have been used incorrectly for decades. Such mislabeling is not necessarily intentional, but often stems from a lack of knowledge among government officials, media professionals, and the general public.

Following the IMN briefing, the floor was opened for reflections and discussion. Over the course of the roundtable, 18 speakers shared perspectives on barriers to fair, accurate, and dignified media coverage of ethnic and Indigenous communities in Thailand, as well as what would be needed to overcome them.

Participants agreed that outright disinformation about ethnic groups is compounded by everyday bias, outdated or incorrect terminology, an “us versus them” framing embedded in education and official documents, and platform algorithms and monetization systems that may amplify emotionally charged or hateful content while limiting the reach of accurate, fact-checked reporting. Professional ethics codes and complaint mechanisms already exist, but their enforcement is inconsistent. The newly enacted Protection and Promotion of the Way of Life of Ethnic Groups Act 2025 provides a policy foundation that has yet to be translated into media practice.

This brief summarizes the roundtable’s key findings and sets out policy recommendations for media and professional bodies, platforms, regulators, and civil society to address gaps in data, terminology, capacity, and accountability.

KEY FINDINGS

● Exclusionary attitudes remain widespread.

Ethnic groups in Thailand continue to be portrayed as “non-Thai” or “the other.” Such attitudes are partly rooted in limited knowledge and understanding of Indigenous peoples and in an “us versus them” framing that has become embedded in Thai society, contributing to social disparities across a range of issues over time.

● Misinformation and disinformation about ethnic groups persist.

False narratives about ethnic groups often emerge in connection with seasonal events, such as dry-season forest fires. Verification is constrained because national news desks often rely on local stringers and have no dedicated experts on ethnic affairs to consult. As a result, fact-checking in mainstream newsrooms may be limited to asking the original reporter for basic confirmation.

Participants observed that bias and disinformation concerning ethnic groups appear to arise primarily from organic, individual expression rather than coordinated inauthentic behavior (CIB) or information operations (IO). This distinction matters because the two forms of information disorder require different responses: organic bias may require addressing underlying attitudes and mindsets, a slower and less certain process than countering coordinated campaigns.

● Algorithms can compound the problem on both ends.

Accurate reporting about ethnic groups can struggle to reach audiences who are not already interested in the topic, while false or biased content further and faster than accurate reporting. Participants raised concerns that platforms’ engagement-driven systems can favor hateful or emotionally charged content. Platform accountability therefore remains a central unresolved challenge.

● Ethics codes and complaint mechanisms already exist.

The Professional Media Ethics Regulation 2021 requires respect for human dignity regardless of ethnicity or gender. Complaint mechanisms, media-literacy initiatives, and training curricula for media professionals are also already in place, while some media outlets maintain their own complaint channels.

Complaints can also be filed with the National Broadcasting and Telecommunications Commission (NBTC), the National Human Rights Commission (NHRC), and the Thailand Consumers Council, whose consumer-protection mandate extends to ethnic and Indigenous audiences. Affected parties and the general public should be encouraged to use these channels to report false or discriminatory content targeting Indigenous peoples.

● Structural and economic drivers of anti-ethnic narratives are underreported.

“Contract farming” — particularly monoculture agriculture linked to large agribusinesses — was identified as a major but under-discussed driver of forest loss. Such factors are rarely addressed in public narratives, even as ethnic communities are routinely blamed for deforestation. Field evidence, however, indicates that ethnic communities play a central role in protecting upland watershed forests.

● Community representation raises unresolved ethical questions.

Documentary and self-portrait formats that invite community members to represent their own identities — such as a media project inviting Karen community members to submit self-portraits to promote Karen identity — can generate strong and positive responses but may also draw criticism as potentially disrespectful. The case illustrates that the line between empowering visibility and exploitation can be genuinely blurred.

● A new legal foundation exists, but has yet to be translated into media practice.

Four persistent gaps limit effective communication on ethnic issues: (1) a lack of reliable data on ethnic groups (2) a shortage of communications professionals with subject-matter expertise (3) a lack of clear formats for bringing these issues to broader audiences, and (3) the absence of shared practice guidelines or a common charter.

The 2025 Protection and Promotion of the Way of Life of Ethnic Groups Act provides the country’s roughly 60 recognized ethnic groups with an administrative-rights framework. This framework could provide a basis for professional and regulatory media bodies to develop a shared curriculum defining appropriate and preferred terminology, which could then be delivered through training for media professionals and subsequently scaled to the wider public.

POLICY RECOMMENDATIONS

The following recommendations are drawn from proposals raised during the roundtable and are grouped according to the actors best placed to act on them.

For media professionals and content creators:

● Develop and adopt a shared terminology curriculum covering Thailand’s approximately 60 recognized ethnic groups, defining correct and preferred names, and deliver it through training that can be scaled from media professionals to the wider public.
● Develop practice guidelines that clarify the line between empowering representation and exploitation, in consultation and collaboration with the communities depicted.
● Extend ethics training to independent content creators, not only newsroom staff, given their growing reach and the absence of editorial oversight comparable to that of traditional media.
● Create structured channels for ethnic and Indigenous community members to work directly within media organizations, and support the development of community spokespeople who can represent their own issues.

For social media platforms operators:

● Establish dedicated and responsive escalation channels through which verified fact-checking partners can flag ethnic-related disinformation and hateful content.
● Review algorithmic ranking and monetization incentives that may reward emotionally charged or hateful content.
● Improve the discoverability of accurate, fact-checked reporting on ethnic issues so that it is not systematically outpaced by biased or false content.

For regulators and relevant state agencies:

● Align official terminology used in government documents and administrative systems with the terms ethnic communities use to identify themselves, and update official terminology accordingly.
● Operationalize the Protection and Promotion of the Way of Life of Ethnic Groups Act through implementing guidance relevant to media and communications, so that its administrative-rights protections translate into practice.
● Strengthen complaint-handling mechanisms and joint guideline development with media professional bodies specifically for ethnic-related content, while continuing to expand networks connecting ethnic communities and media stakeholders.

For civil society, fact-checkers, and community networks:

● Build a shared roster of subject-matter experts on ethnic and Indigenous affairs whom newsrooms can consult during breaking or seasonal stories, such as forest fires, addressing the verification gap identified above.
● Prioritize community access to technology and publishing tools so that ethnic and Indigenous communities can produce and distribute their own accurate content rather than relying solely on external media.
● Strengthen coordination between ethnic-issue and migrant-labor advocacy networks, given the overlapping narratives and shared audience dynamics identified during the roundtable.
● Document and collect evidence of false narratives and disinformation targeting Indigenous peoples to build a stronger evidence base for future policy development and platform advocacy.

CONCLUSION

The roundtable underscored that Thailand already has important building blocks for more ethical and accurate coverage of ethnic and Indigenous peoples: professional ethics codes, complaint mechanisms, an active fact-checking community, and a legal foundation recognizing and protecting the way of life of ethnic groups.

What remains missing is dedicated subject-matter expertise within newsrooms, clearer guidelines for community participation in storytelling, and meaningful engagement from social media platforms on the algorithmic and economic incentives that can amplify biased and hateful content.

Closing these gaps will require sustained coordination among media associations, regulators, platforms, civil society organizations, and the ethnic and Indigenous communities whose stories are at stake. Most importantly, communities themselves should have a leading role in shaping how their stories are told — not merely serve as subjects to be spoken for.

กรมอุตุฯ ระบุ “พายุไต้ฝุ่นจำปี” ไม่มีแนวโน้มเคลื่อนเข้าไทย ฝนที่ตกขณะนี้เป็นผลจากร่องมรสุมและกระแสลม

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: โพสต์เตือนภัย ‘พายุจำปี’ มีกำลังรุนแรง ทำให้ฝนตกหนัก-น้ำท่วม

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาสร้างความเข้าใจผิด** กรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่าพายุจำปีไม่มีแนวโน้มเคลื่อนเข้าไทย

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 20 ต.ค. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘แมวสุขสันต์ทันข่าว’ โพสต์คลิปวิดีโอความยาว 26 วินาที ฝังข้อความว่า “พายุจำปี แรงไม่เลิก! ฝนตกหนัก น้ำท่วมแล้ว 20 ต.ค. 69” ส่วนเสียงในคลิปบรรยายว่าสภาพอากาศวันที่ 20 ต.ค. มีฝนฟ้าคะนองตั้งแต่เช้าถึงค่ำ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคใต้มีฝนตกหนัก โดยเฉพาะชุมพร-นราธิวาสให้ระวังน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลากระหว่าง 20-25 ต.ค. 

คลิปนี้มียอดเข้าชมเกือบ 300,000 ครั้งและถูกแชร์ไปแล้วเกือบ 200 ครั้ง (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: กรมอุตุนิยมวิทยารายงานสถานการณ์พายุไต้ฝุ่นจำปีเมื่อเวลาประมาณ 13.00 น. วันนี้ (20 ต.ค.) ว่าพายุลูกนี้ “ไม่มีแนวโน้มเคลื่อนเข้าสู่ประเทศไทยโดยตรง” และกำลังเคลื่อนตัวเข้าสู่ไต้หวัน พร้อมเตือนผู้ที่จะเดินทางไปไต้หวันช่วงวันที่ 21-24 ต.ค. ให้ตรวจสอบประกาศเตือนสภาพอากาศและสถานะเที่ยวบินอย่างใกล้ชิด เนื่องจากเส้นทางและความรุนแรงของพายุอาจเปลี่ยนแปลงได้

กรมอุตุฯ อธิบายเพิ่มเติมว่าฝนที่ตกในประเทศไทยช่วงนี้ไม่ได้เกิดจากพายุจำปีโดยตรง แต่เกี่ยวข้องกับร่องมรสุมและกระแสลมที่พัดปกคลุมประเทศไทย โดยประกาศกรมอุตุฯ ฉบับล่าสุดเมื่อเวลา 17.00 น. ระบุว่าวันที่ 20-25 ต.ค. ให้ภาคใต้เฝ้าระวังอันตรายจากฝนตกหนักถึงหนักมาก ส่วนภาคอีสานตอนล่าง, ภาคกลางตอนล่าง, ภาคตะวันออก, ภาคใต้ตอนบน, กรุงเทพฯ และปริมณฑล จะมีฝนเพิ่มขึ้น 

โคแฟคตรวจสอบเพิ่มเติมพบว่าเสียงบรรยายในคลิปดังกล่าวตรงกับประกาศกรมอุตุฯ ที่เผยแพร่เมื่อเวลา 05.00 น. ของวันที่ 20 ต.ค. แต่ภาพปกของคลิปใส่ข้อมูลเท็จที่ทำให้เข้าใจผิดว่าฝนที่ตกในประเทศไทยขณะนี้เป็นอิทธิพลของพายุจำปี ซึ่งกรมอุตุฯ ยืนยันแล้วว่าพายุลูกนี้ไม่มีแนวโน้มเคลื่อนเข้าไทย

ย้อนมองภัยพิบัติ ‘ฝนตกหนัก-น้ำท่วม’ ปลายกันยา’69 การแจ้งเตือนที่เชื่อมโยงกับชีวิตคนสำคัญไม่แพ้ข้อมูลถูกต้อง

บัญชา จันทร์สมบูรณ์

ย้อนไปช่วงปลายเดือนกันยายน 2569 ซึ่งเป็นช่วงที่หลายจังหวัดในประเทศไทยเผชิญกับฝนที่ตกอย่างต่อเนื่องจนเกิดน้ำท่วม เป็นอีกครั้งที่ประเด็น ‘การสื่อสารในสถานการณ์ภัยพิบัติ’ ถูกพูดถึงจากกรณีเพจ ‘ที’ ลมฟ้าอากาศ’ โพสต์ข้อความว่า “เหลือเวลาอีก 120 ชั่วโมงนับจากนี้ มหาอุทกภัยในภาคตะวันออกกำลังจะเริ่มต้นขึ้น จะเกิดน้ำท่วมใหญ่ทั้งภาค” โดยมีการโพสต์และแชร์ข้อความนี้กันมากในช่วงวันที่ 21-22 ก.ย. 2569

ขณะที่ นัฐวุฒิ แดนดี รองอธิบดีกรมอุตุนิยมวิทยา ได้ออกมาชี้แจงในวันที่ 22 ก.ย. 2569 ว่า ในช่วงระหว่างวันที่ 23-27 ก.ย. ประเทศไทยมีแนวโน้มเกิดฝนตกหนักหลายพื้นที่และฝนตกหนักมากบางแห่งจริง จากอิทธิพลของหย่อมความกดอากาศต่ำกำลังแรง ร่องมรสุม และมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ที่มีกำลังแรงขึ้น อย่างไรก็ตาม “ข้อมูลที่ระบุว่าจะเกิดมหาอุทกภัย หรือมีฝนตกหนักต่อเนื่องตลอดทั้งวันทั้งคืนนั้น ไม่สอดคล้องกับข้อมูลพยากรณ์ของกรมอุตุนิยมวิทยา” โดยสถานการณ์ที่ต้องเฝ้าระวังคือฝนตกหนักและฝนสะสม ซึ่งอาจทำให้เกิดน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก และน้ำท่วมขังในพื้นที่เสี่ยง

เมื่อเฝ้ามองความเคลื่อนไหวบนโลกออนไลน์ พบกระแสความคิดแตกเป็นสองฝ่ายระหว่างผู้ที่เชื่อเพจ ‘ที’ ลมฟ้าอากาศ’ กับผู้ที่เชื่อกรมอุตุนิยมวิทยา โดยเฉพาะช่วงวันที่ 25-26 ก.ย. 2569 ที่เกิดฝนตกต่อเนื่องในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล ทำให้เกิดน้ำท่วมหลายจุดโดยเฉพาะพื้นที่ฝั่งตะวันออกของกรุงเทพฯ ที่ได้รับผลกระทบรุนแรงเพราะมีภูมิประเทศเป็นที่ลุ่มต่ำเป็นจุดอ่อนเดิมอยู่แล้ว ทำให้การถกเถียงยิ่งดุเดือดว่าเข้านิยาม ‘มหาอุทกภัย’ แล้วหรือไม่ เพราะด้านหนึ่งมีน้ำท่วมและผู้ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงจริง แต่อีกด้านก็มีข้อมูลว่าปริมาณน้ำและปัจจัยที่เกี่ยวข้องยังห่างไกลมากกับเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2554 ซึ่งได้กลายเป็น ‘หลักอ้างอิง’ ในการวัดว่าน้ำท่วมครั้งใดเข้าข่ายมหาอุทกภัย

(ซ้าย) แผนที่แสดงแนวคันกั้นน้ำ และระดับพื้นที่ ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล จัดทำขึ้นเพื่อสนับสนุนคณะกรรมการ บริหารจัดการน้ำบริเวณพื้นที่กรุงเทพมหานคร และปริมณฑลตามแนวพระราชดำริ โดยกรมแผนที่ทหาร (ขวา) เปรียบเทียบน้ำท่วมกรุงเทพฯ ปี 2554 กับปี 2569
ที่มา: ThinkofLiving.com, Spring News

เมื่อประชาชนต้องการคำอธิบายที่ใช้ได้ในชีวิตจริง

ในช่วงวันที่ 24-29 ก.ย. 2569 ซึ่งหลายพื้นที่กำลังอยู่ในภาวะวิตกกังวลกับฝนตกและน้ำท่วม เพจเฟซบุ๊กของกรมอุตุนิยมวิทยา มีผู้เข้าไปแสดงความคิดเห็นเชิงวิพากษ์วิจารณ์ว่าใช้ภาษาวิชาการที่เข้าใจยาก หรือขอให้ช่วยบอกอย่างชัดเจนว่าลมฝนจะไปทางไหน ฝนจะตกหนักแค่ไหน เพื่อประกอบการตัดสินใจ และหลังจากนั้นก็ได้เห็นความพยายามของทีมงานเพจในการปรับแก้การสื่อสารให้กระชับเข้าใจง่าย รวมถึงบางโพสต์ยังใส่ความอารมณ์ขันลงไปช่วยทำให้บรรยากาศคลายความตึงเครียดลงได้บ้าง

ศศิน เฉลิมลาภ อดีตเลขาธิการมูลนิธิสืบนาคะเสถียร โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กเมื่อวันที่ 28 ก.ย. 2569 ย้ำว่า ประเทศไทยไม่ได้ขาดข้อมูล (data) แต่ยังเปลี่ยนข้อมูลให้เป็นการสื่อสารที่มีความหมาย (meaning) กับคนได้ไม่ดีพอ เช่น แทนที่จะเริ่มต้นด้วย “มีฝนฟ้าคะนองร้อยละ 60–80 ของพื้นที่ และมีฝนตกหนักบางแห่ง…” ประชาชนอาจต้องการฟังก่อนว่า “คืนนี้บริเวณนี้ยังมีฝน แต่จากข้อมูลตอนนี้ยังไม่มีอะไรน่าตกใจเพิ่ม” หรืออีกพื้นที่หนึ่งอาจต้องพูดว่า “ฝนอาจไม่ได้หนักมากกว่าเดิม แต่พื้นที่นี้ต้องระวังต่อ เพราะน้ำเดิมในระบบยังสูงอยู่” ซึ่งพื้นที่สองแห่ง แม้ได้รับฝนเท่ากันแต่ผลกระทบอาจไม่เท่ากัน เพราะฝนธรรมดาสำหรับพื้นที่หนึ่งอาจไม่ธรรมดาสำหรับพื้นที่ที่น้ำเต็มอยู่แล้ว

สำหรับกรมอุตุนิยมวิทยา ศศินมองเห็นความพยายามปรับปรุงการสื่อสารโดยใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย เช่น “บ่ายนี้ฝนยังไม่ยอมพัก!” , “ฝนตก ๆ หยุด ๆ เป็นระยะ“, “ใครเห็นฟ้าเงียบ ๆ อย่าเพิ่งวางใจ ฝนอาจมาเติมได้อีก” ซึ่งเห็นได้ว่ายังเป็นข้อมูลจากภาพเรดาร์ มีข้อมูล เวลาและพื้นที่ ความเป็นวิชาการไม่ได้หายไปไหน แต่คนทั่วไปเห็นแล้วเข้าใจง่ายขึ้นและสะท้อนกลับมาเป็นเสียงชื่นชม

“กรมอุตุนิยมวิทยา Live อัปเดตเรดาร์และเปิดให้ประชาชนถาม–ตอบ ผมเห็นประชาชนเข้าไปชมและให้กำลังใจมีคนบอกว่าอ่านง่ายขึ้น มีคนบอกว่าชอบ บางคนถึงกับบอกว่ารู้สึกน่าเชื่อถือขึ้น นี่เป็นเรื่องสำคัญเพราะมันแสดงให้เห็นว่าภาษาคนไม่ได้ลดความน่าเชื่อถือของวิชาการ ในทางกลับกันเมื่อประชาชนเข้าใจว่าเรากำลังพูดอะไร ความไว้วางใจอาจเพิ่มขึ้นด้วย“

อดีตเลขาธิการมูลนิธิสืบนาคะเสถียร สรุปว่า “ข้อมูล (Data) ที่ถูกต้องทำให้เกิดความเข้าใจ (Understanding) ความเข้าใจทำให้ข้อมูลมีความหมาย (Meaning) กับชีวิต เมื่อมีความหมาย คนจึงตัดสินใจ (Action) ได้ เมื่อการตัดสินใจนั้นช่วยเขาได้ความเชื่อถือ (Trust) จึงเกิดขึ้น” และย้ำว่าไม่ต้องการให้กรมอุตุนิยมวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญลดมาตรฐานวิชาการลง แต่ให้แบ่งเป็น ‘งานหลังบ้าน’ ที่หลักวิชาการยังคงหนักแน่น กับ ‘งานหน้าบ้าน’ ที่สื่อสารกับประชาชนให้เข้าใจได้ว่ามีอะไรเกี่ยวข้องกับชีวิตของเขาบ้าง และเขาต้องปฏิบัติตนอย่างไร

“ประชาชนไม่ได้ขอให้เรารู้อนาคต 100% เขาขอแค่รู้เร็วพอที่จะยังมีทางเลือก วันนี้เห็นกรมอุตุนิยมวิทยาเริ่มขยับเรื่องการสื่อสารแล้ว ผมอยากชมครับ ทำต่อครับ เพราะเป้าหมายสุดท้ายของข้อมูลภัยพิบัติ ไม่ใช่เพียงให้ประชาชนได้รับข้อมูล แต่คือทำให้เขา เข้าใจสถานการณ์ ตัดสินใจได้ และดูแลชีวิตของตัวเองได้ทันเวลา นั่นต่างหากครับคือความหมายของคำว่าพูดภาษาคน“

เสียงสะท้อนจากประชาชนและความพยายามปรับปรุงการสื่อสารของเพจเฟซบุ๊ก ‘กรมอุตุนิยมวิทยา’

‘พยากรณ์แบบอิงผลกระทบ’ แนวทางที่ถูกแนะนำมากขึ้นในระดับสากล

คู่มือ Introduction to Impact-Based Forecasting เผยแพร่โดยศูนย์ข้อมูลและเตือนภัยสภาพอากาศรุนแรง (Severe Weather Information Centre: SWIC) หน่วยงานภายใต้องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) แนะนำวิธีการพยากรณ์โดยอิงกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น (Impact-Based Forecasting: IBF) โดยระบุความสำคัญไว้ว่า

“ลำพังการพยากรณ์ที่แม่นยำและทันท่วงที ไม่ได้รับประกันว่าจะสามารถรักษาชีวิตผู้คนหรือป้องกันความเสียหายทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ได้เสมอไป แต่หากหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาและอุทกวิทยาทำงานร่วมกับหน่วยงานจัดการภัยพิบัติหรือเหตุฉุกเฉิน ตลอดจนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น จะช่วยให้ประชาชนเข้าใจว่าภัยนั้นอาจส่งผลกระทบต่อตนเองอย่างไรและสามารถรับมือได้อย่างเหมาะสม“

แนวทาง IBF ให้ความสำคัญกับข้อมูล 1.การสัมผัสภัย (Exposure) บุคคลหรือสิ่งที่อาจได้รับผลกระทบในพื้นที่ที่อาจเกิดภัยคุกคามขึ้น 2.ความเปราะบาง (Vulnerability) ระดับความเสี่ยงที่บุคคล ทรัพย์สิน และวิถีการดำรงชีวิตซึ่งอยู่ในพื้นที่เสี่ยงภัย จะได้รับผลกระทบเชิงลบเมื่อเผชิญกับภัยคุกคามนั้น และ 3.ความเสี่ยง (Risk) โอกาสและความรุนแรงของความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับมนุษย์ ทรัพย์สิน และวิถีการดำรงชีวิต อันเป็นผลมาจากการสัมผัสภัยและความเปราะบางที่มีต่อภัยคุกคามนั้น

การพยากรณ์อากาศแบบเดิมอาจบอกว่า “คาดว่าจะมีลมแรงในคืนนี้ โดยมีความเร็วลมอาจสูงถึง 20 เมตรต่อวินาที” ขณะที่การพยากรณ์อากาศแบบ IBF จะบอกว่า “คาดว่าจะมีลมแรงในคืนนี้ ซึ่งอาจส่งผลให้การให้บริการเรือข้ามฟากต้องล่าช้าหรือถูกยกเลิก และเรือประมงขนาดเล็กจำเป็นต้องจอดเทียบท่าไว้” หรือจาก “คาดว่าจะมีฝนตกปริมาณ 50 มม. ในช่วง 2 ชั่วโมงข้างหน้า” เป็น “คาดว่าจะมีฝนตกปริมาณ 50 มม.ในช่วง 2 ชั่วโมงข้างหน้า ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อระบบระบายน้ำบนถนนและก่อให้เกิดน้ำท่วมขังบนผิวจราจร” เป็นต้น

บทความ ‘จาก “ฝนจะตกเท่าไหร่” สู่ “ชีวิตเราจะโดนอะไร”: รู้จัก Impact-Based Forecasting หัวใจใหม่ของการเตือนภัยพิบัติ’ เขียนโดย วัฒนา กันบัว อดีตผู้อำนวยการกองพัฒนาอุตุนิยมวิทยา กรมอุตุนิยมวิทยา เผยแพร่ทางเฟซบุ๊ก ‘Wattana Kanbua’ เมื่อวันที่ 1 ต.ค. 2569 อธิบายว่าการพยากรณ์แบบเดิมมุ่งเน้นไปที่การแจ้งข้อมูลเชิงเทคนิค เช่น คาดว่าจะมีฝนตกหนัก 90 มิลลิเมตร ในพื้นที่อำเภอ A แม้จะเป็นข้อมูลที่ถูกต้อง แต่ประชาชนมักจะไม่แน่ใจว่าตนเองต้องเตรียมตัวรับมือระดับไหน ขณะที่การพยากรณ์แบบ IBF จะมุ่งเน้นการแจ้งผลกระทบต่อชีวิตและการเดินทางโดยตรง เช่น ฝนตกหนักระดับนี้จะทำให้น้ำล้นตลิ่งท่วมถนนสายหลักในอำเภอ A รถเล็กไม่สามารถสัญจรได้ตั้งแต่เวลา 15.00 น. ทำให้ประชาชนรู้ทันทีว่าต้องย้ายสิ่งของขึ้นที่สูง หรือหลีกเลี่ยงเส้นทางใด

(ซ้าย) คู่มือ SWIC – WMO อธิบายวิธีแปลงข้อมูลการพยากรณ์อากาศ สู่การแจ้งเตือนว่าจะเกิดผลกระทบอย่างไรบ้าง
(ขวา) ตัวอย่างการพยากรณ์อากาศโดยอิงผลกระทบของกรมอุตุนิยมวิทยา ประเทศไทย จะเห็นว่านอกจากระบุพื้นที่ที่คาดว่าฝนจะตกแล้วยังแจ้งเตือนให้ระวังถนนลื่น ซึ่งก็คือผลกระทบจากฝนตก

‘บูรณาการข้ามหน่วยงาน’ ปัจจัยสำคัญที่ทำให้การแจ้งเตือนลดผลกระทบได้จริง

คู่มือของ SWIC–WMO ยังกล่าวด้วยว่า “การพยากรณ์ผลกระทบที่ประสบความสำเร็จต้องอาศัยความร่วมมือหลายฝ่าย” เพราะต้องอาศัยข้อมูลและความเชี่ยวชาญที่หลากหลายมากกว่าการพยากรณ์อากาศ สอดคล้องกับบทความของอดีต ผอ.กองพัฒนาอุตุนิยมวิทยา กรมอุตุนิยมวิทยาของไทย ที่กล่าวไว้ว่า “การพยากรณ์แบบ IBF จะเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากขาดสิ่งสำคัญที่เรียกว่า ข้อมูลความเปราะบางและพื้นที่รับผลกระทบ (Vulnerability & Exposure Data)” หากกรมอุตุนิยมวิทยาทำงานเพียงลำพัง ก็จะได้แค่ตัวเลขปริมาณฝนหรือความเร็วลม

“การจะประเมินผลกระทบได้จริงต้องนำข้อมูลสภาพอากาศไปซ้อนทับกับอีก 2 ปัจจัยสำคัญ คือ Exposure (พื้นที่รับผลกระทบ) ในจุดที่พายุจะเข้า มีอะไรอยู่ตรงนั้นบ้าง? มีจำนวนประชากรเท่าไหร่ มีโรงพยาบาล โรงเรียน เส้นทางคมนาคมหลัก หรือพื้นที่เกษตรกรรมหรือไม่ กับ Vulnerability (ความเปราะบาง) สิ่งที่อยู่ในพื้นที่นั้นทนทานได้แค่ไหน? เป็นบ้านไม้หรือบ้านปูน มีผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยติดเตียงกี่คน ระบบระบายน้ำเดิมรับมือได้เท่าไหร่ และเคยมีประวัติดินสไลด์หรือน้ำท่วมขังซ้ำซากหรือไม่”

วัฒนาย้ำว่าสิ่งที่ยากที่สุดของการทำ IBF ไม่ใช่เรื่องของซูเปอร์คอมพิวเตอร์หรือดาวเทียมที่ทันสมัย แต่คือความร่วมมือข้ามสายงาน (Cross-agency Collaboration) เพราะกรมอุตุนิยมวิทยาไม่อาจรู้ได้ว่า ถนนเส้นไหนกำลังก่อสร้าง หรือชุมชนไหนมีผู้ป่วยติดเตียงกี่คน เช่นเดียวกับที่หน่วยงานบรรเทาสาธารณภัยหรือท้องถิ่นก็ไม่สามารถคาดการณ์ทิศทางพายุได้แม่นยำเท่าผู้เชี่ยวชาญ การทำ IBF จึงต้องอาศัยการบูรณาการข้อมูลร่วมกันระหว่างนักอุตุนิยมวิทยา นักผังเมือง วิศวกร และหน่วยงานปกครองท้องถิ่น

(ซ้าย) หน่วยงานต่าง ๆ ของไทย ใครมีหน้าที่อะไรบ้างในการรับมือภัยพิบัติ ข้อมูลโดยกรมอุตุนิยมวิทยา
(ขวา) สภาพอากาศแบบสุดขั้ว (Extreme Weather Events) เป็นความเสี่ยงของโลกอันดับ 4 ในระยะสั้น (2 ปี) และพุ่งขึ้นเป็นอันดับ 1 ในระยะยาว (5 – 10 ปี) ข้อมูลจากรายงาน Global Risk Report 2026 โดย World Economic Forum

โลกยิ่งรวน..การเตือนภัยที่เข้าใจง่ายยิ่งสำคัญ

รายงาน Global Risk Report 2026 โดย World Economic Forum พบว่า สภาพอากาศแบบสุดขั้ว (Extreme Weather Events) เป็นความเสี่ยงของโลกอันดับ 4 ในระยะสั้น (2 ปี) และอันดับ 1 ในระยะยาว (5-10 ปี) ซึ่งสภาพอากาศรุนแรงที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งและรุนแรงขึ้นอาจทำให้บางส่วนของโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญที่มีอยู่รับมือไม่ไหว ส่งผลให้เกิดความท้าทายทางสังคมและเศรษฐกิจในวงกว้าง เช่น แผงโซลาร์เซลล์อาจได้รับความเสียหายมากขึ้นหากลูกเห็บตกหนักขึ้น ปริมาณฝนที่ตกหนักขึ้นอาจทำให้ระบบระบายน้ำที่เก่าล้าสมัยไม่สามารถรับมือได้ อากาศที่ร้อนจัดอาจทำให้ถนนและรางรถไฟชำรุดเสียหาย เป็นต้น ขณะที่สถาบันเพื่อสิ่งแวดล้อมและความมั่นคงของมนุษย์แห่งมหาวิทยาลัยสหประชาชาติ (UNU-EHS) กล่าวถึงความสำคัญของการพยากรณ์โดยอิงกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น (IBF) ว่า คำเตือนจะมีคุณค่ามากขึ้นเมื่อช่วยให้ผู้คนสามารถตัดสินใจได้ก่อนที่ภัยพิบัติจะเกิดขึ้น หรืออีกนัยหนึ่งคือ คำเตือนเหล่านี้สามารถช่วยป้องกันไม่ให้เหตุอันตรายต่าง ๆ ลุกลามเป็นภัยพิบัติที่รุนแรงได้ ยิ่งสภาพภูมิอากาศสุดขั้วเกิดขึ้นบ่อยครั้งขึ้นและคาดการณ์ได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ การพยากรณ์ที่ช่วยให้คนตั้งรับกับภัยพิบัติได้ทันจึงยิ่งทวีความสำคัญขึ้นทุกวัน

อ้างอิง

ข้อมูลจริง: คนพิการที่ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ได้เงินเพิ่ม 200 บาท/เดือน รัฐโอนเงินให้ทุกวันที่ 20 เริ่ม 20 ต.ค. 69

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คนพิการที่ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐได้เงินเพิ่มอีก 200 บาทต่อเดือน 

✅ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาจริง**  

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 20 ต.ค. 2569 ในกลุ่มเฟซบุ๊ก ‘บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ 2569’ มีผู้โพสต์ภาพระบุข้อความคนพิการที่มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ จะได้รับเงินเพิ่มอีก 200 บาทนอกเหนือจากเบี้ยปกติ โดยรัฐจะโอนเงินเข้าวันที่ 20 ต.ค. 2569 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: วันที่ 28 ก.ย. 2569 กรมบัญชีกลางเผยแพร่ข่าวประชาสัมพันธ์เรื่องสวัสดิการแห่งรัฐประจำเดือนตุลาคม 2569 ระบุว่าคนพิการที่ถือบัตรประจำตัวคนพิการ ซึ่งได้รับเบี้ยคนพิการอยู่แล้ว 800 บาทต่อเดือน และถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐด้วย จะได้รับเงินสวัสดิการแห่งรัฐเพิ่มอีก 200 บาท  

วันนี้ (20 ต.ค.) ซึ่งเป็นวันโอนเงินเงินสวัสดิการแห่งรัฐช่วยเหลือคนพิการ 200 บาทต่อเดือนเป็นครั้งแรก กรมบัญชีกลางได้ประชาสัมพันธ์เรื่องนี้อีกครั้ง โดยระบุว่าผู้ที่ผ่านคุณสมบัติการลงทะเบียนเพื่อสวัสดิการแห่งรัฐจะได้รับการโอนเงินเข้าบัญชีธนาคารเดียวกับที่ใช้ลงทะเบียนรับเบี้ยคนพิการไว้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น แต่หากไม่มีก็จะใช้บัญชีพร้อมเพย์ที่ผูกกับเลขประจำตัวประชาชนของคนพิการ

ที่มา: เฟซบุ๊ก ‘กรมบัญชีกลาง’ วันที่ 20 ต.ค. 2569

คลิปภาพชาวอิหร่านเก็บโทรศัพท์ iPhone ที่ชายหาดช่องแคบฮอร์มุซ เป็นเนื้อหาเท็จที่สร้างด้วย AI

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิปชาวอิหร่านแห่กันไปที่ชายหาดเพื่อเก็บโทรศัพท์ iPhone ที่ลอยมาจากเรือสินค้าที่ถูกโจมตีในช่องแคบฮอร์มุซ 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จที่สร้างด้วย AI**

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 17 ต.ค. 2569 บัญชีผู้ใช้ X ‘มณีแดง’ โพสต์คลิปวิดีโอพร้อมคำบรรยายว่า “ชาวอิหร่านจำนวนมากเดินทางมาเก็บโทรศัพท์ iPhone ที่ชายหาดของช่องแคบฮอร์มุซ หลังเรือบรรทุกสินค้ากำลังจะจมจากการโจมตีของอิหร่านเมื่อวานนี้” (ลิงก์บันทึก)

คลิปวิดีโอความยาว 8 วินาทีแสดงภาพผู้คนจำนวนมาก มีทั้งผู้ชายและผู้หญิงสวมผ้าคลุมแบบชาวมุสลิมกำลังเดินลุยน้ำทะเลสีแดงเก็บกล่องสีขาวคล้ายกล่องบรรจุสินค้าของบริษัท Apple ที่ถูกน้ำทะเลซัดเข้ามาบริเวณชายหาด ห่างออกไปไม่ไกลนักมีเรือบรรทุกตู้สินค้าจอดอยู่ในทะเล ส่วนท้ายเรือจมอยู่ในน้ำ 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: คลิปวิดีโอนี้มีจุดผิดปกติและไม่สมจริงหลายจุดที่บ่งชี้ว่าเป็นคลิปที่สร้างด้วย AI เช่น กล่องสินค้าดูใหม่เอี่ยมไร้ตำหนิและไม่เปียกน้ำ, ความไม่สมจริงของน้ำทะเลที่ไหลลงมาจากกล่อง, ความผิดปกติของเท้าและมือคนในภาพเมื่อสัมผัสกับน้ำ, จุดที่เรือบรรทุกสินค้าขนาดใหญ่จมอยู่ใกล้ชายหาดมาก และน้ำทะเลที่มีสีแดงผิดปกติ เป็นต้น

นอกจากนี้เมื่อนำคลิปวิดีโอไปตรวจสอบด้วย SynthID ซึ่งเป็นเครื่องมือตรวจจับภาพ AI ได้ผลลัพธ์ว่า “วิดีโอนี้สร้างหรือปรับแต่งด้วย Google AI”

คลิปนี้ถูกเผยแพร่อย่างกว้างขวางโดยผู้ใช้โซเชียลมีเดียในหลายประเทศช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา หลังจากสื่อหลายสำนักรายงานว่าเรือบรรทุกสินค้าของสิงคโปร์ 2 ลำถูกอิหร่านโจมตีในช่องแคบฮอร์มุซเมื่อวันที่ 13 และ 14 ต.ค. 2569 ลำแรกไฟไหม้และจมลง ส่วนลำที่สองได้รับความเสียหาย ลูกเรือทั้งหมดปลอดภัย กองทัพเรืออิหร่านอ้างว่าเรือที่จมบรรทุกตู้สินค้ามากกว่า 2,500 ตู้ เดินเรือเข้าสู่เส้นทางที่อิหร่านไม่อนุญาตให้ผ่าน

ต่อมาวันที่ 15-16 ต.ค. 2569 สำนักข่าวต่างประเทศหลายแห่ง เช่น The Independent และ Al Jazeera เผยแพร่คลิปภาพตู้คอนเทนเนอร์และสินค้าชิ้นเล็กชิ้นน้อยลอยกระจัดกระจายอยู่กลางทะเลโดยรายงานว่าเป็นจุดที่เรือสินค้าถูกโจมตีในช่องแคบฮอร์มุซเมื่อวันที่ 13 ต.ค. ขณะที่ The Telegraph ของอังกฤษรายงานว่าชาวประมงอิหร่านพากันไปเก็บโทรศัพท์ iPhone รุ่นใหม่และน้ำหอมฝรั่งเศสที่ลอยออกมาจากตู้สินค้าหลังจากเรือถูกโจมตี โดยอ้างคำบอกเล่าของคนท้องถิ่น

📌 ข้อสรุปโคแฟค: คลิปวิดีโอที่อ้างว่าเป็นภาพคนอิหร่านแห่กันไปเก็บ iPhone ที่ชายหาดเป็นเนื้อหาเท็จที่สร้างด้วย AI โดยอ้างอิงบริบทจากข่าวการโจมตีเรือบรรทุกสินค้าและคลิปสิ่งของกระจัดกระจายในทะเลที่สื่อนำมาเผยแพร่ นอกจากนี้น้ำทะเลสีแดงยังเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เคยเกิดขึ้นจริงที่เกาะฮอร์มุซของอิหร่านเมื่อเดือน ธ.ค. 2568 โดย AFP รายงานว่าฝนที่ตกหนักได้ชะดินที่มีสีแดงเข้มจากธาตุเหล็กออกไซด์ลงสู่ทะเล ทำให้น้ำทะเลบริเวณนั้นเป็นสีแดง 

ล่าสุดเมื่อวันที่ 17 ต.ค. 2569 สื่ออิหร่าน Iran International รายงานว่าตำรวจไซเบอร์ประกาศเตือนประชาชนว่าอย่าหลงเชื่อโฆษณาขาย iPhone 18 ราคาถูก โดยระบุว่ามิจฉาชีพกำลังนำข่าวเรือสินค้าจมในช่องแคบฮอร์มุซมาปั้นเรื่องหลอกลวงขายสินค้า

ข้อมูลจริง: ป้ายทะเบียนรถหายหรือชำรุดจากเหตุน้ำท่วม ขอใหม่ได้โดยใช้สำเนาเล่มทะเบียน-ไม่ต้องแจ้ง บ.ไฟแนนซ์

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: กรมการขนส่งทางบกอนุโลมให้ผู้ใช้รถที่ป้ายทะเบียนหลุดหายจากน้ำท่วม ขอทำป้ายใหม่ได้โดยไม่ต้องใช้เล่มทะเบียนตัวจริงภายในวันที่ 30 พ.ย. 2569 

✅ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **ข้อมูลจริง**  

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 5 และ 8 ต.ค. 2569 มีผู้ใช้เฟซบุ๊กโพสต์คลิปวิดีโอให้ข้อมูลว่ากรมการขนส่งทางบกอนุโลมให้ผู้ขับขี่ยานพาหนะที่ป้ายทะเบียนหลุดหายจากน้ำท่วมขอทำป้ายทะเบียนใหม่ได้ที่สำนักงานขนส่งทั่วประเทศโดยใช้เพียงสำเนาเล่มและบัตรประชาชนได้จนถึงวันที่ 30 พ.ย. 2569 ซึ่งรวมถึงรถที่ยังผ่อนไฟแนนซ์ไม่หมดด้วย 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: เนื้อหาดังกล่าวตรงกับข่าวประชาสัมพันธ์ของกรมการขนส่งทางบก (ขบ.) ที่เผยแพร่ทางเฟซบุ๊ก ‘กรมการขนส่งทางบก PR.DLT.News’ เมื่อวันที่ 2 ต.ค. 2569 เรื่อง “ขนส่งทางบกลดขั้นตอนช่วยผู้ประสบภัยน้ำท่วม ป้ายทะเบียนหาย–ป้ายภาษีชำรุด ทำใหม่ได้ไม่ต้องใช้เล่มทะเบียนตัวจริง ถึง 30 พ.ย. 69”

ทั้งนี้ในสถานการณ์ปกติการขอป้ายทะเบียนรถใหม่ ต้องใช้เล่มทะเบียนตัวจริง และหากเป็นรถที่ยังอยู่ระหว่างการผ่อนชำระจะต้องแจ้งให้บริษัทไฟแนนซ์ดำเนินการแทน แต่เพื่อเป็นการบรรเทาภาระของผู้ใช้รถที่ประสบภัยน้ำท่วม ขบ. จึงอนุโลมให้ขอป้ายทะเบียนใหม่ได้โดยใช้ 

  1. สำเนาเล่มทะเบียนรถ ซึ่งสามารถใช้ได้ทั้งกรณีผู้ถือกรรมสิทธิ์เจ้าของรถเอง หรือกรณีรถอยู่ระหว่างการเช่าซื้อกับสถาบันการเงิน (ไฟแนนซ์)
  2. บัตรประชาชนตัวจริง (หากผู้ครอบครองรถไม่มาดำเนินการด้วยตนเองก็ให้ทำหนังสือมอบอำนาจ) เพื่อมาขอทำป้ายทะเบียนใหม่ 

โดยมีค่าธรรมเนียมแผ่นป้ายทะเบียนรถแผ่นละ 100 บาท ค่าคำขอ 5 บาท สามารถยื่นขอดำเนินการได้ทุกสำนักงานขนส่งทั่วประเทศ โดยมาตรการดังกล่าวเป็นการอนุโลม กำหนดระยะเวลาไม่เกินวันที่ 30 พ.ย. 2569 เท่านั้น