ถ้วยกระดาษ’ ใส่เครื่องดื่มร้อน! มีความเสี่ยงเพียงใด?

By : Zhang Taehun

ภาพ 01 : คลิปวิดีโออ้างถ้วยกระดาษที่ใช้ใส่เครื่องดื่มร้อน ผลิตจากขยะรีไซเคิล

ที่มา : https://cofact.org/article/2x9wik3iwe2mg

“This is one of the craziest scams in the United States! (นี่คือหนึ่งในเรื่องหลอกลวงที่บ้าคลั่งที่สุดในสหรัฐอเมริกา)” เป็นคำบรรยายพาดหัวคลิปวิดีโอหนึ่งที่แชร์กันในสื่อสังคมออนไลน์ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา (บทความนี้เขียนเมื่อวันที่ 26 ก.ย. 2568) ทั้งที่เป็นภาษาไทยและต่างประเทศ โดยคลิปดังกล่าวได้บรรยายเป็นภาษาอังกฤษว่า หลายคนเชื่อว่าถ้วยกระดาษที่นำมาเป็นภาชนะใส่เครื่องดื่มร้อน (เช่น กาแฟ) ทำจากเยื่อกระดาษบริสุทธิ์ (Clean Pulp) แต่จริงๆ แล้ววัสดุที่ใช้มาจากขยะรีไซเคิล 

เช่น พลาสติก กระดาษ กระดาษแข็งเก่าที่ใช้ในกิจการร้านอาหาร ลังกระดาษในภาคขนส่งสินค้า (Delivery Box) แม้กระทั่งในพื้นที่ฝังกลบขยะ(Landfill) วัสดุเหล่านี้จะถูกรวบรวม ซึ่งจะถูกปกคลุมด้วยละอองน้ำมันและสิ่งสกปรก (Oli Dust and Dirt) โดยคนงานจะคัดแยกขยะแบบลวกๆ แล้วเทรวมลงไปในเครื่องผสมขนาดยักษ์ (Giant Mixer) ซึ่งความร้อนสูงและสารเคมี จะแปรสภาพขยะให้เป็นเยื่อกระดาษสีน้ำตาลเข้ม (Dark Brown Pulp)จากนั้นใช้สารเคมีย้อมให้เป็นสีขาวดูสะอาด แล้วนำไปทำให้เป็นแผ่นกระดาษแล้วเข้ารูปด้วยฟิล์มพลาสติกกันน้ำ

กระบวนการผลิตถ้วยกระดาษจากวัสดุรีไซเคิลมีราคาถูก แต่ผู้บริโภคอาจได้รับอันตราย กล่าวคือ เมื่อใช้ถ้วยชนิดนี้ใส่เครื่องดื่มร้อน ความร้อนจะละลายสารเคมีที่เป็นพิษออกมาปนเปื้อนกับเครื่องดื่มในถ้วย ดังนั้นในขณะที่ดื่มเครื่องดื่มก็จะได้รับสารเคมีและพลาสติกเข้าไปในร่างกายด้วย ไม่เพียงเท่านั้น เมื่อผู้บริโภคดื่มเครื่องดื่มจากถ้วยชนิดนี้จนหมดแล้วทิ้งแก้วกระดาษเป็นขยะ ก็จะก่อมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมไปอีก 

– ความเสี่ยงจากถ้วยกระดาษ : บทความ“กระดาษบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารที่ไม่ได้มาตรฐานอันตรายมากกว่าที่คิด” ในวารสารกรมวิทยาศาสตร์บริการ ระบุว่า การปนเปื้อนของสารอันตรายในกระดาษบรรจุภัณฑ์อาหารเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น จากการตกค้างของสารเคมีที่ใช้ในกระบวนผลิตกระดาษ จากกระบวนการพิมพ์บนบรรจุภัณฑ์หรือการใช้หมึกพิมพ์ที่อาจมีโลหะหนักจากสี หรือส่วนผสมอื่นๆ ของหมึกพิมพ์ตกค้างอยู่

รวมถึงบรรจุภัณฑ์ที่หากทำจากกระดาษที่นำกลับมาใช้ใหม่โดยผ่านกระบวนการรีไซเคิลก็ยิ่งมีความเป็นไปได้สูงที่จะมีสารตกค้างอันตรายปนเปื้อนมากกว่าบรรจุภัณฑ์ที่ทำจากเยื่อกระดาษใหม่เพราะในกระบวนการผลิตกระดาษไม่สามารถกำจัดสารอันตรายต่างๆ ออกจากกระดาษที่ผ่านการใช้แล้วได้อย่างสมบูรณ์

สารอันตรายที่อาจตกค้างในกระดาษสัมผัสอาหาร หรือกระดาษบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารสามารถแบ่งประเภทเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มสารอนินทรีย์อันตราย ได้แก่ โลหะเป็นพิษที่ออกฤทธิ์เรื้อรังต่อร่างกายหรือหากได้รับในปริมาณสูงอาจส่งผลให้เสียชีวิตอย่างฉับพลัน เช่น ตะกั่ว ปรอท แคดเมียม และกลุ่มสารอินทรีย์อันตรายที่มีฤทธิ์ก่อมะเร็ง เช่น บิสฟีนอล A พอลีไซคลิก แอโรแมติกไฮโดรคาร์บอน (PAHs) สารกลุ่มพทาเลต สีเอโซ และเบนโซฟีโนน

– มีการกำกับดูแลการผลิตถ้วยกระดาษหรือไม่? :หลายประเทศมีกลไกกำกับดูแล เช่น “สหรัฐอเมริกา” มีการกำหนดมาตรฐานและกระบวนการทดสอบวัสดุสัมผัสอาหาร (Food Contact) โดยอยู่ในประมวลกฎหมายของรัฐบาลกลาง หมวดที่ 21 ว่าด้วยอาหารและยา (Code of Federal Regulations, Title 21, Food and Drugs,) เช่น มาตรา 176 สารเติมแต่งอาหารทางอ้อม: ส่วนประกอบของกระดาษและกระดาษแข็ง (INDIRECT FOOD ADDITIVES: PAPER AND PAPERBOARD COMPONENTS) มาตรา 177 สารเติมแต่งอาหารทางอ้อม: โพลิเมอร์ (INDIRECT FOOD ADDITIVES: POLYMERS)เป็นต้น , 

“สหภาพยุโรป” มีกรอบระเบียบข้อบังคับ (EC) เลขที่ 1935/2004 (Framework Regulation (EC) No 1935/2004) ซึ่งมีหลักการสำคัญคือ วัสดุต่างๆ ต้องไม่ 1.ปล่อยองค์ประกอบของวัสดุลงในอาหารในระดับที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพของมนุษย์2.เปลี่ยนแปลงองค์ประกอบ รสชาติ และกลิ่นของอาหารในระดับที่ยอมรับไม่ได้ , 

“อินเดีย” สำนักงานมาตรฐานและความปลอดภัยด้านอาหารแห่งอินเดีย (FSSAI) ออกข้อบังคับว่าด้วยความปลอดภัยและมาตรฐานอาหาร (บรรจุภัณฑ์) 2018 (Food Safety and Standards (Packaging) Regulations, 2018) กล่าวถึงวัสดุต่างๆ เช่น กระดาษแข็ง กระดาษ แก้ว โลหะ พลาสติก วัสดุบรรจุภัณฑ์หลายชั้นที่ใช้สำหรับบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์อาหาร ซึ่งวัสดุใดๆ ที่สัมผัสโดยตรงกับอาหารหรือมีแนวโน้มที่จะสัมผัสอาหารซึ่งใช้ในการบรรจุ ปรุง ปรุง จัดเก็บ ห่อ ขนส่ง และจำหน่ายหรือให้บริการอาหาร จะต้องเป็นวัสดุคุณภาพเกรดอาหาร (Food Grade) , 

“ไทย” สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ออกมาตรฐาน มอก. 2948 –2562 (กระดาษสัมผัสอาหาร) ระบุว่า กระดาษสัมผัสอาหาร หมายถึงกระดาษ กระดาษแข็ง และภาชนะกระดาษ (จาน ชาม หลอด ถาด ถ้วย กล่อง ถุง) ที่ที่ไม่ใส่สีในเนื้อกระดาษ สำหรับใช้ห่อหุ้มบรรจุ รองรับอาหารทั่วไป และอาหารบรรจุขณะร้อน ทั้งที่สัมผัสและไม่สัมผัสอาหาร โดยตรง ไม่ครอบคลุมกระดาษ กระดาษแข็ง และภาชนะกระดาษที่ใช้กรองของเหลวร้อน (ถุงชา กระดาษกรองกาแฟ) ใช้อุ่นหรือปรุงสุกอาหารในเตาอบหรือไมโครเวฟ แบ่งประเภทกระดาษเป็น 2 ประเภท คือ 1.เยื้อบริสุทธิ์ 100% และ 2.เยื่อเวียนทำใหม่ 

ซี่งในกรณีของเยื่อเวียนทำใหม่ จะต้องไม่ได้ทำจากหรือมีส่วนผสมของกระดาษดังต่อไปนี้ (1) กระดาษซึ่งมีแหล่งที่มาจากสถานพยาบาล เช่น โรงพยาบาล คลินิก (2) กระดาษที่ผสมกับขยะมูลฝอยหรือแยกมาจากขยะมูลฝอย (3) กระดาษกระสอบหรือกระดาษถุงที่ปนเปื้อนสารเคมีหรืออาหาร เช่น ถุงปูนซีเมนต์ (4) กระดาษที่ใช้คลุมหรือหุ้มวัสดุอื่น เช่น กระดาษที่ใช้คลุมเฟอร์นิเจอร์ในระหว่างการซ่อมแซม พ่นสี หรืองานก่อสร้าง (5) กระดาษคาร์บอน กระดาษสำเนาไร้คาร์บอน และกระดาษสำเนาแบบใช้ความร้อน (6) กระดาษอนามัยที่ใช้แล้ว เช่น กระดาษเช็ดหน้า กระดาษเช็ดมือ กระดาษชำระ กระดาษเอนกประสงค์ (7) กระดาษเก่า เช่น จากห้องสมุด จากโรงเรียน จากโรงพิมพ์

สารเคมีในกระบวนการผลิตต้องเป็นชั้นคุณภาพสัมผัสอาหาร (Food Contact Grade) หากมีการใช้วัสดุเคลือบ กรณีเป็นกระดาษสัมผัสอาหารที่มีการเคลือบด้วยพลาสติก พลาสติกที่ใช้ต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่เกี่ยวข้อง หรือกรณีเป็นกระดาษสัมผัสอาหารที่มีการเคลือบด้วยวัสดุอื่นที่ไม่ใช้พลาสติก วัสดุเคลือบที่ใช้ต้องเป็นชั้นคุณภาพสัมผัสอาหาร เช่นเดียวกับหมึกพิมพ์ หากมีการใช้ต้องเป็นระดับชั้นคุณภาพสัมผัสอาหาร และหมึกพิมพ์ต้องไม่สัมผัสกับอาหารโดยตรง 

กระบวนการผลิตต้องได้มาตรฐาน GMP ฉลากต้องระบุชื่อผลิตภัณฑ์ ประเภท แบบ ขนาด ปริมาณบรรจุ มีข้อความ อุณหภูมิสูงสุด ระบุประเภทอาหารที่ใช้หรือห้ามใช้กับกระดาษสัมผัสอาหารนี้ ในการใช้งาน มีข้อความ “ใช้สัมผัสอาหารได้” “ใช้ครั้งเดียว” “ห้ามใช้ซ้ำ” “ห้ามวางใกล้เปลวไฟ” “ห้ามใช้อุ่นหรือปรุงสุกอาหาร” เดือน ปี รหัสรุ่นที่ทำ ชื่อผู้ทำ และประเทศผู้ผลิต เป็นต้น

ภาพที่ 2 : อินโฟกราฟิกโดย สมอ. แนะนำวิธีเลือกซื้อผลิตภัณฑ์กระดาษสัมผัสอาหาร 
ที่มา : https://pr.tisi.go.th/มอก-2948-2562-กระดาษสัมผัสอาหาร/

– ใมโครพลาสติกกับถ้วยกระดาษ : มีงานวิจัยนกล่าวถึงการพบไมโครพลาสติกในถ้วยกระดาษ เช่น หัวข้อ Unveiling the hidden threat of microplastic in paper cups and tea bags: a critical review of their exacerbation and alarming concern in India เผยแพร่ในเว็บไซต์ link.springer.com ฐานข้อมูลงานวิจัย Springer Nature Link เมื่อวันที่ 23 พ.ค. 2568 ทำการศึกษาไมโครพลาสติกในถุงชาและถ้วยกระดาษ ระบุว่า หากบุคคลหนึ่งดื่มชาหรือกาแฟ 3 ถ้วยในถ้วยกระดาษทุกวัน อาจได้รับอนุภาคไมโครพลาสติกมากถึง 75,000 อนุภาค

ทั้งนี้ ไมโครพลาสติกอาจเพิ่มความเสี่ยงทางสุขภาพ เช่น ระบบย่อยอาหาร ระบบไหลเวียนโลหิตระบบประสาท ระบบภูมิคุ้มกัน ระบบสืบพันธุ์ ระบบทางเดินหายใจ รวมถึงอาจเป็นปัจจัยก่อโรคมะเร็ง อย่างไรก็ตาม คณะผู้วิจัยยอมรับว่าพฤติกรรมด้านสิ่งแวดล้อม ผลกระทบต่อระบบนิเวศ และสุขภาพของอนุภาคไมโครพลาสติกที่ปล่อยออกมาจากถุงชาและถ้วยกระดาษยังคงไม่เป็นที่เข้าใจอย่างถ่องแท้ จึงคาดหวังให้ดำเนินการตรวจสอบเพิ่มเติมซึ่งความก้าวหน้าทางวิธีการวิเคราะห์และการรายงานผลที่แม่นยำยิ่งขึ้นจะช่วยในการประเมินอันตรายต่อสุขภาพที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างมาก

อนึ่ง ก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 22 ก.ค. 2568 โคแฟคเคยนำเสนอเรื่องราวของงานวิจัยในสหรัฐอเมริกา ว่าด้วยการเคี้ยวหมากฝรั่งเพียง 8 นาที อาจได้รับไมโครพลาสติกหลายพันชิ้น (บทความ ‘เคี้ยวหมากฝรั่ง8นาที.เท่ากับกลืนไมโครพลาสติกหลายพันชิ้น’มีงานวิจัยจริงไหม? และได้บอกอะไรกับเรา?) อย่างไรก็ตาม คณะผู้วิจัยย้ำว่าไม่ต้องการทำให้เกิดความตื่นตระหนก ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ยังไม่ทราบว่าไมโครพลาสติกเป็นอันตรายต่อมนุษย์หรือไม่ แต่ต้องการสร้างความตระหนักถึงผลกระทบของไมโครพลาสติกต่อสิ่งแวดล้อม จากการทิ้งหมากฝรั่งที่เคี้ยวแล้วอย่างไม่ถูกวิธี

โดยสรุปแล้ว หากเป็นถ้วยกระดาษที่ผ่านกระบวนการผลิตที่ได้มาตรฐาน ข้อมูล ณ ขณะนี้ยังสามารถใช้บริโภคเครื่องดื่มร้อนได้ ส่วนประเด็นไมโครพลาสติกยังเป็นเรื่องที่ต้องศึกษาผลกระทบต่อสุขภาพให้ชัดเจนกันต่อไป!!!

-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-

อ้างอิง 

http://lib3.dss.go.th/fulltext/dss_j/2562_68_211_P26-27.pdf (กระดาษบรรจุภัณฑ์สําหรับอาหารที่ไม่ได้มาตรฐานอันตรายมากกว่าที่คิด : วารสารกรมวิทยาศาสตร์บริการ)

https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-B (ฐานข้อมูลประมวลกฎหมายของรัฐบาลกลางสหรัฐอเมริกา)

https://food.ec.europa.eu/food-safety/chemical-safety/food-contact-materials/legislation_en(Regulation (EC) No 1935/2004 provides a harmonised legal EU framework. : ฐานข้อมูลรัฐสภายุโรป ว่าด้วยความปลอดภัยอาหาร)

https://www.fssai.gov.in/upload/uploadfiles/files/Compendium_Packaging_Labelling_Regulations_28_01_2022.pdf (Food Safety and Standards (Packaging) Regulations, 2018 : FSSAI)

https://hongthaipackaging.com/wp-content/uploads/2023/02/2948_2562.pdf?srsltid=AfmBOorQQ5AzgSjM8mPYgeiSLSfzgsYffg8hwgwtzZVT-4hd2y3kznMa (มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม THAI INDUSTRIAL STANDARD มอก. 2948-2562)

https://link.springer.com/article/10.1007/s42452-025-07121-y (Unveiling the hidden threat of microplastic in paper cups and tea bags: a critical review of their exacerbation and alarming concern in India : Springer Nature Link 23 พ.ค. 2568)

https://blog.cofact.org/report65-68/ (‘เคี้ยวหมากฝรั่ง8นาที.เท่ากับกลืนไมโครพลาสติกหลายพันชิ้น’มีงานวิจัยจริงไหม? และได้บอกอะไรกับเรา?)


คลิปอุบัติเหตุ ฮ.ตำรวจตกที่ จ.ประจวบคีรีขันธ์ ถูกนำมาอ้างเท็จว่ากัมพูชายิงเครื่องบินรบไทยร่วง

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิปทหารกัมพูชายิงเครื่องบินรบของไทยตก

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ เป็นคลิปอุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ของตำรวจไทยตกเมื่อเดือน พ.ค. 68**

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 8 ก.ย. 68 บัญชีเฟซบุ๊ก “Lychee Tour” โพสต์คลิปวิดีโอ Reel เป็นภาพไฟไหม้วัตถุบางอย่างบนพื้นหญ้า พร้อมข้อความบรรยายภาษาเขมร ใช้ Google Translate แปลสรุปใจความได้ว่า ผู้โพสต์อ้างว่าเป็นภาพเหตุการณ์ที่กัมพูชายิงเครื่องบินรบของไทยที่ลุกล้ำอธิปไตยกัมพูชาตก 2 ลำ ในเหตุปะทะระหว่างทหารไทยกับกัมพูชาเมื่อวันที่ 24-28 ก.ค. 68  

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการใช้เครื่องมือ Google Lens ตรวจสอบภาพในคลิปดังกล่าว พบว่าเป็นภาพเหตุการณ์เฮลิคอปเตอร์ เบลล์ 212 #2215 ประจำหน่วยบินตำรวจกาญจนบุรี ตกที่ ต.เกาะหลัก อ.เมือง จ.ประจวบคีรีขันธ์ เมื่อวันที่ 24 พ.ค. 68 ทำให้นักบินและช่างเครื่องเสียชีวิตรวม 3 นาย ซึ่งสื่อมวลชนไทยหลายสำนักเผยแพร่ภาพและคลิปวิดีโอเหตุการณ์นี้ เช่น The Nation มติชน และช่อง Ch7HD  

สรุปได้ว่าคลิปนี้เป็นภาพอุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ตำรวจตกในประเทศไทยตั้งแต่เดือน พ.ค. 68 ไม่เกี่ยวข้องกับเหตุปะทะไทย-กัมพูชาอย่างสิ้นเชิง 

แม้ว่าไทยกับกัมพูชาจะไม่มีการปะทะทางการทหารนับตั้งแต่ข้อตกลงหยุดยิงที่มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 29 ก.ค. 68 แต่ผู้ใช้โซเชียลมีเดียยังคงนำคลิปเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ไม่เกี่ยวข้องมาอ้างเท็จว่าเป็นภาพจากเหตุปะทะวันที่ 24-28 ก.ค. 68 อย่างต่อเนื่อง 

#โคแฟค #FactCheck #ไทยกัมพูชา

มองการทำงานตรวจสอบข่าวลวงของหลายองค์กร ในสถานการณ์สู้รบไทย-กัมพูชา 

By : Zhang Taehun

หมายเหตุ : รวบรวมระหว่างวันที่ 24 ก.ค. 2568 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่กัมพูชาเริ่มเปิดฉากโจมตีไทย และกลายเป็นการสู้รบระหว่าง 2 ฝ่าย ไปจนวันที่ 28 ก.ค. 2568 ที่มีการเจรจากันในมาเลเซีย นำไปสู่ข้อตกลงหยุดยิงในเวลา 00.00 น. ของวันที่ 29 ก.ค. 2568

 

ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม (ประเทศไทย)

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม

(ตรวจสอบทั้งข่าวจริง ข่าวปลอม และข่าวบิดเบือน)

– วันที่ 24 ก.ค. 2568 พบ “ข่าวบิดเบือน 1 ข่าว”คือ ไทยอุดหนุนเงินให้กัมพูชา สร้างถนน-ปรับปรุงด่านทั้งหมด 4 พันล้านบาท ซึ่งเนื้อหาจริงคือ สำนักงานความร่วมมือพัฒนาเศรษฐกิจกับประเทศเพื่อนบ้าน (สพพ.) ได้ดำเนินการจัดหาเงินกู้จาก EXIM BANK สถาบันการเงินเฉพาะกิจภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงการคลัง 

ในการดำเนินพันธกิจพัฒนาเส้นทางคมนาคมทางบกที่สำคัญในประเทศเพื่อนบ้าน เชื่อมโยงกับภาคธุรกิจไทยโดยเฉพาะผู้ประกอบการท้องถิ่นและประชาชนบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา EXIM BANK จึงให้การสนับสนุนทางการเงินแก่รัฐบาลกัมพูชาจำนวน 1,300 ล้านบาท โดยมีเงื่อนไขให้รัฐบาลกัมพูชานำไปใช้ซื้อสินค้าและว่าจ้างผู้รับเหมาไทยเพื่อพัฒนาทางหลวงหมายเลข 67 จากอัลลองเวงถึงเสียมราฐ ระยะทางยาว 131 กิโลเมตร

(ตรวจสอบกับ ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย – EXIM BANK)

– วันที่ 25 ก.ค. 2568 พบทั้งหมด 9 ข่าว แบ่งเป็น

“ข่าวปลอม 8 ข่าว” คือ 

1.กองทัพกัมพูชา ยิงเครื่องบินรบไทยตกสำเร็จ(ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

2.กองกำลังกัมพูชาควบคุมวัดท่ากระบี่ได้เต็มรูปแบบ ขับไล่ทหารไทยออก (ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

3.บริเวณภูเขาผี ทหารไทยยังคงยิงปะทะเข้ามาในพื้นที่กัมพูชาอย่างต่อเนื่อง ส่วนปราสาทตาเมือนธม ปราสาทตาควาย และบริเวณมุมเบย กัมพูชาควบคุมได้เต็ม 100% แล้ว (ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

4.ทหารไทยเสียชีวิต 40 นาย ถูกจับกุม 30 นาย(ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

5.ทหารไทยเข้ายึดพื้นที่ปราสาทพระวิหารและวัดแก้วสิกขาคีรีสวาระ ที่เคยเป็นของไทยได้สำเร็จแล้ว(ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

6.ทหารไทยยอมจำนนต่อรองกับกัมพูชา (ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

7.แม่ทัพอากาศประกาศกร้าว ถ้าเขมรไม่ถอย จะยึดทั้งประเทศ ขอเวลาเพียง 5 นาที จะถล่มกรุงพนมเปญไม่ให้เหลือซาก (ตรวจสอบกับเพจกองทัพอากาศไทย Royal Thai Air Force)

8.กองทัพภาคที่ 2 เปิดระดมทุนช่วยเหลือทหารไทยรบกัมพูชา (ตรวจสอบกับเพจกองทัพภาคที่ 2)

“ข่าวจริง 1 ข่าว” คือ ทหารไทยไม่ได้โจมตีพื้นที่ปราสาทพระวิหาร (ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

– วันที่ 26 ก.ค. 2568 พบทั้งหมด 5 ข่าว แบ่งเป็น

“ข่าวปลอม 2 ข่าว” คือ 

1.ไทยยิงขีปนาวุธ 10 ลูก ใส่ลาวในสามเหลี่ยมทองคำ (ตรวจสอบกับเพจกองทัพภาคที่ 2)

2.ทหารนาวิกโยธินเหยียบกับระเบิด ได้รับบาดเจ็บ 4 นาย ในพื้นที่ จ.ตราด หนึ่งในนั้นบาดเจ็บสาหัส (ตรวจสอบกับเพจกองทัพเรือ Royal Thai Navy)

“ข่าวจริง 2 ข่าว” คือ 

1.กองบัญชาการชายแดน จชต. ประกาศกฎอัยการศึก ในบางพื้นที่ จ.จันทบุรี และ จ.ตราด(ตรวจสอบกับเพจกองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด)

2.รัฐบาลอนุมัติเงินเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบชายแดน สูงสุด 1 ล้านบาท (ตรวจสอบกับเพจสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี)

“ข่าวบิดเบือน” จำนวน 1 ข่าว คือ ประเทศไทยใช้ F-16 โจมตีพลเรือนหลายรายในกัมพูชา ซึ่งทางกองทัพอากาศของไทย ชี้แจงว่า กองทัพอากาศไม่เคยใช้ F-16 โจมตีเป้าหมายพลเรือนในกัมพูชาพร้อมอธิบายดังนี้ (1) ไทยใช้กำลังเฉพาะต่อเป้าหมายทางทหาร : ปฏิบัติการของไทย จำกัดเฉพาะภัยคุกคามทางทหาร ยึดหลัก Self-defense, International Law และ IHL อย่างเคร่งครัด (2)กัมพูชาใช้พลเรือนเป็นโล่มนุษย์ ตรวจพบการตั้งฐานยิง BM-21 / ปืนใหญ่ในพื้นที่ชุมชน ใช้ “พลเรือนเป็นโล่กำบัง” (Human Shields) ละเมิดหลักมนุษยธรรมอย่างร้ายแรง

(3) ไทยหลีกเลี่ยงเป้าหมายที่เสี่ยงกระทบพลเรือน แม้มีสิทธิในการตอบโต้แต่ไทยไม่โจมตีเป้าหมายในพื้นที่ชุมชน เพื่อหลีกเลี่ยงความสูญเสียแสดง “ความรับผิดชอบเชิงจริยธรรม” ของทหารอาชีพ (4) ไทยยึดหลักสากล ไม่ตัดสินใจด้วยอารมณ์ ปฏิบัติการทั้งหมด ยึดหลักกฎหมายระหว่างประเทศ – กฎบัตรสหประชาชาติ ไทยใช้เหตุผลและการพิจารณารอบด้าน ไม่ตัดสินใจด้วยอารมณ์ แม้ในภาวะกดดันหรือถูกใส่ร้าย (5) ระบบอาวุธไทยแม่นยำ ต่างจาก BM-21 ไทยใช้อากาศยาน (ถ้ามี) แบบ Precision Strike ควบคุมทิศทาง จำกัดวงการปฏิบัติได้ ต่างจาก BM-21 ของกัมพูชาที่ ควบคุมไม่ได้ ทำพลเรือนเสียชีวิต

(ตรวจสอบกับเพจกองทัพอากาศไทย Royal Thai Air Force)

– วันที่ 27 ก.ค. 2568 พบทั้งหมด 6 ข่าว แบ่งเป็น

“ข่าวปลอม 5 ข่าว” คือ 

1.วันที่ 26 ก.ค. 2568 มณฑลทหารบกที่ 22 อุบลราชธานีเรียกระดมกำลังพลสำรอง (ตรวจสอบกับเพจกองทัพภาคที่ 2)

2.กองทัพกัมพูชายิง F-16 ไทยตก 1 ลำ (ตรวจสอบกับเพจกองทัพอากาศไทย Royal Thai Air Force)

3.พบลูกกระสุนกองทัพไทยตกในเขต สปป.ลาว บริเวณสามเหลี่ยมมรกต (ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

4.พบการยิงขีปนาวุธ จากประเทศกัมพูชาเข้าสู่ประเทศไทย (ตรวจสอบกับเพจกองทัพภาคที่ 2)

5.กษัตริย์ไทยสั่งยิงปราสาทพระวิหาร (ตรวจสอบกับเพจกองทัพบก Royal Thai Army)

“ข่าวจริง 1 ข่าว” คือ การรถไฟฯ ประกาศงดเดินขบวนรถไฟไปช่วงสถานีอรัญประเทศ – ด่านพรมแดนบ้านคลองลึก (ตรวจสอบกับเพจทีมพีอาร์การรถไฟแห่งประเทศไทย)

– วันที่ 28 ก.ค. 2568 พบเป็น “ข่าวปลอมทั้งหมด 6 ข่าว” คือ 

1.ทบ.ประกาศใช้กฎอัยการศึกทั่วประเทศ ตอบโต้เขมร (ตรวจสอบกับเพจทีมโฆษกกองทัพบก)

2.ทหารไทยใช้เครื่องบินปล่อยสารพิษ สังหารพลเมืองกัมพูชา (กระทรวงกลาโหม ชี้แจงว่า เป็นภาพที่สำนักข่าวรอยเตอร์บันทึกไว้ได้ เป็นการดับไฟป่าในมลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา)

3.ทหารไทยเกือบ 140 นายเสียชีวิตใกล้ปราสาทพระวิหาร (ตรวจสอบกับเพจทีมโฆษกกองทัพบก)

4.แม่ทัพภาค 2 เสียชีวิตแล้ว (ตรวจสอบกับเพจกองทัพภาคที่ 2)

5.กล่าวหารัฐบาลไทยวางระเบิด 7-eleven ของตัวเอง และฆ่าพลเมืองไทย เพื่อโยนความผิดให้รัฐบาล และกองทัพกัมพูชา (กองทัพยก กระทรวงกลาโหม ยืนยันเป็นข่าวปลอม บิดเบือนข้อเท็จจริง

6.ผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ ประกาศเขตภัยพิบัติสงครามเป็นจังหวัดแรก (เพจสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสุรินทร์ ชี้แจงว่า ไม่ได้ประกาศเขตภัยพิบัติสงครามเป็นการประกาศเขตพื้นที่ประสบสาธารณภัย(ภัยอันเนื่องมาจากการกระทำของกองกำลังนอกประเทศ))

ทั้งนี้ การทำงานของศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมฯ จะเน้นการอ้างคำยืนยันของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยตรงเป็นหลัก โดยมีข้อสังเกตว่า หากเป็นข่าวบิดเบือนก็จะมีการอธิบายอย่างละเอียดด้วยว่าเนื้อหาที่ถูกต้องเป็นอย่างไร เมื่อเทียบกับกรณีที่ระบุว่าเป็นข่าวจริงหรือข่าวปลอมจะใช้เพียงการสรุปสั้นๆ 

ThaiPBS Verify 

(ตรวจสอบเฉพาะ “ข่าวปลอม” เท่านั้น) โดยช่วงวันที่ 24-28 ก.ค. 2568 พบทั้งหมด 11 ข่าว แบ่งได้ดังนี้ 

– วันที่ 24 ก.ค. 2568 พบ 2 ข่าว คือ 

1.สื่อกัมพูชาอ้าง “ทหารไทยต่อรองขอยอมจำนน” ทบ.ยัน “ข่าวปลอม” ซึ่งพบว่า มีการนำภาพที่ไม่เกี่ยวข้องมาใช้ประกอบ เช่น ภาพของ พล.อ.ณัฐพล นาคพาณิชย์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม ในฐานะรักษาการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ,   ภาพของทหารพรานของไทย จากเฟซบุ๊กของ ของ “กรกต เกตุแก้ว” อดีตทหารพรานของไทย ซึ่งได้โพสต์ภาพดังกล่าวไว้เมื่อวันที่ 23 มิ.ย. 2568 หรือ 1 เดือนก่อนเหตุการณ์ปะทะกันระหว่างไทยกับกัมพูชาจะเริ่มขึ้น อีกทั้งยังไม่มีรายละเอียดของข่าว มีเพียงการกล่าวอ้างเพียงเท่านั้น(ค้นหาภาพด้วย Google Lens)

2.โพสต์อ้างกัมพูชายิงเครื่องบิน F-16 ไทยตกสภาพยับเยิน กองทัพอากาศไทยยืนยันแล้ว ไม่เป็นความจริง ซึ่งพบว่า การนำภาพที่ไม่เกี่ยวข้องมาใช้ประกอบ โดยเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 11 ต.ค. 2561 ที่ฐานทัพ Florennes ประเทศเบลเยียม ในภาพนั้นเป็นซากเครื่องบิน F-16 ซึ่งได้รับความเสียหายอย่างหนักจากอุบัติเหตุไฟไหม้และระเบิดทั้งลำ ขณะกำลังอยู่ระหว่างการซ่อมบำรุง โดยช่างเทคนิคได้เผลอเปิดใช้งานปืน Vulcan ที่ติดตั้งอยู่บนเครื่องบิน F-16 อีกลำซึ่งจอดอยู่ใกล้กัน และเพิ่งได้รับการเติมเชื้อเพลิง ส่งผลให้กระสุนจากปืนพุ่งไปถูกเครื่องบิน F-16 ลำที่เกิดเหตุจนเกิดการระเบิดและไฟไหม้ ทำให้เครื่องบินได้รับความเสียหายทั้งลำ (ค้นหาภาพด้วย Google Lens)

– วันที่ 25 ก.ค. 2568 พบ 1 ข่าว คือ โพสต์ปลอมอ้าง “ชาวกัมพูชาแตกตื่นหลังถูกเครื่องบินรบไทยถล่ม ที่แท้คลิปตึก สตง. ถล่ม : คลิป TikTok อ้างชาวกัมพูชาวิ่งหนีเอาชีวิตรอดจากเครื่องบิน F-16 และ JAS 39 Gripen ซึ่งมีผู้เข้าชมกว่า 1.7 ล้านครั้งแต่เมื่อตรวจสอบองค์ประกอบโดยรอบ (เช่น อาคารสิ่งก่อสร้าง) พบว่าเป็นบริเวณตลาดย่านจตุจักร ในพื้นที่กรุงเทพฯ ประเทศไทย และบรรยากาศที่เหมือนฝุ่นตลบคล้ายอะไรบางอย่างถล่มลงมานั้นเป็นเหตุการณ์ตึกสำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ซึ่งกำลังก่อสร้างอยู่ในบริเวณใกล้เคียง ถล่มลงมาเมื่อวันที่ 28 มี.ค. 2568 (ค้นหาภาพด้วย Google Lens , เปรียบเทียบกับ Streer View ใน Google Map)

– วันที่ 26 ก.ค. 2568 พบ 3 ข่าว คือ 

1.กรณีแชร์ภาพบ้านเรือนใน สปป.ลาว เสียหายจากเหตุความไม่สงบตามชายแดนไทย กัมพูชา แท้จริงเป็นภาพเหตุเพลิงไหม้ในตลาดแห่งหนึ่งแขวงจำปาสัก : ในวันที่ 26 ก.ค. 2568 มีรายงานข่าวว่า ระหว่างการปะทะกันระหว่างทหารไทยกับกัมพูชา มีกระสุนบางส่วนไปตกในพื้นที่ของ สปป. ลาวด้วย แต่มีปัญหาคือ มีการใช้ภาพอาคารถูกเพลิงไหม้แล้วอ้างว่าเป็นอาคารที่ได้รับความเสียหายจากเหตุการณ์ดังกล่าว ที่สำคัญคือมีสื่อหลักหลายสำนักในไทยเลือกนำภาพดังกล่าวไปใช้ประกอบข่าว 

อย่างไรก็ตาม เมื่อตรวจสอบแล้วกลับพบว่า ภาพที่ถูกอ้างถึงนั้นคือ เพลิงไหม้ร้านมอเตอร์ไซค์ บริเวณตลาดสุขุมา จำปาสัก สปป.ลาว โดยสำนักข่าว Laophattana News ซึ่งเป็นสื่อมวลชนใน สปป.ลาว ระบุว่า เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อเวลา 03.20 น. ของวันที่ 26 ก.ค. 2568 ส่วนสาเหตุเพลิงยังคงรอการตรวจสอบยืนยันจากหน่วยงานผู้รับผิดชอบ

2.สื่อกัมพูชาลงข่าวปลอม อ้าง ทหารไทยหนี “ทิ้งชุด-ศพทหาร” ไว้บนปราสาทตาควาย : โพสต์เฟซบุ๊กของสื่อ “Fresh News Cambodia” ซึ่งเป็นสื่อของกัมพูชา ที่ได้พาดหัวข้อข่าวว่า “Thai Troops Flee, Abandon Gear and Bodies at Ta Krabei”พร้อมภาพประกอบเป็นภาพชุดลายพรางพร้อมป้ายธงชาติไทย แต่เมื่อตรวจสอบแล้วพบเป็นภาพเหตุการณ์เมื่อวันที่ 25 ก.ค. 2568 ที่มีการควบคุมตัวชายต้องสงสัยในพื้นที่บ้านหนองเม็ก อ.กันทรลักณ์ จ.ศรีสะเกษ พร้อมอุปกรณ์ทางทหาร ได้แก่ เสื้อเกราะ, กระเป๋า และหมวกที่มีป้ายธงชาติไทย

นอกจากนั้น ยังได้สอบถามไปที่ พ.ต.อ.พงศ์พิพัฒ เหิมฉลาด ผกก.สภ.บึงมะลู ได้ความว่า ภาพดังกล่าวมาจากกรณีชาวบ้านในพื้นที่แจ้งว่า พบชายสวมเครื่องแบบทหารลักษณะต้องสงสัย ขี่จักรยานยนต์อยู่ในหมู่บ้าน เจ้าหน้าที่จึงได้ทำการควบคุมตัวมาตรวจสอบ พบว่า เป็นเพียงผู้ที่ต้องการช่วยเหลือเจ้าหน้าที่ และเมื่อตรวจสอบไปยังญาติของผู้ต้องสงสัยดังกล่าว พบว่า ชายรายนี้เป็นเพียงผู้ที่มีสติไม่สมประกอบ ที่รับฟังข่าวความไม่สงบตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชา แล้วมีความรู้สึกต้องการช่วยเหลือเจ้าหน้าที่เพียงเท่านั้น ไม่ใช่สายลับของกัมพูชาแต่อย่างใด

3.คลิปอ้าง Thai PBS รายงาน ไทยเตรียมกริพเพนถล่มพนมเปญ : มีบัญชีสื่อสังคมออนไลน์หลายบัญชี โพสต์ภาพหรือคลิปวีดีโอของเครื่องบินขับไล่ JAS 39 Gripen  พร้อมข้อความอ้างว่าไทยเตรียมโจมตีกรุงพนมเปญของกัมพูชา โดยอ้างว่าเป็นรายงานจากสำนักข่าว ThaiPBS ซึ่งทาง ThaiPBSได้ออกมายืนยันว่าไม่มีการรายงานข่าวดังกล่าว ขณะที่เมื่อสอบถามไปยังกองทัพอากาศ ได้รับคำชี้แจงว่า คลิปดังกล่าวเป็นคลิปการฝึกซ้อมขับเครื่องบินกริพเพนที่กองบิน 7 จ.สุราษฎร์ธานี เท่านั้น ไม่ได้เป็นคลิปที่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน

– วันที่ 27 ก.ค. 2568 พบ 2 ข่าว คือ 

1.ภาพ “ทรัมป์ – แพทองธาร” ถูกใช้สร้างข่าวลวงปมขัดแย้งไทย-กัมพูชา : มีสื่อต่างประเทศ นำภาพของ น.ส.แพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีของไทย กับ โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ไปประกอบการนำเสนอข่าวเมื่อวันที่ 25 ก.ค. 2568 โดยอ้างว่า นายกรัฐมนตรีของไทยปฏิเสธข้อเสนอไกล่เกลี่ยจากทั้งสหรัฐฯ และจีน พร้อมเตือนว่า ความขัดแย้งอาจลุกลามเป็นสงครามเต็มรูปแบบ

อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเป็นข่าวที่เผยแพร่ในแพลตฟอร์ม X จึงมีผู้เข้าไปช่วยให้ข้อมูลเพิ่มเติมในระบบ Community Notes ว่า แพทองธารหยุดปฏิบัติหน้าที่นายกฯ ไปตั้งแต่เมื่อวันที่ 1 ก.ค. 2568 โดยมี นายภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกฯ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ทำหน้าที่รักษาการนายกรัฐมนตรี 

ซึ่งในเวลาต่อมา วันที่ 26 ก.ค. 2568 ทั้งบัญชีแพลตฟอร์ม X ของกระทรวงการต่างประเทศของไทย และที่เฟซบุ๊กของภูมิธรรม โพสต์ข้อความตรงกันว่า นายภูมิธรรมเป็นผู้สนทนากับทรัมป์ ซึ่งผู้นำสหรัฐฯ ได้เรียกร้องให้ทั้งไทยและกัมพูชาหยุดยิงในทันที ขณะที่รองนายกฯ ของไทยย้ำว่า ไทยเห็นด้วยในหลักการกับการหยุดยิง อย่างไรก็ตาม ไทยต้องการเห็นความตั้งใจจริงจากกัมพูชาในเรื่องนี้

2.คลิปปลอม อ้าง “ไทยปักธงชาติพร้อมยึดฐานบนเขาพระวิหารได้สำเร็จ” : ผู้ใช้บัญชี TikTok รายหนึ่ง โพสต์คลิปพร้อมระบุข้อความ “ธงไทยถูกปักบนเขาพระวิหารอีกครั้งปี 68 และ ไทยยึดฐานบนเขาพระวิหารได้สำเร็จ” อย่างไรก็ตาม พื้นที่ดังกล่าวจริงๆ แล้ว เขาอกทะลุ ซึ่งอยู่ใน จ.พัทลุง (ใช้การค้นหาด้วย Google Lens และเปรียบเทียบกับภาพของ Google Map)

– วันที่ 28 ก.ค. 2568 พบ 3 ข่าว คือ 

1.เพจกัมพูชาโพสต์ข่าวปลอม อ้างทหารไทยเสียชีวิต 140 คนใกล้เขาพระวิหาร : มีเพจเฟซบุ๊กที่เนื้อหาส่วนใหญ่นำเสนอเกี่ยวกับข่าวสารด้านการทหารของกัมพูชา โพสต์ข้อความเป็นภาษาเขมร แปลได้ว่า “รวมแล้วตั้งแต่ตี 2 ถึงเช้าตรู่เสียชีวิตเกือบ 140 คน ใกล้วัดพระวิหาร ขอให้พาผีกลับบ้านกันให้หมด เพราะอยากได้แผ่นดินเขมรมากเกินไป“พร้อมกับภาพศพหลายศพที่ถูกห่อไว้ 

อย่างไรก็ตาม เมื่อตรวจสอบแล้วก็พบว่า ภาพที่ถูกอ้างถึงนั้นเป็นภาพที่ทหารไทยส่งคืนศพทหารกัมพูชา 12 นาย ที่เสียชีวิตจากเหตุปะทะที่ภูมะเขือ ให้เจ้าหน้าที่กัมพูชาบริเวณด่านช่องสะงำ ต.ไพรพัฒนา อ.ภูสิงห์ จ.ศรีสะเกษ นำไปประกอบพิธีทางศาสนา เมื่อช่วงเย็นของวันที่ 27 ก.ค. 2568 (ค้นหาภาพด้วย Google Lens)

ซึ่งศูนย์ประชาสัมพันธ์กองทัพบก โดยทีมโฆษกกองทัพบก อธิบายถึงการส่งศพทหารกัมพูชาในครั้งนี้ว่า การดำเนินการดังกล่าวเป็นไปตามหลักมนุษยธรรมสากล และถือเป็นการให้เกียรติแก่ทหารที่เสียชีวิตในสมรภูมิ ไม่ว่าจะสังกัดฝ่ายใด สะท้อนถึงจิตวิญญาณของความเป็นทหารที่มีเกียรติและศักดิ์ศรี ซึ่งเข้าใจถึงหัวอกของผู้ปฏิบัติหน้าที่ในสถานการณ์ความขัดแย้ง ซึ่งล้วนปฏิบัติหน้าที่ตามบทบาทเพื่อประเทศของตน

2.คลิปปลอมสงครามไทย-กัมพูชา ที่จริงคือรัสเซียโจมตียูเครน :พบบัญชีแพลตฟอร์ม X แชร์คลิปวิดีโอภาพเหตุการณ์เมืองโดนระเบิด พร้อมข้อความที่กล่าวถึงเหตุการณ์ความไม่สงบไทย – กัมพูชา ว่า ประเทศไทยเปิดฉากโจมตีทางอากาศต่อฐานทัพทหารกัมพูชา แต่เมื่อตรวจสอบกลับพบว่าเป็นเหตุการณ์สงครามรัสเซีย – ยูเครน โดยเป็นคลิปที่ฝ่ายรัสเซียใช้ขีปนาวุธและโดรนโจมตีกรุงเคียฟเมืองหลวงของยูเครน เมื่อวันที่ 6 มิ.ย. 2568 (ใช้โปรแกรม InVID-WeVerify แยกเฟรมแต่ละภาพ แล้วนำไปค้นหาด้วย Google Lens)

3.เพจที่ใช้ชื่อ “สถานทูตกัมพูชา” ลงภาพอ้างไทยใช้อาวุธเคมี แท้จริงเป็นภาพเหตุการณ์ดับไฟป่าที่สหรัฐฯ : เพจที่ใช้ชื่อ “สถานทูตกัมพูชาในบัลแกเรีย” โพสต์ภาพเครื่องบินโปรยสารสีชมพู กล่าวหาว่าไทยใช้อาวุธเคมีสังหารพลเรือน แต่เมื่อตรวจสอบแล้ว ภาพดังกล่าวมาจากเหตุการณ์เครื่องบินกำลังปล่อย “สารหน่วงไฟสีชมพู” (Pink Fire Retardant) เพื่อช่วยดับไฟป่าที่กำลังลุกไหม้จนสร้างความเสียหายในสหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 12 ม.ค. 2568 (ค้นหาภาพด้วย Google Lens)

สำหรับข้อสังเกตต่อ ThaiPBS Verify คือแม้จะเพิ่งก่อตั้งได้ไม่นานนัก แต่จุดแข็งอยู่ที่การเป็นส่วนขยายออกมาจากการเป็นสำนักข่าวขนาดใหญ่ ทำให้เข้าถึงแหล่งข่าวที่เป็นผู้เกี่ยวข้องกับเรื่องนั้นได้ รวมถึงมีเครือข่ายช่วยตรวจสอบกรณีเป็นเหตุการณ์ในต่างประเทศ นอกจากนั้นยังอธิบายถึงกระบวนการตรวจสอบ เช่น การใช้เครื่องมือ Google Lens ในการตรวจสอบภาพจากคลิปวีดีโอที่แชร์ต่อกันมา ว่าเป็นเหตุการณ์ที่ใด เวลาใด เกี่ยวข้องกับเรื่องราวที่อ้างถึงในเนื้อข่าวหรือไม่ 

AFP Fact Check

พบว่า ตั้งแต่วันที่ 24 – 28 ก.ค. 2568 มีการตรวจสอบข้อมูลเกี่ยวกับการสู้รบระหว่างไทย –กัมพูชา เป็นรายงาน 1 ข่าว คือ “Clip shows flood defence in northern Thailand, not border wall with Cambodia” เมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2568 โดยมีคลิปวีดีโอเผยแพร่ผ่านแพลตฟอร์ม TikTok บรรยายเป็นภาษาเขมร ระบุว่า ไทยสร้างกำแพงตามแนวชายแดนที่เชื่อมต่อกับกัมพูชา ซึ่งเป็นคลิปที่เผยแพร่มาตั้งแต่วันที่ 15 ก.ค. 2568 

ภาพในคลิปดังกล่าวปรากฏชายหลายคนที่สวมเสื้อสีเขียวสกรีนข้อความเป็นภาษาไทยว่า “กองทัพบก” อย่างไรก็ตาม เมื่อนำภาพไปค้นหาแบบย้อนกลับ พบว่าคลิปนี้เคยถูกโพสต์ตั้งแต่เมื่อวันที่ 1 มิ.ย. 2568 และมีคำบรรยายเป็นภาษาไทย ระบุว่า ทหารช่างจาก จ.ราชบุรี กำลังวางเสาเข็มและใส่แผ่นคอนกรีต และในคลิปได้เล่าว่าเป็นการสร้างเขื่อนกั้นน้ำท่วมที่ จ.เชียงราย ในพื้นที่ชายแดนที่ติดกับประเทศเมียนมา ไม่ใช่กัมพูชาแต่อย่างใด  

อีกทั้งยังตรวจสอบอาคารที่ปรากฏในคลิปดังกล่าว แล้วไปตรงรับรายงานข่าวของสำนักข่าว NBT เมื่อวันที่ 1 มิ.ย. 2568 ว่าผู้บัญชาการทหารบกของไทย ลงพื้นที่ติดตามการก่อสร้างพนังกั้นน้ำและตรวจเยี่ยมกำลังพลในพื้นที่ จ.เชียงราย จากนั้นในวันที่ 21 ก.ค. 2568 ยังมีรายงานจากสำนักข่าว ThaiPBS ที่เผยแพร่ภาพในพื้นที่เดียวกัน ระบุว่า พนังกั้นน้ำในพื้นที่ อ.แม่สาย จ.เชียงราย คืบหน้ากว่าร้อยละ 90 

สำหรับการตรวจสอบข้อมูลโดย AFP Fact Check ซึ่งเป็นส่วนขยายจากสำนักข่าว AFP ของฝรั่งเศส มีการอธิบายกระบวนการตรวจสอบโดยใช้เครื่องมือดิจิทัล คล้ายกับของ ThaiPBS Verify

โคแฟค (ประเทศไทย) 

ในช่วงวันที่ 24 – 28 ก.ค. 2568 ซึ่งตรวจสอบทั้งข่าวจริง ข่าวปลอม ข่าวบิดเบือนและคลาดเคลื่อน พบจำนวน 11 ข่าว ดังนี้ 

– วันที่ 24 ก.ค.2568 พบทั้งหมด 5 ข่าว แบ่งเป็น 

“ข่าวปลอม 2 ข่าว” คือ 

1.คลิป F-16 ทิ้งระเบิดกองบัญชาการกัมพูชา : วันที่ 24 ก.ค. 2568 เวลา 12.54 น. ผู้ใช้เฟซบุ๊กรายหนึ่งโพสต์คลิปวิดีโอเป็นภาพเครื่องบินทิ้งระเบิด พร้อมข้อความบรรยายว่า “ด่วน! F-16 ทิ้งบอมบ์ 2 กองบัญชาการกัมพูชา กระเจิง หลังยิงปืนใหญ่ใส่บ้านเรือนคนไทย…” โคแฟคตรวจสอบด้วยการนำภาพจากวิดีโอไปสืบค้นด้วยเครื่องมือ Google Reverse Image (หรือ Google Lens) พบเป็นคลิปที่ถูกเผยแพร่ในโลกออนไลน์มานานหลายปีก่อนเหตุการณ์ปะทะระหว่างทหารไทยกับกัมพูชาในวันดังกล่าว โดยคลิปนี้ถูกแชร์กันอย่างแพร่หลายในบัญชีสื่อสังคมออนไลน์ที่ใช้ภาษาอาหรับ มีการอ้างอิงว่าเป็นภาพจากเหตุการณ์ต่างๆ มากมาย เช่น การสู้รบระหว่างอินเดีย –ปากีสถาน และการทิ้งระเบิดในประเทศซูดาน อย่างไรก็ตาม โคแฟคยังไม่สามารถตรวจสอบได้คลิปนี้เป็นภาพเหตุการณ์ใด ที่ไหน หรือเป็นภาพที่สร้างจากเอไอหรือไม่

2.คลิปชาวกัมพูชานับแสนรวมตัวขับไล่ฮุน เซน :วันที่ 24 ก.ค. 2568 เวลา 18.17 น. ผู้ใช้เฟซบุ๊กโพสต์วิดีโอภาพเหตุการณ์ขณะฝูงชนพยายามดันประตูและขว้างปาสิ่งของใส่เจ้าหน้าที่โดยใส่ข้อความบรรยายว่าชาวเขมรนับแสนคนชุมนุมขับไล่สมเด็จฮุน เซน ประธานวุฒิสภาและอดีตนายกรัฐมนตรีของกัมพูชา แต่คลิปนี้เคยถูกนำมาอ้างเท็จแบบเดียวกันนี้มาแล้วครั้งหนึ่งช่วงต้นเดือน มิ.ย. 2568 

โดยโคแฟคและ AFP Fact Checkตรวจสอบแล้วพบว่าคลิปนี้ถูกโพสต์ในติ๊กตอกตั้งแต่วันที่ 26 พ.ค. 2568 ซึ่งเจ้าของโพสต์ระบุว่าเป็นเหตุการณ์ที่สนามกีฬา Gelora Bandung Lautan Api Stadium ในเมืองบันดุง ประเทศอินโดนีเซีย โดยรายงานข่าวท้องถิ่นระบุว่าเกิดเหตุแฟนฟุตบอลทีม Persib Bandung ที่ไม่มีบัตรพยายามจะพังประตูเข้าไปชมการแข่งขันฟุตบอลนัดชิงชนะเลิศระหว่างสโมสรท้องถิ่นสองทีมเมื่อวันที่ 24 พ.ค. 2568

“ข่าวจริง 2 ข่าว” คือ 

1.คลิป “ยิง รพ.พนมดงรัก” จ.สุรินทร์ : วันที่ 24 ก.ค. 2568 เวลา 12.09 น. เพจเฟซบุ๊ก “แนวหน้า มั่นคง” โพสต์คลิปภาพทหารหมอบหาที่กำบังในอาคาร ขณะที่ด้านนอกมีกลุ่มควันพวยพุ่ง เขียนคำบรรยายเหตุการณ์ว่า กระสุน BM-21 ตกใส่บริเวณด้านหน้าโรงพยาบาลพนมดงรัก อ.พนมดงรัก จ.สุรินทร์

โคแฟคตรวจสอบกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุรินทร์ เจ้าหน้าที่ยืนยันว่ามีกระสุนจากเหตุปะทะที่ชายแดนไทย-กัมพูชาตกบริเวณ รพ. จริง ขณะนี้ผู้บริหารกำลังประชุมสรุปเหตุการณ์และมาตรการที่จำเป็น ขณะที่ภาคีเครือข่ายโคแฟคที่เป็นเจ้าหน้าที่ รพ. พนมดงรัก ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่ามีลูกปืนตกบริเวณฐานพระพุทธรูปด้านหน้า รพ. และมีทหารได้รับบาดเจ็บจากสะเก็ดระเบิด

นอกจากนั้น เพจเฟซบุ๊ก กระทรวงสาธารณสุข โพสต์ข้อความเมื่อเวลา 9.34 น. วันนี้ว่า “จากเหตุปะทะบริเวณปราสาทตาเมือนธม สถานบริการของ สธ. เริ่มปฏิบัติตามแผนเผชิญเหตุ โดย รพ.พนมดงรักได้เคลื่อนย้ายผู้ป่วยออกจาก รพ. หมดแล้ว” รวมถึงเว็บไซต์ข่าวสาธารณสุข Hfocus รายงานคำพูดของนายสมศักดิ์ เทพสุทิน รมว.สาธารณสุขว่า รพ.พนมดงรัก มีขนาด 30 เตียง ได้ย้ายผู้ป่วย ไป รพ. อื่น 19 ราย และให้กลับบ้าน 19 ราย

2.คลิปกระสุนตกบริเวณปั๊ม ปตท. บ้านผือ อ.กันทรลักษ์ จ.ศรีสะเกษ : วันที่ 24 ก.ค. 2568 เวลา 11.19 น. ผู้ใช้เฟซบุ๊กโพสต์คลิปภาพกลุ่มควันพวยพุ่งบริเวณปั๊มน้ำมัน ปตท. บ้านผือ อ.กันทรลักษ์ จ.ศรีสะเกษ โดยบรรยายว่าเป็นภาพจุดที่ได้รับความเสียหายจากเหตุปะทะที่ชายแดนไทยกัมพูชาซึ่งโคแฟคตรวจสอบจากการรายงานของสื่อมวลชนและเฟซบุ๊กกองทัพภาคที่ 2 พบว่าคลิปดังกล่าวเป็นภาพเหตุการณ์จริง โดยกองทัพภาคที่ 2 โพสต์คลิปเมื่อเวลา 11.29 น. ว่ากระสุน BM21 ตกใส่ปั๊ม ปตท. บ้านผือ มีผู้บาดเจ็บจำนวนมาก

อนึ่ง ปั๊มน้ำมัน ปตท.ที่เกิดเหตุตั้งอยู่บริเวณรอยต่อพื้นที่บ้านผือและบ้านน้ำเย็น คนในพื้นที่จึงเรียกทั้งสาขาบ้านผือและบ้านน้ำเย็น แต่หากเช็กใน Google Map จะระบุว่าเป็นบ้านน้ำเย็น

“ข่าวบิดเบือน 1 ข่าว” คือ “คลิปทหารกัมพูชาไล่ยิงนักศึกษาใน จ.สุรินทร์” ช่วงบ่ายวันที่ 24 ก.ค. 2568 มีผู้ใช้ติ๊กตอกโพสต์คลิปวิดีโอนักเรียนวิ่งหนีและส่งเสียงร้องด้วยความตกใจและหวาดกลัว โดยฝังคำบรรยายว่า “เขมรบุกเข้ามาไล่ยิงในพื้นที่ของนักศึกษาแล้ว” ซึ่งโคแฟคตรวจสอบเครื่องแบบนักเรียนในคลิปพบว่าเป็นเครื่องแบบของนักศึกษาวิทยาลัยการอาชีพสังขะ อ.สังขะ จ.สุรินทร์ จึงได้ติดต่อสอบถามข้อมูลจากวิทยาลัย เจ้าหน้าที่ยืนยันว่าไม่มีเหตุการณ์ที่คนเขมรเข้ามาก่อเหตุตามที่คลิปกล่าวอ้าง ส่วนภาพในคลิปเป็นเหตุการณ์ที่นักศึกษาของวิทยาลัยตกใจเสียงปืนช่วงสายวันที่ 24 ก.ค. 2568 จึงวิ่งหาที่หลบภัย

นอกจากนั้น เจ้าหน้าที่ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าวิทยาลัยได้สั่งปิดสถานศึกษาระหว่างวันที่ 24 ก.ค.- 1 ส.ค. 2568 เนื่องจากเหตุความไม่สงบตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชา อาจส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยของนักเรียน นักศึกษา ครูและบุคลากร

– วันที่ 25 ก.ค. 2568 พบทั้งหมด 4  ข่าว แบ่งเป็น 

“ข่าวปลอม 2 ข่าว” คือ 

1.ทหารไทยยึดพื้นที่ปราสาทพระวิหาร : ช่วงสายของวันที่ 25 ก.ค. 2568 เพจเฟซบุ๊ก “Army Military Force – สำรอง” โพสต์ข้อความว่า “ด่วน! เวลา 09.25 น. ทหารไทยเข้ายึดพื้นที่ปราสาทพระวิหารและวัดแก้วสิกขาคีรีสวาระที่เคยเป็นของไทยได้สำเร็จแล้ว…” ซึ่งต่อมา สรยุทธ สุทัศนะจินดา ได้นำไปรายงานในรายการ “กรรมกรข่าว คุยนอกจอ” ที่เผยแพร่ทางช่องยูทูบ

เวลา 10.30 น. กองทัพบกชี้แจงว่าเนื้อหาดังกล่าว #ไม่เป็นความจริง โดยได้โพสต์ข้อความในเพจเฟซบุ๊ก กองทัพบก Royal Thai Army ว่า “เป็นข่าวปลอม อย่าหลงเชื่อ” ซึ่งแม้ทางกองทัพบกจะออกมาปฏิเสธข่าว และเพจต้นทางก็ได้ลบเนื้อหาออกแล้ว แต่โคแฟคพบว่าในติ๊กตอกยังมีการแชร์เนื้อหาเท็จนี้อย่างกว้างขวาง โดยบางโพสต์ได้ตัดต่อคลิปจากรายการ “กรรมกรข่าว คุยนอกจอ” มาเผยแพร่

2.สั่งอพยพประชาชน จ.อุบลราชธานี และจังหวัดอื่นที่อยู่ในระยะ 130 กม. จากชายแดนไทย-กัมพูชา: ช่วงค่ำวันที่ 25 ก.ค. 2568 ผู้ใช้เฟซบุ๊กรายหนึ่งโพสต์ข้อความ “เตือนภัย” อ้างว่ากัมพูชาเตรียมโจมตีไทยด้วยอาวุธที่สามารถยิงไกลได้ถึง 130 กม. ขอให้ประชาชนใน จ.อุบลราชธานีและจังหวัดอื่นที่อยู่ในระยะ 130 กม. จากชายแดนอพยพด่วน

“โคแฟคตรวจสอบกับว่าที่พันตรี อดิศักดิ์ น้อยสุวรรณ ผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานีเมื่อเวลา 23.30 น. ได้รับคำยืนยันว่าตั้งแต่ช่วงค่ำจนถึงขณะนี้ทางจังหวัดไม่ได้มีคำสั่งให้อพยพด่วน” สำหรับประชาชนที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงภัยใน 2 อำเภอ คือ อำเภอน้ำยืนและอำเภอน้ำขุ่น ซึ่งอยู่ในระยะ 70-80 กม. จากชายแดน ได้อพยพไปอยู่ในที่ปลอดภัยก่อนหน้านี้เรียบร้อยแล้ว ซึ่งเป็นไปตามการประสานงานระหว่างทางจังหวัดและกองทัพ

โคแฟคตรวจสอบเพิ่มเติมกรณีที่ผู้ใช้โซเชียลมีเดียจำนวนมากอ้างถึงอาวุธของกัมพูชาที่สามารถยิงระยะไกลได้ถึง 130 กม. พบว่ามีที่มาจาก พล.ท. พงศกร รอดชมภู อดีตรองเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ ที่กล่าวในรายการ “คนดังนั่งเคลียร์” ทางช่อง 8 เมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2568 ว่ากัมพูชามีจรวดหลายลำกล้องจากจีนชื่อ PHL03 ทั้งหมด 6 ชุด ซึ่งยิงได้ไกล 70-130 กม. สามารถเข้ามาถึงตัวเมืองและสร้างความเสียหายได้มาก ทั้งนี้ พล.ท.พงศกร ไม่ได้ระบุที่มาของข้อมูล

อย่างไรก็ตาม นับตั้งแต่เกิดเหตุปะทะเมื่อวันที่ 24 ก.ค. เพจทางการของกองทัพบกและกองทัพภาคที่ 2 ที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์สู้รบไทย-กัมพูชา ยังไม่เคยกล่าวถึงอาวุธชนิดนี้ ในโพสต์เตือนภัยของกองทัพภาคที่ 2 เมื่อวันที่ 25 ก.ค. 2568 กล่าวถึงอาวุธยิงไกลที่กัมพูชาใช้ ได้แก่ จรวดหลายลำกล้อง BM-21 (ยิงได้ไกล 20 กม.) PHL-81 และ Type-90 B (ยิงได้ไกล 40 กม.)

หมายเหตุ : ในเวลาต่อมา วันที่ 26 ก.ค. 2568 เวลาประมาณ 10.00 น. เพจเฟซบุ๊กกองทัพภาคที่ 2 โพสต์ข้อมูลเกี่ยวกับขีปนาวุธ PHL-03 ระบุว่า “เป็นระบบขีปนาวุธที่มีความสามารถในการยิงหลายลูกพร้อมกันในระยะทางไกลถึง 130 กิโลเมตรจากตำแหน่งยิง ขีปนาวุธชนิดนี้สามารถทำลายที่หมายทางยุทธศาสตร์ และที่ตั้งกำลังทางทหาร ซึ่งกองทัพได้เตรียมการรองรับสถานการณ์ ในการปฏิบัติตามแผนพิทักษ์พื้นที่ส่วนหลังและมีเครื่องมือในการทำลายขีปนาวุธชนิดนี้ แต่เพื่อไม่ประมาทในการป้องกันชีวิตและทรัพย์สินของพลเรือน ขอให้ระมัดระวังการถูกโจมตีที่ไม่พึงประสงค์นี้ ขอให้ประชาชนไม่ตื่นตระหนก และติดตามการแจ้งเตือนจากทางการ”

“ข่าวบิดเบือน 2 ข่าว” คือ  

1.องค์กร-หน่วยงานในไทยปลดธงชาติกัมพูชาจากกลุ่มธงประเทศอาเซียน : : 25 ก.ค. 2568 ผู้ใช้ติ๊กตอกหลายรายโพสต์คลิปวิดีโอชายคนหนึ่งกำลังลดธงชาติกัมพูชาลงจากเสาธง บางโพสต์ระบุว่าเป็นเหตุการณ์ที่สวนนงนุช อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี บางโพสต์เขียนคำบรรยายว่า “ตามหน่วยงาน องค์กร ลดธงชาติกัมพูชาลงจากเสาในบรรดากลุ่มธงชาติประเทศอาเซียน” เป็นสัญลักษณ์ว่าไทยตัดความสัมพันธ์กับกัมพูชาอย่างถาวร

โคแฟคโทรศัพท์สอบถามไปยังสวนนงนุช พนักงานให้ข้อมูลว่าภาพในคลิปเป็นกลุ่มเสาธงนานาชาติที่อยู่ด้านหน้าศูนย์ประชุมนานาชาตินงนุชพัทยาจริง แต่คลิปลดธงกัมพูชาที่มีการแชร์กันอย่างแพร่หลายนั้น ไม่ได้มาจากบัญชีโซเชียลมีเดียทางการของสวนนงนุช ซึ่งผู้บริหารกำลังตรวจสอบเหตุการณ์ในคลิป การบันทึกภาพและการเผยแพร่

นอกจากนั้น โคแฟคตรวจสอบเพิ่มเติมกับกระทรวงการต่างประเทศ เจ้าหน้าที่ยืนยันว่าทางราชการไม่มีคำสั่งเรื่องการลดธง ซึ่งการลดธงไทยและธงอาเซียนมีกฎหมายและระเบียบกำกับ เช่น การลดธงในกรณีไว้อาลัย และทางการไทยไม่เคยมีคำสั่งเกี่ยวกับการลดธงของประเทศอื่น

2.คลิปชาวกรุงบรัสเซลล์บรรเลงเพลงชาติไทย ให้กำลังใจคนไทยในความขัดแย้งไทย-กัมพูชา :วันที่ 25 ก.ค. 2568 ผู้ใช้ติ๊กตอกและเฟซบุ๊กหลายรายโพสต์คลิปวิดีโอที่มีเสียงบรรเลงเพลงชาติไทย อ้างว่าชาวชาวกรุงบรัสเซลส์บรรเลงเพลงชาติไทยเพื่อส่งกำลังใจให้คนไทยในช่วงที่เผชิญความขัดแย้งกับกัมพูชา บางคลิปถูกแชร์ไปมากกว่า 3 หมื่นครั้ง ซึ่งโคแฟคตรวจสอบคลิปวิดีโอดังกล่าว พบว่าเป็นภาพที่ผู้ใช้โซเชียลมีเดียบันทึกในพิธีมอบชุด “ยิงกระต่าย เด็ดดอกไม้. แก่รูปปั้นเด็กฉี่ (Manneken Pis) ใจกลางกรุงบรัสเซลส์ ที่มีผู้เผยแพร่ในโซเชียลมีเดียตั้งแต่ต้นเดือน ก.ค. 2568

เพจเฟซบุ๊กสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงบรัสเซลส์ โพสต์ภาพบรรยากาศและพิธีมอบชุดไทยแก่รูปปั้นเด็กซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 7 ก.ค. 2568 ว่า “…มีการเคลื่อนขบวนเพื่อไปมอบชุดแก่ Manneken Pis โดยได้รับเกียรติจากวงดุริยางค์แห่งกระทรวงการคลัง กรมศุลกากร ราชอาณาจักรเบลเยียม บรรเลงบทเพลงอันทรงเกียรติ ได้แก่ เพลงชาติไทย เพลงชาติเบลเยียม และเพลงมหาฤกษ์ บริเวณกลาง Grand Place ก่อนเคลื่อนขบวนท่ามกลางผู้คนและนักท่องเที่ยวที่มาร่วมชมขบวนแห่กันอย่างคับคั่ง” พร้อมกับเผยแพร่คลิปการบรรเลงเพลงชาติไทยของวงดุริยางค์ ซึ่งมีภาพและเสียงใกล้เคียงกับคลิปที่ถูกนำมาอ้างเท็จว่าเป็นการบรรเลงเพลงชาติให้กำลังใจคนไทย

– วันที่ 28 ก.ค. 2568 : พบ 2 ข่าว แบ่งเป็น 

“ข่าวคลาดเคลื่อน 1 ข่าว” คือ “ผู้ว่าสุรินทร์ประกาศเขตภัยพิบัติสงคราม” โดยเมื่อวันที่ 28 ก.ค. 2568 สื่อมวลชนหลายสำนักรายงานว่านายชำนาญ ชื่นตา ผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ประกาศให้จังหวัดสุรินทร์เป็น “เขตภัยพิบัติสงคราม” เพื่อให้การอนุมัติงบประมาณและการให้ความช่วยเหลือประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากการสู้รบตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชาเป็นไปอย่างรวดเร็ว

ขณะที่เว็บไซต์ทำเนียบรัฐบาลรายงานว่านายจิรายุ ห่วงทรัพย์ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีเปิดเผยว่าขณะนี้รัฐบาลได้รับแจ้งว่าผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ “ได้ลงนามในประกาศประกาศเขตภัยพิบัติสงครามแล้ว ซึ่งเป็นยกระดับเทียบเท่าน้ำท่วม-แผ่นดินไหว”

เวลา 11.20 น. นายชำนาญได้แถลงข่าวชี้แจงว่า“เป็นการใช้ถ้อยคำที่คลาดเคลื่อนของสื่อมวลชนบางสำนัก ในประกาศของจังหวัดที่เกี่ยวข้องกับการให้ความช่วยเหลือประชาชนไม่มีถ้อยคำที่ระบุว่า “เขตภัยพิบัติสงคราม” เนื่องจากขณะนี้ประเทศไทยยังไม่ได้มีการประกาศสงคราม”  

ทั้งนี้ ทางจังหวัดมีเพียงการประกาศให้อำเภอที่ได้รับผลกระทบใน จ.สุรินทร์เป็น “พื้นที่ประสบสาธารณภัยอันเนื่องมาจากการกระทำของกองกำลังจากนอกประเทศ” มีประกาศและหนังสือที่เกี่ยวข้อง 2 ฉบับ ดังนี้

-ประกาศเขตพื้นที่ประสบสาธารณภัยลงวันที่ 24 ก.ค. 2568 เพื่อให้เป็นไปตามระเบียบของกระทรวงการคลังในการอนุมัติงบประมาณช่วยเหลือประชาชนในกรณีฉุกเฉิน

-หนังสือลงวันที่ 25 ก.ค. 2568 แจ้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้ใช้งบประมาณของตัวเองในการดูแลประชาชนในช่วง  2-3 วันแรกที่เกิดเหตุ และหลังจากนั้นทางจังหวัดจะจัดสรรงบประมาณของรัฐบาลให้ท้องถิ่นต่อไป

“ข่าวปลอม 1 ข่าว” คือ “ไทยใช้อาวุธเคมีโจมตีกัมพูชา” โดยวันที่ 28 ก.ค. 2568 เพจเฟซบุ๊กสถานทูตกัมพูชาในบัลแกเรีย Royal Embassy of Cambodia to the Republic of Bulgaria โพสต์ข้อความกล่าวหาว่าไทยใช้อาวุธเคมีโจมตีกัมพูชา โดยอ้างคำพูดของ พล.ท.หญิง มาลี โสเจียตา โฆษกกระทรวงกลาโหมกัมพูชา ซึ่งจนถึงขณะนี้ ทางเพจได้โพสต์ข้อความกล่าวหาเรื่องไทยใช้อาวุธเคมีอย่างน้อย 4 โพสต์ ในเวลา 10.39, 12.11,12.23และ 13.46 น. โดยในโพสต์แรกมีการใช้ภาพประกอบเครื่องบินปล่อยควันสีแดงมีธงชาติไทยประกอบ แต่ได้ลบภาพออกในภายหลัง

กรณีนี้กระทรวงการต่างประเทศและกองทัพบกได้ออกแถลงการณ์ปฏิเสธข้อกล่าวหา ยืนยันว่ากองทัพไทยไม่มีการใช้ #อาวุธเคมี โดยนายนิกรเดช พลางกูร โฆษก กต. ระบุว่าข้อกล่าวหาดังกล่าวขาดมูลความจริงและสะท้อนการบิดเบือนข้อมูลอย่างเป็นระบบที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพื่อบิดเบือนข้อเท็จจริงในพื้นที่ และมีเจตนาที่จะบ่อนทำลายความน่าเชื่อถือและสถานะของประเทศไทยในประชาคมระหว่างประเทศ

“ประเทศไทยยืนยันการยึดมั่นต่อพันธกรณีภายใต้อนุสัญญาห้ามอาวุธเคมี (Chemical Weapons Convention: CWC) และยืนหยัดในท่าทีในการประณามการใช้อาวุธเคมีไม่ว่าจะเป็นที่ใด โดยผู้ใด หรือภายใต้สถานการณ์ใดก็ตาม นอกจากนี้ ประเทศไทยยังยึดมั่นต่อตราสารระหว่างประเทศด้านการลดอาวุธและการไม่แพร่ขยายอาวุธที่มีอานุภาพทำลายล้างสูงทั้งปวง” แถลงการณ์ กต. ระบุ 

สำหรับภาพที่สถานทูตกัมพูชาในบัลแกเรียนำมาประกอบโพสต์กล่าวหานั้น โคแฟคตรวจสอบพบว่าเป็นภาพประกอบข่าวเครื่องบินบรรทุกสารเคมีเพื่อดับไฟป่าในลอสแองเจลิสที่เผยแพร่ทางเว็บไซต์สำนักข่าวรอยเตอร์สเมื่อวันที่ 12 ม.ค. 2568

-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-

อ้างอิง 

https://www.thaipbs.or.th/verify/highlight/thai-cambodia-situation

https://www.thaipbs.or.th/news/content/354676 (กองทัพยืนยัน “กระสุนตกฝั่งลาว” ไม่ใช่ของฝ่ายไทย : ThaiPBS 26 ก.ค. 2568)

https://factcheck.afp.com/list/regions/Asia-Pacific

https://factcheck.afp.com

https://www.facebook.com/CofactThailand

**AFP มีทำรายงานภาษาอังกฤษอีกสองเรื่อง(ยังไม่มีรายงานภาษาไทย)

https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.682J99E
Photo of US aircraft dropping fire retardant falsely linked to Thailand-Cambodia conflict | Fact Check

https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.68247CQ
Old military exercise photo misrepresented as Thailand-Cambodia clashes | Fact Check


ชาวปาเลสไตน์จ้างนักแสดง ‘แกล้งตาย-เจ็บ’ ในศึกกาซาจริงหรือ?

ธีรนัย จารุวัสตร์

สมาชิกเครือข่าย Cofact Thailand 

ขณะที่ภาพข่าวความสูญเสียของชาวปาเลสไตน์ในฉนวนกาซาได้รับการตีแผ่ไปทั่วโลก แต่โลกโซเชียลมีเดียกลับเต็มไปด้วยคลิปที่อ้างว่าผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตชาวปาเลสไตน์เป็นเพียงการ “จัดฉาก” เพื่อเรียกร้องความเห็นใจจากชาวโลก หรือที่เรียกกันในวงการสื่อว่า ทฤษฎีสมคบคิด “Pallywood”

หากใครจำกันได้ หลังจากที่กองทัพรัสเซียรุกรานยูเครนในต้นปี 2022 และเริ่มมีรายงานว่าประชาชนยูเครนจำนวนหนึ่งเสียชีวิตจากปฏิบัติการทางทหารของรัสเซีย พิธีกรข่าวของช่อง “ททบ. 5” ในประเทศไทย ได้นำคลิปวิดิโอหนึ่งมาเผยแพร่ออกอากาศ โดยระบุว่าเป็นการจับผิด “ศพ” ชาวยูเครนที่ถูกทหารรัสเซียสังหาร แต่ “ศพ” กลับขยับเขยื้อนได้ ดูเหมือนเป็นการ “จัดฉาก” ซะมากกว่า

อย่างไรก็ตาม ข้อเท็จจริงปรากฎว่าวิดิโอดังกล่าวเป็นคลิปจากเหตุการณ์การประท้วงสภาวะโลกร้อน ซึ่งนักกิจกรรมได้แสดงท่าทางเป็นศพเท่านั้น ไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับสงครามในยูเครนเลย และในเวลาต่อมา ได้มีหลักฐานและภาพข่าวประชาชนยูเครนที่ถูกคร่าชีวิตโดยกองทัพรัสเซียปรากฎสู่สายตาชาวโลกอย่างล้นหลาม จนไม่สามารถปฏิเสธได้อีกต่อไป การกล่าวหาในทำนองว่ายูเครน “จัดฉาก” ผู้เสียชีวิตเพื่อป้ายสีรัสเซีย จึงค่อยๆเงียบหายไป…

เวลาผ่านมาปีกว่า วาทกรรมดังกล่าวกลับขึ้นมาแพร่หลายในโซเชียลมีเดียอีกครั้ง แต่เปลี่ยนบริบท 

จากสงครามในยูเครน สู่สงครามในฉนวนกาซาและอิสราเอล จากที่เคยพุ่งเป้าจับผิดว่าชาวยูเครน “จัดฉาก” หรือแกล้งตาย กลายมาเป็นการกล่าวหาว่าชาวปาเลสไตน์กำลังใช้ “นักแสดง” สวมบทบาทเป็นผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจากการโจมตีของกองทัพอิสราเอล ซึ่งในปัจจุบัน ข้อมูลจากทางการกาซาระบุว่าชาวปาเลสไตน์เสียชีวิตแล้วอย่างน้อย 10,000 ราย ตั้งแต่กองทัพอิสราเอลเริ่มปิดล้อมและถล่มฉนวนกาซา หลังฮามาสก่อเหตุสังหารประชาชนในอิสราเอลจำนวนมากเมื่อวันที่ 7 ตุลาคมที่ผ่านมา

ตัวอย่างเช่น คลิปที่อ้างว่าชายคนหนึ่งที่สูญเสียขาในโรงพยาบาลกาซ่า กลับกลายว่ายังมีขาอยู่ในวันถัดมา หรืออ้างว่าศพเยาวชนในกาซาขยับเขยื้อนตัวได้ หรืออ้างว่ามีนักแสดงชาวปาเลสไตน์ปรากฎตัวในคลิปการโจมตีของอิสราเอลหลายครั้ง ฯลฯ 

ทั้งหมดเหล่าเป็นส่วนหนึ่งของทฤษฎีสมคบคิดที่เรียกว่า “Pallywood” ซึ่งเป็นการรวมกันของคำว่า “Hollywood” กับ “Palestine” เพื่อที่จะสื่อว่า ภาพและข่าวความสูญเสียในปาเลสไตน์นั้น เป็นการจัดฉากขึ้นเพื่อตบตาชาวโลก มีการใช้นักแสดงหรือวางบทบาทกันเป็นเรื่องเป็นราว ไม่ต่างจากการถ่ายภาพยนตร์ Hollywood

ที่น่ากังวลคือทฤษฎีสมคบคิดเช่นนี้ถูกส่งต่อในโซเชียลมีเดียหลายช่องทาง แม้แต่ทางการอิสราเอลและสำนักข่าวจำนวนหนึ่ง (รวมถึงสื่อไทยอย่างน้อยหนึ่งแห่ง) ก็หยิบมาเผยแพร่ต่อ ทำให้เกิดความเข้าใจผิดแต่เคลือบแคลงใจต่อวิกฤติมนุษยธรรมในกาซาขณะนี้อย่างแพร่หลาย ทั้งที่ผู้เชี่ยวชาญและ factcheckers จำนวนมากได้พิสูจน์ทราบแล้วว่าไม่มีมูลความจริง 

จากปาเลสไตน์ สู่กลุ่มขวาจัดอเมริกัน

แนวคิด Pallywood เริ่มปรากฎขึ้นครั้งแรกในช่วงต้นทศวรรษ 2000 ระหว่างการลุกฮือครั้งใหญ่ของชาวปาเลสไตน์เพื่อต่อต้านการยึดครองเขตเวสต์แบงก์และกาซาโดยกองทัพอิสราเอล 

การลุกฮือ (หรือที่เรียกว่า intifada) ดังกล่าวประกอบด้วยทั้งการประท้วงและการใช้อาวุธโจมตีเป้าหมายในอิสราเอล นำไปสู่การโต้ตอบอย่างรุนแรงจากกองทัพอิสราเอล ทำให้ชาวปาเลสไตน์เสียชีวิตจำนวนมาก โดยเฉพาะพลเรือน ภาพข่าวความสูญเสียของชาวปาเลสไตน์เริ่มปรากฎขึ้นในสื่อมวลชนต่างประเทศหลายแห่ง กลายเป็นกระแสวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลอิสราเอล 

เหตุการณ์หนึ่งที่สร้างความสะเทือนใจไปทั่วโลก คือวิดิโอข่าวเหตุการณ์สองพ่อลูกชาวปาเลสไตน์ที่พยายามซุกตัวในมุมถนนแห่งหนึ่ง เพื่อหลบการต่อสู้กันระหว่างทหารอิสราเอลกับกลุ่มติดอาวุธปาเลสไตน์ ก่อนที่ทั้งสองพ่อลูกจะถูกยิงเสียชีวิตในที่สุด ซึ่งทีมข่าวระบุว่าเป็นฝีมือทหารอิสราเอล สร้างความโกรธแค้นไปทั่วในปาเลสไตน์และนานาประเทศ

สองพ่อลูกชาวปาเลสไตน์ Jamal และ Muhammad al-Durrah ขณะพยายามหลบกระสุนปืนท่ามกลางการต่อสู้กันระหว่างทหารอิสราเอลและกลุ่มติดอาวุธปาเลสไตน์ในฉนวนกาซา เมื่อปี 2000 ที่มา: France 2

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการจำนวนหนึ่งในสหรัฐฯ เริ่มตั้งคำถามต่อวิดิโอดังกล่าวว่าเชื่อถือได้จริงหรือไม่ โดยได้หยิบยกข้อสังเกตต่างๆมาวิจารณ์ เช่น ดูเหมือนคลิปมีการตัดต่อ, มุมกล้องไม่ได้แสดงเหตุการณ์ทั้งหมด, ลำดับเหตุการณ์ไม่ตรงกับคำให้การของพยาน ไปจนถึงกระทั่งว่า สองพ่อลูกในข่าวไม่ได้เสียชีวิตจริง แต่อาจจะเป็นการ “จัดฉาก” ขึ้นเท่านั้น 

แนวคิดนี้แพร่กระจายไปอย่างรวดเร็ว จากเดิมที่เป็นการตั้งข้อสังเกตกับข่าวเหตุการณ์เดียว กลายเป็นการตั้งคำถามกับภาพและข่าวความสูญเสียอื่นๆของชาวปาเลสไตน์ด้วย พร้อมโจมตีว่าสื่อมวลชนหลายแห่งสมคบคิดกันเพื่อจัดฉากป้ายสีอิสราเอล หรือจ้างนักแสดงปาเลสไตน์มาแกล้งตายเพื่อจะได้ภาพข่าวที่ต้องการ เป็นที่มาของคำว่า Pallywood 

กระแส Pallywood เริ่มลดลงไปบ้างหลังการกำเนิดขึ้นของโซเชียลมีเดีย ซึ่งช่วยให้ประชาชนผู้เสพข่าวทั่วโลกได้เห็นเหตุการณ์ความรุนแรงต่างๆในปาเลสไตน์กับตาตัวเองโดยตรง แต่องค์ประกอบบางส่วนในแนวคิด Pallywood ได้วิวัฒนาการกลายเป็นส่วนหนึ่งของทฤษฎีสมคบคิดอื่นๆ ที่มักจะเผยแพร่ในกลุ่มขวาจัดอเมริกันในเวลาต่อมา 

ยกตัวอย่างเช่นเมื่อมีเหตุโศกนาฏกรรมกราดยิงหรือสังหารหมู่ในอเมริกา กลุ่มอนุรักษ์นิยมสุดโต่งมักจะเผยแพร่ข้อกล่าวหาว่า การกราดยิงต่างๆนั้นเป็นเพียงการ “จัดฉาก” โดยหน่วยงานความมั่นคงสหรัฐ เพื่อใช้เป็นข้ออ้างจำกัดสิทธิ์การครอบครองอาวุธปืนหรือลิดรอนเสรีภาพประชาชน 

เท่านั้นยังไม่พอ ยังกล่าวหาด้วยว่าบรรดาเหยื่อกราดยิงและครอบครัวผู้เสียชีวิต เป็นเพียงนักแสดงเฉพาะกิจ (crisis actors) ที่เล่นบทบาทตบตาสื่อและประชาชน สร้างความเจ็บปวดให้แก่ครอบครัวของผู้เสียชีวิตจำนวนมาก ดังเช่นในเหตุกราดยิงโรงเรียนประถม Sandy Hook เมื่อปี 2012 จนครอบครัวเหยื่อเหตุกราดยิงครั้งนั้นถึงกับรวมตัวฟ้องร้องนาย Alex Jones เจ้าของสำนักข่าวแนวขวาจัดรายใหญ่ ซึ่งมีบทบาทในการเผยแพร่ทฤษฎีสมคบคิดดังกล่าว จนชนะคดีในเวลาต่อมา 

นอกจากนี้ ทฤษฎีสมคบคิดในลักษณะเดียวกันยังกลับมาปรากฎขึ้นในช่วงสั้นๆ หลังเหตุการณ์กองทัพรัสเซียทิ้งระเบิดใส่โรงพยาบาลผดุงครรภ์ในเมือง Mariupol ประเทศยูเครน เมื่อต้นปี 2022 ซึ่งกลุ่มชาตินิยมและสื่อในสังกัดรัฐของรัสเซียพยายามบิดเบือนว่า ผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตเป็น “นักแสดง” ที่ยูเครนจัดฉากขึ้น เป็นต้น

เมื่อ ‘Mr. FAFO’ ระบาดมาถึงสื่อไทย

การสู้รบระหว่างกองทัพอิสราเอลและกลุ่มฮามาสรอบล่าสุด ได้ทำให้กระแส Pallywood กลับมาแพร่ระบาดในสังคมออนไลน์อย่างไม่ต้องสงสัย ท่ามกลางกระแสข่าวบิดเบือนจำนวนมากเกี่ยวกับสงครามกาซาที่กระจายอยู่เต็มโซเชียลมีเดีย มีทั้งเพื่อสร้างและทำลายความชอบธรรมในการใช้ความรุนแรงของคู่ขัดแย้งบนความเข้าใจผิดของผู้เสพย์ข้อมูล

ตัวอย่างหนึ่งซึ่งมักจะปรากฎอยู่บ่อยๆ คือชายชายปาเลสไตน์คนหนึ่งที่กลุ่มผู้ใช้โซเชียลมีเดียที่สนับสนุนรัฐบาลอิสราเอล ระบุว่าเป็น “นักแสดง” มากบทบาท เป็นทั้งทหารฮามาส สื่อมวลชน เจ้าหน้าที่โรงพยาบาล ผู้บาดเจ็บจากการโจมตีของอิสราเอล แม้กระทั่งศพผู้เสียชีวิต

ชายคนนี้ได้รับฉายาจากกลุ่มขวาจัดอเมริกันว่า “Mr. FAFO” ซึ่งเป็นคำแสลงอเมริกันหมายถึงคนที่รนหาที่ตาย (Fuck Around, Find Out – FAFO) ข่าวนี้ได้กระจายออกจากโซเชียลมีเดียของกลุ่มขวาจัดไปสู่สังคมออนไลน์ทั่วโลกอย่างรวดเร็ว รวมถึงแอคเคาท์ทวิตเตอร์ทางการของรัฐบาลอิสราเอลด้วย โดยระบุเป็นเสียงเดียวกันว่า Mr. FAFO คนนี้เป็นหลักฐานปฏิบัติการบิดเบือนข้อมูลข่าวสารของชาวปาเลสไตน์

ในกรณีประเทศไทย พบข้อมูลบิดเบือน คลิปปลอม เกี่ยวกับสงครามอิสราเอล-ฮามาส ที่มีคนดูหลายล้านวิวในโซเชียลมีเดียไทยด้วยกัน  ส่วนในภาพรวมของสื่อมวลชนไทยจะเน้นการรายงานข่าวหรือข้อมูลการสู้รบระหว่างกองทัพอิสราเอลและกองกำลังติดอาวุธกลุ่มฮามาสจากแหล่งข้อมูลทางการหรือสำนักข่าวต่างประเทศที่มีความน่าเชื่อถือ จะมีบางสื่อที่รายงานโดยให้น้ำหนักไปทางข้างใดข้างหนึ่ง เช่นกรณี เว็บไซต์ของช่อง Bright TV ได้หยิบยกเรื่องของ Mr. FAFO มาเผยแพร่ต่อ โดยเนื้อข่าวตอนนี้ระบุว่า:

“ทั้งนี้ ท่ามกลาง Saleh Aljafarawi นามแฝงของนาย FAFO ที่บงการอย่างสิ้นหวังและวิดีโอที่ทำให้เข้าใจผิดและการกล่าวอ้างทางโซเชียลมีเดีย เป็นที่น่าสังเกตว่ากลุ่มฮามาสใช้กลยุทธ์การโฆษณาชวนเชื่อต่างๆ เพื่อสร้างความเห็นอกเห็นใจและฉายภาพอิสราเอลว่าเป็นผู้กดขี่ กลไกที่น่าละอายอย่างหนึ่งของฮามาสก็คือการอ้างว่ามีผู้เสียชีวิตกว่า 500 รายในโรงพยาบาลฉนวนกาซา อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่จากกองกำลังป้องกันประเทศอิสราเอล (IDF) ชี้ให้เห็นอย่างรวดเร็วว่านี่ไม่ใช่การโจมตีทางอากาศของอิสราเอล แต่เป็นจรวดที่ยิงผิดจากในฉนวนกาซา 

เห็นได้ชัดว่า นอกเหนือจากการทำสงครามกับฮามาส เฮาซี และฮิซบอลเลาะห์แล้ว อิสราเอลยังต้องต่อสู้กับสงครามข้อมูลที่บิดเบือน/บิดเบือนด้วยเช่นกัน”

อย่างไรก็ตาม หากได้มีการสืบค้นข้อมูลเพิ่มเติม ก็จะพบว่านาย Saleh มีอาชีพเป็นอินฟลูเอนเซอร์และคอนเทนต์ครีเอเทอร์ชื่อดังในกาซาตั้งแต่ก่อนเริ่มสงครามแล้ว โดยเขาได้เผยแพร่คลิปวิดิโอ สตอรี่ และผลงานเพลงจำนวนมาก ซึ่งก็ไม่ต่างจากอินฟลูเอนเซอร์ในประเทศอื่นๆทั่วโลก อีกทั้งยังทำงานอาสาเป็นเจ้าหน้าที่ให้แก่โรงพยาบาลแห่งหนึ่งในกาซาด้วย (จึงเป็นที่มาของภาพนาย Saleh ในเครื่องแบบโรงพยาบาล) 

มิได้มีเจตนาแฝงตัวเป็นบุคคลหลากหลายอาชีพแบบที่เข้าใจกัน และไม่เคยอ้างตัวว่าเป็นผู้บาดเจ็บจากเหตุโจมตีของอิสราเอล

นอกจากนี้ บางภาพที่นำมายำรวมกันและอ้างว่าเป็น Mr. FAFO ไม่ใช่ภาพของนาย Saleh ด้วยซ้ำ ดังเช่นภาพด้านขวามือที่ปรากฎข้างบนนี้ ซึ่งจริงๆแล้วเป็นภาพของ Mohammad Zendeq ชาวปาเลสไตน์อีกคนหนึ่ง ที่บาดเจ็บจากปฏิบัติการทางทหารโดยกองทัพอิสราเอลในเขตเวสต์แบงก์ (ไม่ใช่ฉนวนกาซา) ตั้งแต่เมื่อเดือนสิงหาคม หรือก่อนหน้าสงครามกาซารอบล่าสุดเสียอีก 

ด้านทีมข่าว AFP Fact Check ในประเทศไทย ได้พิสูจน์แล้วว่า ภาพ “ศพ” ที่หลายคนอ้างว่าเป็น Mr. FAFO แกล้งตายนั้น จริงๆแล้วเป็นภาพเด็กผู้ชายคนหนึ่งที่แต่งชุดประกวดงานวันฮาโลวีนในจังหวัดนครราชสีมา ประเทศไทย เมื่อเดือนตุลาคม 2565 ต่างหาก

นอกจาก Mr. FAFO แล้ว ข่าวบิดเบือน Pallywood เช่นนี้ยังปรากฎขึ้นในอีกหลายรูปแบบ เช่น เอาคลิปเบื้องหลังการถ่ายภาพยนตร์ในเลบานอน มาอ้างว่าชาวปาเลสไตน์กำลังแต่งหน้าและแต้มสีเลือด ให้ดูเหมือนว่าบาดเจ็บจากการโจมตีของอิสราเอล, เอาภาพนักกิจกรรมในประเทศอียิปต์นอนแกล้งตายเพื่อประท้วงรัฐบาล มาอ้างว่าชาวปาเลสไตน์แต่งกายเป็นศพ เพื่อหลอกตาสื่อมวลชน เป็นต้น

เครื่องมือทางจิตวิทยา?

แน่นอนว่าคำถามหนึ่งที่อาจเกิดขึ้นในใจหลายคนคือ ผู้ที่เผยแพร่และปั่นกระแส Pallywood เช่นนี้ มีจุดประสงค์เพื่ออะไร

ผู้เชี่ยวชาญจำนวนหนึ่งได้แสดงความกังวลไว้ว่า ผลกระทบหนึ่งจากทฤษฎีสมคบคิด Pallywood คือจะค่อยๆทำให้ประชาชนที่รับข่าวสารเกี่ยวกับสงครามกาซาเกิดความเคลือบแคลงใจ และเริ่มคิดว่าสื่อหรือโซเชียลมีเดียที่เผยแพร่ข่าวเกี่ยวกับชาวปาเลสไตน์ไม่น่าเชื่อถือ จนทำให้เส้นแบ่งระหว่าง “ความจริง” กับ “ความเท็จ” ค่อยๆเลือนลงไป ทั้งที่มีหลักฐานจำนวนมากที่บ่งชี้ถึงวิกฤติมนุษยธรรมที่กำลังเกิดขึ้นในกาซา 

ดังที่ Sam Doak นักวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับข่าวบิดเบือน ให้สัมภาษณ์ไว้กับ Rolling Stone ว่าแนวคิดเช่นนี้เสี่ยงทำให้ผู้ที่รับชมข่าวสารมีทัศนคติเชิงลบต่อชาวปาเลสไตน์ เพราะปักใจเชื่อว่าชาวปาเลสไตน์พยายามหลอกลวงประชาชนทั่วโลก และมองว่าข่าวเกี่ยวกับความสูญเสียของพลเรือนปาเลสไตน์เป็นเพียงโฆษณาชวนเชื่อเท่านั้น

“นี่คือการลดทอนความเป็นมนุษย์” Doak กล่าวสรุป

ข้อมูลสำหรับอ่านเพิ่มเติม

No, Palestinians Are Not Faking the Devastation in Gaza | Rolling Stone 

Clip shows teenager in West Bank hospital, not faked injuries in Gaza | AFP Fact Check

A thread on Pallywood conspiracy theory | Matt Binder 

พบข้อมูลบิดเบือน คลิปปลอม เกี่ยวกับสงครามอิสราเอล-ฮามาส มีคนดูหลายล้านวิวในโซเชียลมีเดียไทย I BBC Thai 


นักวิชาการชำแหละปรากฏการณ์ ‘คนดังไม่ได้เท่ากับคนดี’ แนะสังคายนา 3 เสาหลักในตรวจสอบบุคคลและองค์กรที่เปิดรับเงินบริจาค

วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 รายการโคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.55 หัวข้อ ‘บทเรียนหลงแสงคนดัง: รู้ทันเกมอินฟลูฯ’ ดำเนินรายการโดย นายสุชัย เจริญมุขยนันท ได้ร่วมพูดคุยกับ รศ.ดร.วรัชญ์ ครุจิต คณะนิเทศศาสตร์และนวัตกรรมการจัดการ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ และพลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค (ประเทศไทย) เพื่อถอดบทเรียนการใช้วิจารณญาณและทักษะการรู้เท่าทันสื่อในยุคที่ใครก็สามารถเป็นผู้มีอิทธิพลทางความคิดบนโลกออนไลน์

พลินีเปิดประเด็นถึงพฤติกรรมการบริโภคสื่อออนไลน์ในปัจจุบันที่ผู้คนมักไถฟีดและพบเห็นดารา อินฟลูเอนเซอร์ หรือคนดังรีวิวสินค้า แชร์ประสบการณ์ชีวิต และแสดงความคิดเห็นซ้ำ ๆ จนเกิดความคุ้นเคยและความชื่นชม ส่งผลให้เกิดความคล้อยตามและมองข้ามสัญญาณเตือนต่าง ๆ จนขาดวิจารณญาณและการตั้งคำถาม ประกอบกับนิสัยใจบุญของคนไทยที่พร้อมบริจาคช่วยเหลือบรรเทาทุกข์ จึงนำมาสู่การถอดบทเรียนจากกรณีของ ‘บุ๋ม ปนัดดา’ หรือปนัดดา วงศ์ผู้ดี ผู้ก่อตั้งและอดีตประธานมูลนิธิองค์กรทำดี ที่เกิดขึ้นสด ๆ ร้อนๆ เพื่อให้สังคมได้ตั้งสติและทบทวนทักษะการเท่าทันสื่อ

ด้าน รศ.ดร.วรัชญ์กล่าวถึงบทเรียนจากกรณี ‘บุ๋ม ปนัดดา’ ว่าสะท้อนถึงความจำเป็นในการตรวจสอบผ่าน 3 เสาหลัก ได้แก่ ภาครัฐ ภาคสื่อและองค์กรวิชาชีพสื่อ และภาคประชาสังคม

ในส่วนของภาครัฐ กรณีที่เกิดขึ้นมีการดำเนินการมานานหลายปีและไม่ได้มีเพียงมูลนิธิเดียว แต่ยังพบปัญหาการทุจริต การใช้เงินไม่ตรงวัตถุประสงค์ การสมรู้ร่วมคิดกันของคนในมูลนิธิ ไปจนถึงการปลอมลายเซ็น จึงต้องตั้งคำถามว่ากลไกภาครัฐปล่อยเกิดขึ้นมาเป็นเวลานานได้อย่างไรโดยไม่มีการตรวจสอบรายปี และถึงเวลาที่ต้องสังคายนาระบบการดูแลคุ้มครองเงินของประชาชน

เสาหลักที่สองคือภาคสื่อและองค์กรวิชาชีพ รศ.ดร.วรัชญ์ชี้ว่าสื่อต้องทำหน้าที่เป็น ‘หมาเฝ้าบ้าน’ (watchdog) ตรวจสอบทุกคนอย่างเท่าเทียม ไม่ใช่เพียงให้แสง แต่ไม่เคยตรวจสอบเบื้องหลัง หรือไม่กล้าตั้งข้อสงสัย เพราะต้องพึ่งพาเรตติ้งจากความดังของอินฟลูเอนเซอร์ และกลัวกระแสทัวร์ลง ขณะที่องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนมักออกมาออกประกาศขอความร่วมมือหลังจากเกิดความเสียหายมูลค่ามหาศาลไปแล้ว

ส่วนเสาหลักที่สามคือภาคประชาสังคมและคนในวงการเดียวกัน เช่น วงการอาสาสมัคร วงการบันเทิง หรือสมาคมคอนเทนต์ครีเอเตอร์ที่เพิ่งก่อตั้งขึ้น ยังไม่มีบทบาทชัดเจนในการตรวจสอบจริยธรรมกันเอง ทำให้ผู้กระทำผิดย่ามใจและอาศัยการออกสื่อสร้างภาพลักษณ์ให้ดูน่าเชื่อถือจนคนหลงเชื่อบริจาคเงินจำนวนมาก

รศ.ดร.วรัชญ์เสนอว่าทั้ง 3 เสาหลักต้องเชื่อมโยงและประสานพลังกัน สร้างระบบแจ้งเบาะแสนิรนาม (whistleblower) และตรวจสอบตั้งแต่เริ่มมีชื่อเสียงเพื่อป้องกันก่อนจะเกิดวิกฤตขึ้น แทนที่จะปล่อยให้รายการอย่าง ‘โหนกระแส’ ของ หนุ่ม กรรชัย กลายเป็นที่พึ่งสุดท้ายของสังคม

รศ.ดร.วรัชญ์ตั้งข้อสังเกตว่าในยุคก่อนผู้ประกาศข่าวต้องผ่านการสอบคัดเลือกและเน้นคุณภาพ แต่ปัจจุบันสื่อแข่งขันกันสูงเพื่อแย่งชิงความสนใจ ทำให้รายการต่าง ๆ หันมาเน้นประเด็นดราม่าเพื่อเรียกเรตติ้งและสปอนเซอร์ ส่งผลให้คนที่มีประวัติไม่ดีสามารถเข้ามา ‘ชุบตัว’ และเดินสายออกรายการต่าง ๆ จนทำให้สังคมเข้าใจผิดว่า ‘คนดังเท่ากับคนดี’ ทั้งที่ความจริงแล้วไม่เป็นเช่นนั้น อีกทั้งยังสร้างผลเสียและเป็นตัวอย่างที่ไม่ดีแก่เยาวชน

ส่วนสาเหตุที่ทำให้ประชาชนหลงเชื่อและเปลี่ยนความคิดได้ยากแม้จะมีการเปิดเผยความไม่ชอบมาพากลแล้ว รศ.ดร.วรัชญ์ อธิบายว่าเป็นเรื่องของจิตวิทยามนุษย์ 2 ประการ คือ อคติส่วนบุคคลที่ทำให้คนไม่กล้ายอมรับว่าสิ่งที่ตนเชื่อนั้นผิด เพราะจะเกิดความขัดแย้งในใจ โดยเฉพาะกลุ่มแฟนคลับ และทฤษฎีการเปิดรับซ้ำ ๆ ซึ่งเป็นหลักการโฆษณาที่ยิ่งเห็นหน้าหรือได้ยินชื่อบ่อย ๆ ยิ่งรู้สึกคุ้นเคยและมองบุคคลนั้นในแง่บวก

นักวิชาการนิเทศศาสตร์แนะนำให้ประชาชนดึงตัวเองออกมาจากความเป็นติ่ง ใช้หลักกาลามสูตรพิจารณาที่เนื้อหาสาระและเหตุผลมากกว่าตัวบุคคล รวมถึงตระหนักเสมอว่า ‘ภาพที่สร้างกับร่างที่เป็น’ ในวงการบันเทิงและข่าวยุคปัจจุบันอาจเป็นการคัดกรองหรือประกอบสร้างเพื่อผลประโยชน์และเรตติ้ง ไม่ใช่ความจริงทั้งหมด

ในช่วงการตอบคำถามจากผู้ชมเกี่ยวกับการรีวิวสินค้าของอินฟลูเอนเซอร์และ AI รศ.ดร.วรัชญ์ ระบุว่าคนเรามักให้ ‘ทางลัดทางความคิด’ กับคนดังและคนหน้าตาดี จึงต้องเริ่มต้นด้วยการตั้งคำถามและระมัดระวังข้อเสนอที่เกินจริง เช่น ถูกเกินไปหรือดีเกินไป โดยเฉพาะหากมีการใช้ AI ยิ่งต้องเพิ่มความสงสัย

ส่วนแนวทางการบริจาคเงินให้ปลอดภัย แนะนำให้ศึกษาข้อมูลขององค์กรหรือมูลนิธินั้น ๆ อย่างละเอียด เลือกบริจาคกับหน่วยงานที่มีความมั่นคงและน่าเชื่อถือ เช่น โรงพยาบาล หรือมูลนิธิของรัฐบาล ไม่ใช่เชื่อเพียงคำบอกเล่าต่อ ๆ กันมา พร้อมย้ำว่าประชาชนทุกคนมีพลังในการขับเคลื่อนสังคมด้วยการเรียกร้องสิทธิและกดดันให้ภาครัฐและสื่อทำหน้าที่ตรวจสอบอย่างจริงจัง

ในช่วงท้าย พลินีได้สรุปบทเรียนโดยย้ำถึงหลักกาลามสูตรเรื่องการไม่เชื่อเพียงเพราะรูปลักษณ์ภายนอก พร้อมเชิญชวนให้ประชาชนฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์และพัฒนา ‘ต่อมเอ๊ะ’ ภายใต้แนวคิดของโคแฟคที่ว่า ‘ทุกคนคือผู้ตรวจสอบข้อเท็จจริง’ (Everyone is a fact-checker) โดยยึดหลัก ‘อย่าเพิ่งเชื่อ อย่าเพิ่งแชร์ และอย่าเพิ่งโอน’ เพื่อรู้เท่าทันกลโกงของบุคคลในโลกออนไลน์

หมายเหตุ: รายงานชิ้นนี้สรุปความและเรียบเรียงด้วย AI (GEMINI) ตรวจสอบความถูกต้องโดยกองบรรณาธิการโคแฟค

“รัฐบาลแจกเงินผู้สูงอายุ 10,000 บาท สิ้นปี 69” เป็นเนื้อหาเท็จ

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: รัฐบาลแจกเงินผู้สูงอายุ 10,000 บาท ภายในสิ้นปี 2569 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 15 พ.ย. 2569 มีการแชร์ข้อความในเฟซบุ๊กว่าภายในสิ้นปี 2569 ผู้สูงอายุจะได้รับเงิน 10,000 บาทจากรัฐบาล เช่น กลุ่มเฟซบุ๊ก ‘ด่าน มีด่านบอกด้วย’ โพสต์ข้อความว่า “ยินดีกับผู้สูงอายุนะครับ  จะได้รับก่อนสิ้นปีนี้แน่นอนครับ 10,000 บ.” และเพจเฟซบุ๊ก ‘Vต้าร์ พาลุย’ โพสต์ว่า “ด่วน ๆ ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปมีเฮ สิ้นปี 69 นี้ รัฐบาลจะเเจกเงินคนละ 10,000 บาท ส่งท้ายปี” 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: วันที่ 16 พ.ย. 2569 โคแฟคสอบถามศูนย์บริการข้อมูลภาครัฐเพื่อประชาชน GCC ได้รับคำยืนยันว่าเนื้อหาดังกล่าวไม่เป็นความจริง

ปัจจุบันการจ่ายเงินสำหรับผู้สูงอายุยังคงเป็นเบี้ยยังชีพรายเดือนตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งจ่ายตามขั้นบันไดช่วงอายุ ตั้งแต่ 600-1,000 บาทต่อเดือน และยังไม่มีสวัสดิการอื่น ๆ เพิ่มเติมในขณะนี้

📌 ข้อสังเกตโคแฟค: การแจกเงิน 10,000 บาท ให้ผู้สูงอายุ เคยเกิดขึ้นในสมัยรัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร ตามมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อวันที่ 24 ธ.ค. 2567 เรื่องโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านผู้สูงอายุ ซึ่งอาจถูกนำมาแชร์วนซ้ำให้เกิดความเข้าใจผิดว่ากำลังจะมีการแจกอีกครั้งส่งท้ายปี 2569

คลิปโรงงานผลิตอุปกรณ์ยุทธวิธีในจีน ถูกนำมาอ้างเท็จว่าเป็นโรงงานกัมพูชาเร่งผลิตหมวกนิรภัยให้กองทัพเขมร

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิป ‘โรงงานผลิตหมวกทหารเขมร เร่งผลิตหมวกให้กองทัพเขมร’

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** เป็นคลิปโรงงานผลิตอุปกรณ์ยุทธวิธีในประเทศจีน  

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 5 พ.ย. 2569 เพจเฟซบุ๊ก ‘ส่องเขมร’ ซึ่งมีผู้ติดตามมากกว่า 365,000 บัญชี โพสต์คลิปวิดีโอความยาว 21 วินาที มีภาพคนงานหญิงติดแถบตีนตุ๊กแกบนหมวกสีเขียวคล้ายหมวกทหาร พร้อมข้อความบรรยายว่า “โรงงานผลิตหมวกทหารเขมร ใน จ.กันดาล เร่งผลิตหมวกให้กับกองทัพเขมร เพื่อให้ทหารใหม่” คลิปนี้มียอดเข้าชมมากกว่า 50,000 ครั้ง ณ วันที่ 17 พ.ย. 2569 (ลิงก์บันทึก)

โคแฟคยังพบคลิปเดียวกันถูกนำไปตัดต่อรวมกับคลิปภาพทหารกัมพูชา โพสต์ในเพจ ‘แมวอ่านข่าว’ เมื่อวันที่ 13 พ.ย. 2569 อ้างว่าเป็นการผลิตหมวกพลาสติกราคาถูกที่นำมาให้ทหารเขมรใช้ออกในการรบทั้งที่ไม่สามารถป้องกันกระสุนหรือสะเก็ดระเบิดได้ คลิปนี้มียอดเข้าชมแล้วเกือบ 180,000 ครั้ง (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการนำภาพในคลิปไปสืบค้นด้วย Google Lens พบว่าคลิปนี้เคยถูกเผยแพร่ในบัญชีติ๊กตอก ‘tactical helmet’ เมื่อวันที่ 30 ก.ย. 2569 บัญชีนี้ให้ข้อมูลใน bio ว่าเป็นบัญชีของ Kevra Defense บริษัทผู้ผลิตอุปกรณ์ทางยุทธวิธีในประเทศจีน ตั้งอยู่ในเขตชิงชานหู เมืองหนานชาง มณฑลเจียงซี

โคแฟคติดต่อบริษัท Kevera Defense ทางเพจเฟซบุ๊ก ได้รับคำยืนยันเมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2569 ว่าคลิปนี้เป็นภาพการผลิตหมวกยุทธิวิธีในโรงงานของบริษัทในเมืองหนานชาง บันทึกภาพเมื่อวันที่ 2 ส.ค. 2569 พร้อมกับให้ข้อมูลว่าบริษัทมีโรงงานในจีนเท่านั้น และส่งออกสินค้าไปหลายประเทศ

ก่อนหน้านี้บริษัทฯ เคยทักท้วงบัญชีผู้ใช้ติ๊กตอกที่นำคลิปนี้ของบริษัทไปเผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาตและไม่ระบุที่มา

‘อัลกอริทึม’ ท้าทายเสรีภาพสื่อยุคดิจิทัล สื่อจำเป็นต้องปรับตัวพร้อมรวมพลังต่อรองแพลตฟอร์ม

13 พฤศจิกายน 2569 – ในเวทีเสวนา “อนาคตเสรีภาพสื่อไทย ภายใต้ภูมิทัศน์สื่อที่เปลี่ยนไป” จัดขึ้น ณ โรงแรมดิ เอมเมอรัลด์ กรุงเทพฯ เป็นส่วนหนึ่งของงานประกาศผลรางวัลข่าวดิจิทัลยอดเยี่ยม ภายใต้โครงการประกวดรางวัลข่าวดิจิทัลยอดเยี่ยม ประจำปี 2569 (Digital News Excellence Awards 2026) จัดโดยสมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ โดยมีโคแฟค (ประเทศไทย) เป็นหนึ่งในองค์กรร่วมจัด

ในเวทีดังกล่าววิทยากรสะท้อนความท้าทายขององค์กรสื่อในยุคดิจิทัล โดยเฉพาะอิทธิพลของอัลกอริทึมแพลตฟอร์มออนไลน์ที่มีบทบาทต่อการเข้าถึงเนื้อหาของประชาชน ชี้สื่อจำเป็นต้องเรียนรู้และปรับกลยุทธ์เพื่อเข้าถึงผู้รับสาร ขณะเดียวกันต้องรวมตัวกันสร้างอำนาจต่อรองกับบริษัทเทคโนโลยี เพื่อรักษาเสรีภาพ ความหลากหลายของเนื้อหา และความอยู่รอดของสื่อในระยะยาว

เดียว วรตั้งตระกูล ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการ บริษัท วัน สามสิบ เอ็ด จำกัด กล่าวว่า องค์กรสื่อในภาคธุรกิจต้องรักษาสมดุลระหว่างการนำเสนอข้อมูลที่ถูกต้องและรอบด้าน กับการดำเนินธุรกิจให้อยู่รอดได้ ขณะที่คำว่า “เสรีภาพ” หรือ “ความเป็นอิสระ” ของสื่อก็มีความหมายแตกต่างกันไปตามบริบท เช่นเดียวกับคำว่าประชาธิปไตยที่แต่ละประเทศอาจมีนิยามไม่เหมือนกัน ในทางปฏิบัติ การทำงานของสื่อไม่ได้มีเพียงการนำเสนอข้อเท็จจริงเท่านั้น แต่ยังต้องคำนึงถึงความสัมพันธ์กับองค์กรและบุคคลที่มีส่วนได้ส่วนเสียกับประเด็นข่าวด้วย บางครั้งจึงต้องหาจุดสมดุลระหว่างการรักษาความจริงกับการประคับประคองความสัมพันธ์ อย่างไรก็ตาม เมื่อเกิดเหตุการณ์ที่จำเป็นต้องนำเสนอข้อเท็จจริง สื่อก็ต้องก้าวข้ามข้อจำกัดด้านความสัมพันธ์เหล่านั้นไปให้ได้  แต่ความท้าทายที่สำคัญยิ่งกว่า คือกรอบของอัลกอริทึมแพลตฟอร์มออนไลน์ เพราะแม้สื่อจะผลิตเนื้อหาที่มีคุณภาพเพียงใด หากไม่สามารถเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้ ก็ยากที่จะทำให้ข้อมูลเหล่านั้นเกิดประโยชน์ต่อสังคม ดังนั้น เสรีภาพของสื่อในยุคปัจจุบันจึงเกี่ยวข้องกับความสามารถในการทำความเข้าใจและรับมือกับอัลกอริทึมด้วย

วราวิทย์ ฉิมมณี ผู้ดำเนินรายการ (ซ้าย) และ เดียว วรตั้งตระกูล ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการ บริษัท วัน สามสิบ เอ็ด จำกัด

อย่างไรก็ตามมีกรณีกรมอุตุนิยมวิทยา ที่ผ่านมาเคยนำเสนอข้อมูลในรูปแบบวิชาการที่ประชาชนทั่วไปอาจเข้าใจได้ยาก แต่ภายหลังเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ กรมอุตุนิยมวิทยาปรับรูปแบบการสื่อสารให้สอดคล้องกับความสนใจของประชาชนมากขึ้น ส่งผลให้ผู้รับสารเข้าถึงข้อมูลจากเพจของหน่วยงานได้บ่อยขึ้น แม้บางครั้งจะเป็นข้อมูลที่ประชาชนไม่ได้ตั้งใจค้นหาก็ตาม กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า หน่วยงานและองค์กรสื่อต้องเรียนรู้วิธีวางกลยุทธ์เพื่อเอาชนะหรืออยู่ร่วมกับอัลกอริทึมให้ได้

“เมื่ออัลกอริทึมเลือกป้อนเนื้อหาที่ผู้คนสนใจ เราก็ต้องคิดว่าจะทำอย่างไรให้เนื้อหาของเราเข้าไปอยู่ในความสนใจนั้น อาจใช้ประเด็นที่คนกำลังสนใจเป็นเครื่องมือดึงผู้รับสารให้เข้ามา ก่อนจะนำเสนอข้อมูลอื่น ๆ ที่เราเห็นว่ามีความสำคัญ แม้จะไม่ใช่เรื่องที่เขาสนใจเป็นอันดับแรกก็ตาม” เดียวกล่าว

ด้าน ภารุจ ดาวราย เลขานุการสมาคมโฆษณาดิจิทัล กล่าวว่า การโฆษณายึดโยงกับความสนใจของผู้คน เมื่อผู้บริโภคใช้เวลาอยู่บนแพลตฟอร์มใดมาก โฆษณาก็ย่อมเคลื่อนตามไปอยู่บนแพลตฟอร์มนั้น ปัจจุบันจึงเห็นการเปลี่ยนแปลงจากสื่อโทรทัศน์ไปสู่แพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น เช่น การที่ผู้ชมยอมจ่ายเงินเพื่อรับชมรายการผ่านแพลตฟอร์มแทนการดูโทรทัศน์ อย่างไรก็ตาม การเลือกซื้อโฆษณายังคงต้องพิจารณากลุ่มผู้รับสารของสื่อแต่ละแห่ง ไม่แตกต่างจากยุคโทรทัศน์ที่ผู้ลงโฆษณาต้องประเมินว่าช่องหรือรายการใดเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายของตน

ภารุจ ดาวราย เลขานุการสมาคมโฆษณาดิจิทัล

สำหรับอัลกอริทึมที่คัดกรองเนื้อหาตามความสนใจและทำให้ผู้ใช้รับชมต่อเนื่องนั้น ความท้าทายไม่ได้อยู่ที่การเอาชนะอัลกอริทึม แต่อยู่ที่การทำให้เนื้อหาที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมได้รับความสนใจมากพอที่จะถูกค้นพบและนำเสนอไปยังผู้รับสาร เพราะแม้แต่เนื้อหาที่เป็นอันตราย เช่น แนวคิดก่อการร้ายหรือข่าวปลอม ก็ยังสามารถแพร่กระจายได้หากมีผู้สนใจ จึงไม่อาจกล่าวได้ว่าอัลกอริทึมเป็นตัวจำกัดเสรีภาพของสื่อเพียงฝ่ายเดียว แต่พฤติกรรมการเลือกรับข้อมูลของประชาชนก็มีส่วนสำคัญเช่นกัน  พร้อมยังเตือนถึงปรากฏการณ์ “ฟองสบู่กรองข้อมูล” (Filter Bubble) ที่ผู้ใช้งานมักได้รับเนื้อหาซึ่งสอดคล้องกับความคิดและความเชื่อของตนเองอย่างต่อเนื่อง จนทำให้มองเห็นโลกแคบลงและไม่ค่อยได้รับรู้มุมมองที่แตกต่าง ดังนั้นผู้รับสารจึงควรมีสติและเลือกเปิดรับข้อมูลจากแหล่งที่หลากหลาย เพื่อให้เข้าใจประเด็นต่าง ๆ ได้รอบด้านมากขึ้น

“ถ้าเราสนใจเรื่องใด อัลกอริทึมก็จะนำเสนอเนื้อหาในลักษณะนั้นมากขึ้น จนเราอาจเห็นแต่สิ่งที่สอดคล้องกับความคิดของตัวเองและไม่เห็นมุมมองอื่น โลกของเราก็จะแคบลง การมีสติในการเสพสื่อและเลือกติดตามข้อมูลที่หลากหลายจึงเป็นเรื่องสำคัญ” เลขานุการสมาคมโฆษณาดิจิทัลกล่าว

ขณะที่ ผศ.ดร.พรรษาสิริ กุหลาบ อาจารย์คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ภูมิทัศน์สื่อที่เปลี่ยนแปลงไปทำให้เห็นทั้งองค์กรสื่อขนาดใหญ่ที่มีต้นทุนสูงและต้องปรับลดขนาดองค์กรลง ขณะเดียวกันก็เกิดองค์กรสื่อขนาดเล็กที่สามารถนำเสนอประเด็นซึ่งสื่อขนาดใหญ่ไม่สามารถนำเสนอ หรือประเด็นที่ไม่ค่อยได้รับความสนใจในสังคมได้มากขึ้น ถือเป็นการก้าวข้ามข้อจำกัดเดิมของการสื่อสารมวลชน  อย่างไรก็ตาม การที่องค์กรสื่อขนาดเล็กจะสามารถแข่งขันและเข้าถึงผู้รับสารได้ จำเป็นต้องทำความเข้าใจระบบการทำงานของบริษัทเทคโนโลยี อัลกอริทึม และปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งล้วนมีอิทธิพลต่อการเผยแพร่และการมองเห็นเนื้อหา ขณะเดียวกัน องค์กรสื่อไม่ควรรับมือกับความท้าทายนี้เพียงลำพัง แต่จำเป็นต้องรวมกลุ่มกันเพื่อสร้างอำนาจต่อรองกับบริษัทเทคโนโลยี ซึ่งปัจจุบันมีบทบาทและส่งผลกระทบต่อทุกฝ่ายในระบบนิเวศสื่อ

ผศ.ดร.พรรษาสิริ กุหลาบ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

การต่อรองกับแพลตฟอร์มต้องทำให้บริษัทเทคโนโลยีมองเห็นคุณค่าของสื่อทั้งในมิติเศรษฐกิจและสังคม โดยยกตัวอย่างประเทศออสเตรเลียที่สำนักข่าวต่าง ๆ รวมตัวกันเจรจากับแพลตฟอร์ม เพื่อผลักดันให้มีการจัดสรรรายได้กลับคืนสู่องค์กรสื่ออย่างเป็นธรรมมากขึ้น สำหรับประเทศไทย แม้ประชาชนจะเข้าถึงและใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ในระดับสูง แต่ขนาดเศรษฐกิจอาจไม่ใหญ่พอที่จะสร้างอำนาจต่อรองกับบริษัทเทคโนโลยีข้ามชาติได้โดยลำพัง จึงเสนอว่าองค์กรสื่อไทยควรรวมตัวกันให้เข้มแข็งภายในประเทศ และขยายความร่วมมือไปยังประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือประเทศอื่น ๆ ในเอเชีย เพื่อเพิ่มพลังในการเจรจาต่อรอง

“นอกจากการต่อรองเพื่อความอยู่รอดทางธุรกิจแล้ว เรายังควรต่อรองเรื่องการจัดการเนื้อหาที่เหมาะสมกับบริบทของสังคมด้วย เพราะแต่ละพื้นที่มีข้อจำกัดและความต้องการแตกต่างกัน หากแพลตฟอร์มเข้าใจและปรับแนวทางให้สอดคล้องกับบริบทของภูมิภาค ก็จะเป็นประโยชน์ทั้งต่อผู้ใช้งาน แพลตฟอร์ม และผู้ผลิตเนื้อหา” ผศ.ดร.พรรษาสิริกล่าว

ภายในงานยังมีการมอบรางวัลการตรวจสอบข้อเท็จจริงยอดเยี่ยม (Best Fact Check and Verification) โดยมีผลงานส่งเข้าประกวดจำนวน 10 ผลงาน ผลงานที่ได้รับรางวัล ได้แก่ “เหตุลอบยิงทหารพราน จ.นราธิวาส พบภาพสร้างจาก AI เพิ่มความคมชัดกล้องวงจรปิด ไม่อาจระบุได้ว่า ‘รอยสัก’ เป็นภาพจริงหรือไม่?” จากองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (Thai PBS)

ณัฐพล ทุมมา เจ้าหน้าที่เนื้อหาดิจิทัลอาวุโส Thai PBS Verify กล่าวว่า ผลงานดังกล่าวเกิดจากการตรวจสอบโพสต์และภาพที่ถูกเผยแพร่ต่อหลังเกิดเหตุการณ์ โดยพบว่ามีการนำประเด็นทางศาสนามาเชื่อมโยงกับภาพรอยสักที่ถูกสร้างขึ้นด้วย AI จนทำให้เกิดความเข้าใจผิดและการถกเถียงในสังคม  การตรวจสอบข่าวนี้จึงเหมือนไปหยุดความเข้าใจผิดไม่ให้ลุกลามบานปลาย และเพื่อลดข่าวปลอมในโลกออนไลน์ให้น้อยลง

คลิปติ๊กตอกให้ข้อมูลที่อาจสร้างความเข้าใจผิดเกี่ยวกับสิทธิประโยชน์ประกันอุบัติเหตุของบัญชีธนาคารกรุงไทย

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ข้าราชการรับเงินเดือนผ่านพร้อมเพย์ธนาคารกรุงไทยได้รับสิทธิคุ้มครองประกันอุบัติเหตุ 25 เท่าของยอดเงินฝาก

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **ข้อมูลคลาดเคลื่อน อาจสร้างความเข้าใจผิด** สิทธิประโยชน์นี้สำหรับผู้ที่เปิดบัญชี Krungthai Care Savings เท่านั้น ซึ่งประชาชนทั่วไปก็เปิดบัญชีประเภทนี้ได้

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 11 พ.ย. 2569 มีผู้ส่งคลิปวิดีโอเข้ามาสอบถามในระบบของโคแฟค (https://cofact.org/articles) บุคคลในคลิปบรรยายว่าข้าราชการที่รับเงินเดือนผ่านพร้อมเพย์ธนาคารกรุงไทยจะได้รับสิทธิประโยชน์ประกันอุบัติเหตุวงเงินคุ้มครอง 25 เท่าของยอดเงินฝาก สูงสุด 2.5 ล้านบาท โดยไม่ต้องจ่ายต่าประกันอุบัติเหตุเพิ่มเติม

คลิปนี้ถูกเผยแพร่ในบัญชีติ๊กตอก ‘ยื้อยุด เล่าข่าวรัฐ’ เมื่อวันที่ 2 พ.ย. 2569 ซึ่งมียอดเข้าชมมากกว่า 1.7 ล้านครั้ง และแชร์มากกว่า 61,000 ครั้ง ณ วันที่ 12 พ.ย. 2569

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการตรวจสอบกับธนาคารกรุงไทยเมื่อวันที่ 12 พ.ย. 2569 พบว่าธนาคารมีบัญชีเงินฝากออมทรัพย์แบบมีประกันอุบัติเหตุ Krungthai Care Savings ที่ให้สิทธิประโยชน์ประกันอุบัติเหตุแก่เจ้าของบัญชีจริง โดยเจ้าของบัญชีจะได้รับความคุ้มครองประกันอุบัติเหตุ 25 เท่า ของยอดเงินฝาก คงเหลือ 1 วัน ก่อนประสบอุบัติเหตุ สูงสุด 2.5 ล้านบาท แต่คลิปดังกล่าวให้ข้อมูลคลาดเคลื่อนและไม่ครบถ้วนเกี่ยวกับบัญชีประเภทนี้ ดังนี้

▪️ไม่ใช่ข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่รัฐทุกคนที่รับเงินเดือนผ่านพร้อมเพย์ธนาคารกรุงไทยจะได้รับสิทธิประโยชน์นี้ แต่ต้องเป็นผู้ที่เปิดบัญชีประเภท Krungthai Care Savings เท่านั้น และจะได้รับการคุ้มครองต่อเมื่อมียอดเงินฝากคงเหลือในบัญชีตั้งแต่ 1,000 – 100,000 บาท ณ วันก่อนเกิดอุบัติเหตุ 1 วัน 

▪️บัญชี Krungthai Care Savings ไม่ได้จำกัดเฉพาะข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ ประชาชนทั่วไปที่มีคุณสมบัติตรงตามเงื่อนไขของธนาคารก็สามารถเปิดบัญชีและได้รับสิทธิประโยชน์นี้ได้ เช่น เป็นบุคคลธรรมดา สัญชาติไทย อายุ 15 – 69 ปีบริบูรณ์ในวันที่เปิดบัญชี (คุ้มครองต่อเนื่องจนถึงอายุ 70 ปีบริบูรณ์) มีสุขภาพร่างกายแข็งแรงสมบูรณ์ ไม่พิการ และไม่เป็นโรคร้ายแรงในวันเปิดบัญชี โดยจำกัดสิทธิ์ 1 คน เปิดได้เพียง 1 บัญชีเท่านั้น

เงินสวัสดิการ 4 ด้านสำหรับผู้สูงอายุ มีข้อกำหนดคุณสมบัติและเงื่อนไขผู้มีสิทธิได้รับ ไม่ใช่ว่าอายุ 60 ปีขึ้นไปได้ทุกคน

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป รัฐมีเงินสวัสดิการช่วยเหลือ 4 ด้าน  

⚠️ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **ข้อมูลไม่ครบถ้วน อาจสร้างความเข้าใจผิด** รัฐมีสวัสดิการผู้สูงอายุสำหรับผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปจริง แต่มีข้อกำหนดและเงื่อนไข ไม่ใช่ว่าทุกคนได้ในทุกกรณี 

📝 เนื้อหาโดยสรุป:  วันที่ 11 พ.ย. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘อ้ายมลคนเดิม’ ซึ่งมียอดติดตามกว่า 11,000 บัญชี โพสต์คลิปวิดีโอฝังข้อความ “ข่าวดี !! อายุ 60 ปีขึ้นไป รัฐมีเงินช่วยถึง 4 ด้าน สวัสดิการผู้สูงอายุ” พร้อมเสียงบรรยายระบุว่าผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปจะได้รับเงินสวัสดิการจากภาครัฐ 4 ด้าน คือ เบี้ยยังชีพเดือนละ 1,000 บาท ทุนประกอบอาชีพ 30,000 บาท เงินช่วยครอบครัวที่ดูแล และค่าทำศพ 3,000 บาท (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการตรวจสอบข้อมูลที่เผยแพร่โดยกรมกิจการผู้สูงอายุและองค์กรปกครองส่วนถิ่น (อปท.) ซึ่งเป็นหน่วยจ่ายเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุพบว่ารัฐมีการให้เงินช่วยเหลือผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปใน 4 ด้าน คือ เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ ทุนประกอบอาชีพ เงินช่วยเหลือครอบครัวอุปถัมภ์ และค่าทำศพ แต่เงินสวัสดิการแต่ด้านนั้นมีข้อกำหนดและเงื่อนไขแตกต่างกันไป ไม่ใช่ว่าเป็นเงินที่ผู้สูงอายุทุกคนจะได้รับเหมือนกันหมด 

เงินสวัสดิการผู้สูงอายุ 4 ด้าน มีรายละเอียดดังนี้ 

▪️เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ: ผู้มีสิทธิได้รับเบี้ยผู้สูงอายุจะต้องไม่เป็นผู้ที่ได้รับสวัสดิการหรือสิทธิประโยชน์อื่นใดจากหน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือ อปท. เช่น เงินบำนาญ เบี้ยหวัด อยู่ในสถานสงเคราะห์ของรัฐ หรือได้รับเงินเดือน ค่าตอบแทน รายได้ประจำจากรัฐ ทั้งนี้การจ่ายเบี้ยยังชีพเป็นแบบขั้นบันได คือ อายุ 60-69 ปี ได้รับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุเดือนละ 600 บาท, อายุ 70-79 ปี ได้รับเดือนละ 700 บาท, อายุ 80-89 ปี ได้รับเดือนละ 800 บาท, อายุ 90 ปีขึ้นไปได้รับเดือนละ 1,000 บาท 

▪️ทุนประกอบอาชีพ 30,000 บาท: เงินส่วนนี้ไม่ใช่เงินให้เปล่า แต่เป็นสิทธิในการกู้เงินจากกองทุนผู้สูงอายุ แบ่งเป็นการยื่นกู้รายบุคคล วงเงินไม่เกิน 30,000 บาท หรือยื่นกู้แบบกลุ่มไม่น้อยกว่า 5 คน วงเงินไม่เกิน 100,000 บาท

▪️เงินช่วยเหลือครอบครัวอุปถัมภ์: เป็นเงินช่วยเหลือครอบครัวอุปถัมภ์ที่ดูแลผู้สูงอายุที่มีฐานะยากจน อยู่ลำพังคนเดียว ไม่มีผู้ดูแล ทั้งที่ช่วยเหลือตัวเองได้และไม่ได้ โดยต้องเข้ากระบวนการยื่นขอเป็นครอบครัวอุปถัมภ์ มีคณะกรรมการพิจารณาและต้องได้รับการอนุมัติจากอธิบดีกรมกิจการผู้สูงอายุหรือผู้ว่าราชการจังหวัด ครอบครัวอุปถัมภ์จะได้เงินช่วยเหลือ 2,000 บาทต่อผู้สูงอายุหนึ่งคนต่อเดือน หรือ 3,000 บาทต่อเดือนหากมีเหตุผลความจำเป็น

▪️เงินช่วยค่าทำศพ 3,000 บาท: ให้เฉพาะผู้มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐหรือมีคุณสมบัติตามเกณฑ์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ แต่ยังไม่มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐหรือยังไม่ได้ลงทะเบียน ซึ่งกลุ่มนี้จะต้องได้รับการรับรองจากนายอำเภอ ผู้ใหญ่บ้านหรือประธานชุมชนถึงจะได้รับเงินช่วยค่าทำศพ

‘SMS of Death’ ข้อความอันตรายป่วนมือถือแอนดรอยด์ ระบบรวน-ใช้งานไม่ได้โดยเหยื่อไม่รู้ตัว

บัญชา จันทร์สมบูรณ์

ตั้งแต่ปลายเดือนตุลาคม 2569 เป็นต้นมา มีข่าวที่น่ากังวลเกี่ยวกับภัยไซเบอร์เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นระบบทำความเย็นของซูเปอร์มาร์เก็ตในหลายประเทศของทวีปยุโรปถูกมือมืดเจาะระบบเข้าไปปรับอุณหภูมิให้ร้อนขึ้นจนสินค้าได้รับความเสียหาย

หรือกรณีระบบการจองตัวเครื่องบินของ Amadeus ถูกเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งทำให้ข้อมูลส่วนตัวของลูกค้าหลายสายการบินในเอเชียรั่วไหลระหว่างปี 2566 ถึงปี 2569 อาทิ สายการบิน Japan Airlines, Cathay Pacific, Korean Air และ Singapore Airlines ซึ่งมีทั้งอีเมล หมายเลขโทรศัพท์ รายละเอียดเอกสารการเดินทาง และหมายเลขสมาชิก (ระบบสะสมไมล์เดินทาง) หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง รวมถึงล่าสุดวันที่ 10 พ.ย. 2569 การบินไทยได้ออกมายอมรับเช่นกัน ว่าข้อมูลผู้โดยสารที่อยู่ในระบบของ Amadeus ราว 6 หมื่นรายการรั่วไหล

แต่เรื่องที่น่ากังวลและถึงตัวเราอย่างไม่ทันตั้งตัวเราซึ่งควรค่าแก่การทำความเข้าใจ คือการแจ้งเตือนของแอปเปิลถึงความเสี่ยงโทรศัพท์มือถือไอโฟนถูกสอดแนมโดยสปายแวร์ซึ่งก็มีรายงานว่ามีนักการเมืองชาวไทยออกมาเปิดเผยว่าเป็นหนึ่งในผู้ถูกสอดแนมด้วยเช่นกัน

จากไอโฟนที่ใช้ระบบปฏิบัติการ iOS ล่าสุดทางฝั่งระบบปฏิบัติการ Android ที่ใช้ในโทรศัพท์มือถือแทบทุกยี่ห้อทั่วโลกก็มีการแจ้งเตือนเช่นกันในหัวข้อ ‘ข้อความมรณะ (SMS of Death)’ อันหมายถึงช่องโหว่ของระบบปฏิบัติการ ซึ่งผู้ประสงค์ร้ายสามารถใช้จุดนี้โจมตีด้วยการส่งข้อความสั้น (SMS) ที่ทำให้ระบบปฏิบัติการเกิดสภาวะรวนและล่ม ผลกระทบอย่างเลวร้ายที่สุดคือหากถูกกระหน่ำโจมตีซ้ำ ๆ เครื่องจะเกิดอาการค้างที่แม้จะปิดเครื่องแล้วเปิดใหม่ก็ยังไม่สามารถใช้งานได้

SMS ทำงานอย่างไร

SMS หรือบริการส่งข้อความสั้น (Short Message Service) คือการส่งข้อความที่ถูกจำกัดความยาวไว้ที่ไม่เกิน 160 ตัวอักษร ซึ่งหากพิมพ์เกินความยาวนั้นระบบจะตัดส่งเป็นข้อความใหม่แทน โดยข้อความจะถูกส่งจากเครื่องผู้ส่งผ่านศูนย์บริการข้อความสั้น (Short Message Service – SMSC) ของผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์มือถือไปยังเครื่องผู้รับ และหากเวลานั้นโทรศัพท์มือถือของผู้ที่เราจะส่งข้อความไปนั้นปิดเครื่องหรืออยู่ในพื้นที่ไม่มีสัญญาณ ระบบจะเก็บข้อความนั้นไว้และส่งให้เมื่อเครื่องของผู้รับกลับมาเปิดหรือกลับมาเชื่อมต่อสัญญาณโทรศัพท์ได้อีกครั้ง

ระบบนี้คิดค้นโดยฟรายด์เฮล์ม ฮิลเลบรันด์ (Friedhelm Hillebrand) วิศวกรชาวเยอรมัน ในปี 2527 ซึ่งขณะนั้นเขามีบทบาทสำคัญในการวางมาตรฐานสากลของ GSM สำหรับเครือข่าย 2G ที่กำลังจะมาแทนเครือข่ายอนาล็อก (1G) อย่างไรก็ตาม กว่าที่การส่ง SMS ครั้งแรกของโลกจะเกิดขึ้นก็ต้องรอจนถึงปี 2535 เมื่อ นีล แพพเวิร์ธ (Neil Papworth) นักพัฒนาซอฟต์แวร์ชาวอังกฤษ โดยส่งข้อความ ‘สุขสันต์วันคริสต์มาส (Merry Christmas)’ ในวันที่ 3 ธ.ค. 2535 ไปยัง ริชาร์ด จาร์วิส (Richard Jarvis) ซึ่งขณะนั้นเป็นผู้อำนวยการของ Vodafone บริษัทผู้ให้บริการเครือข่ายมือถือในอังกฤษ เพื่อทดสอบระบบ SMS ที่ Vodafone เตรียมจะเปิดให้บริการ

ข้อความ ‘Merry Christmas’ บนหน้าจอโทรศัพท์มือถือยี่ห้อ ‘Orbitel 901’
ซึ่งเปิดตัวในปี 2535 ทำให้ถูกบันทึกในฐานะโทรศัพท์รุ่นแรกของโลก
ที่รับข้อความ SMS เมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2535 (ที่มา: Vodafone UK)

อะไรคือ SMS of Death

สำนักข่าวเฉพาะทางด้านความปลอดภัยไซเบอร์ เช่น cybersecuritynews.com, cybernews.com และ bleepingcomputer.com รายงานเรื่องการโจมตีทางไซเบอร์ด้วย SMS of Death เมื่อวันที่ 29 , 30 และ 31 ต.ค. 2569 ตามลำดับ โดยอ้างรายงานของ มาร์ค บลาสซิค (Mark Blaszczyk) นักวิจัยด้านความปลอดภัยไซเบอร์ ที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ smsofdeath.com ในวันที่ 29 ต.ค. 2569

ข้อค้นพบของบลาสซิคอธิบายว่า ช่องโหว่ของระบบอยู่ในฟังก์ชั่น WapPushOverSms.decodeWapPdu() ซึ่งเป็นโค้ดของ Android ที่อ่านข้อความ WAP Push โดย WAP Push เป็นระบบเก่าที่อนุญาตให้ผู้ให้บริการเครือข่ายโทรศัพท์มือถือส่งคำสั่งที่ซ่อนไว้ไปยังเครื่องโทรศัพท์โดยที่เจ้าของเครื่องนั้นไม่ต้องทำอะไร เช่น การสั่งให้ดาวน์โหลด MMS หรือตั้งค่าเครือข่าย และความน่ากลัวของการโจมตีโดยวิธีนี้คือเหยื่อจะไม่รู้ตัว เพราะมองไม่เห็นทั้งข้อความที่ส่งมาและหมายเลขโทรศัพท์ของผู้ส่ง อีกทั้งการแก้ไขต้องทำผ่านชุดเครื่องมือเชื่อมต่อระหว่างเครื่องคอมพิวเตอร์กับระบบปฏิบัติการ Android (ADB) จึงเป็นเรื่องยากสำหรับคนทั่วไปที่ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญ

“เป็นการโจมตีจากระยะไกล เงียบเชียบ และการแก้ไขต้องใช้ความพยายามอย่างมาก หวังผลได้โดยที่เหยื่อไม่ต้องเปิดดูข้อความ ไม่มีการแจ้งเตือนใดๆ ไม่ปรากฏอะไรให้เห็นในกล่องข้อความแม้กระทั่งเบอร์โทรของคนร้าย ผลกระทบคือทำให้สายโทรศัพท์ที่กำลังเชื่อมต่อเพื่อสนทนาอยู่หลุดไป ไม่สามารถรับสายหรือโทรออกได้แม้แต่เบอร์โทรฉุกเฉิน และการส่งข้อความซ้ำโดยผู้ให้บริการมือถือ (ซึ่งเป็นกลไกปกติของ SMS เมื่อเครื่องผู้รับปิดหรือไม่มีสัญญาณ) จะทำให้ปัญหารุนแรงขึ้น ข้อความที่ไม่ได้รับการตอบรับจะถูกส่งซ้ำโดยผู้ให้บริการ ทำให้โทรศัพท์ล่มอีกครั้ง การส่งข้อความประมาณ 20 ข้อความสามารถทำให้โทรศัพท์ใช้งานไม่ได้เป็นเวลานาน ข้อความที่ผิดรูปแบบจะยังคงอยู่ในคิวและถูกส่งซ้ำทุกครั้งที่รีบูตเครื่อง ดังนั้นโทรศัพท์อาจล่มขณะเปิดเครื่องใหม่จนกว่าจะถูกแก้ไข” รายงานของบลาสซิคระบุ

สัดส่วนการใช้งานโทรศัพท์มือถือยี่ห้อไอโฟน (ซึ่งใช้ระบบปฏิบัติการ iOS)
และโทรศัพท์มือถือยี่ห้ออื่นๆ (ซึ่งใช้ระบบปฏิบัติการ Android) ทั่วโลก ระหว่างปี 2552 – 2568
(ที่มา: Search Engine Land)

ลดความเสี่ยงได้อย่างไรบ้าง

รายงานของบลาสซิคระบุว่าในเดือนตุลาคม 2569 Google ซึ่งเป็นผู้ให้บริการระบบปฏิบัติการ Android ได้ออกแพตช์แก้ไขช่องโหว่ดังกล่าวแล้วสำหรับ Android ตั้งแต่เวอร์ชั่น 14 – 17 ดังนั้นโทรศัพท์มือถือที่ใช้ระบบปฏิบัติการ Android เวอร์ชั่นเก่ากว่า (เช่น Android เวอร์ชั่น 12 – 13) จึงยังมีความเสี่ยง ซึ่ง Aviatrix บริษัทด้านความปลอดภัยเครือข่ายบนคลาวด์และซอฟต์แวร์สำหรับองค์กรในสหรัฐอเมริกา ประเมินว่ายังมีโทรศัพท์มือถือและอุปกรณ์ไอทีต่างๆ ที่ใช้ Android เวอร์ชั่น 12 – 13 ถูกใช้งานอยู่กว่าร้อยล้านเครื่องทั่วโลก ในประเทศไทย ศูนย์ประสานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยระบบคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (ThaiCERT) ซึ่งรายงานข่าวนี้เช่นกัน แนะนำว่า ผู้ใช้งานควรติดตั้งอัปเดตล่าสุดจากผู้ผลิตอุปกรณ์หรือผู้ให้บริการเครือข่าย และองค์กรควรตรวจสอบอุปกรณ์ Android รุ่นเก่าที่ยังใช้งานอยู่ โดยเฉพาะรุ่นที่ไม่ได้รับแพตช์ความปลอดภัยเพิ่มเติม เพื่อพิจารณาอัปเกรดหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ตามความเหมาะสม

อ้างอิง

แบงก์ชาติระบุ ปากกาตรวจธนบัตรปลอมไม่สามารถยืนยันผลได้ถูกต้อง 100% ต้องใช้วิธีอื่นประกอบด้วย

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ปากกาตรวจธนบัตรปลอมให้ผลลัพธ์ที่เชื่อถือได้หรือไม่?

⚠️ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุปากกาตรวจธนบัตรไม่สามารถยืนยันผลได้ 100% จำเป็นต้องใช้วิธีอื่นประกอบด้วย 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 30 ต.ค. 2569 มีผู้ส่งคลิปวิดีโอเข้ามาสอบถามในระบบของโคแฟค (cofact.org) เป็นคลิปชายคนหนึ่งเล่าเหตุการณ์การจ่ายเงินด้วยธนบัตร 1,000 บาทจำนวน 3 ใบที่ร้านสะดวกซื้อ แต่พนักงานใช้ปากกาตรวจธนบัตรแล้วให้ผลว่าเป็นธนบัตรปลอม โดยเขายืนยันว่าเป็นธนบัตรที่เพิ่งกดมาจากตู้ ATM ของธนาคารไทยพาณิชย์

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: คลิปนี้เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 12 ต.ค. 2569 โดยผู้ประสบเหตุเผยแพร่คลิปนี้ในบัญชีเฟซบุ๊ก Narisapong Benchathanapong 

ต่อมาวันที่ 14 ต.ค. 2569 ธนาคารไทยพาณิชย์โพสต์ข้อความชี้แจงว่าธนาคารได้ติดต่อกับบุคคลดังกล่าวและดำเนินการตรวจสอบธนบัตรทั้ง 3 ฉบับทั้งด้วยการสัมผัสและการใช้เครื่องตรวจธนบัตร พบว่าธนบัตรทั้งหมดเป็นธนบัตรจริง  

วันที่ 3 พ.ย. 2569 ผู้ใช้เฟซบุ๊ก Narisapong Benchathanapong ได้โพสต์คลิปให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า เจ้าหน้าที่ธนาคารอธิบายว่าเหตุที่ปากกาตรวจสอบธนบัตรให้ผลเป็นธนบัตรปลอม เพราะว่าธนบัตรรุ่นนี้เป็นรุ่นที่ไม่สามารถตรวจสอบว่าจริงหรือปลอมได้ด้วยปากกาตรวจสอบธนบัตร

โคแฟคสอบถามไปยังธนาคารแห่งประเทศไทย ได้รับคำชี้แจงเมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2569 ว่า การตรวจธนบัตรปลอมด้วยปากกาตรวจธนบัตรไม่สามารถเชื่อถือได้ 100% จึงแนะนำให้ตรวจสอบด้วย 3 ส่วนประกอบกัน คือ สัมผัส ยกส่องและพลิกเอียง เพื่อหาลักษณะหรือเครื่องหมายที่มีเฉพาะในธนบัตรจริง วิธีสังเกตธนบัตรจริงมีดังนี้ 

▪️สัมผัส: เนื้อธนบัตรทำจากกระดาษ/พอลิเมอร์ มีความเหนียวแกร่งต่างจากวัสดุทั่วไป ตัวเลข ตัวอักษรแจ้งชนิดราคาและลายดอกไม้ สัมผัสความนูนได้ด้วยปลายนิ้ว

▪️ยกส่องดูลายน้ำและภาพเงา: พระบรมสาทิสลักษณ์มองเห็นได้ชัดเจนทั้งสองด้าน ในธนบัตรกระดาษมีตัวเลขแจ้งชนิดราคาที่โปร่งแสงเป็นพิเศษ

▪️พลิกเอียงดูสีของหมึกพิมพ์: ลายดอกไม้สีทองทางขวาของธนบัตร 1,000 และ 500 บาท จะเปลี่ยนเป็นสีเขียวและเคลื่อนไหวไปมาได้

เว็บไซต์ธนาคารแห่งประเทศไทยยังให้คำแนะนำด้วยว่า หากได้รับธนบัตรปลอมจากเครื่อง ATM ให้รีบนำธนบัตรฉบับที่สงสัยติดต่อธนาคารเจ้าของตู้ ATM เพื่อตรวจสอบ หากเป็นธนบัตรปลอมสาขาธนาคารที่รับเรื่องจะนำเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบข้อเท็จจริงต่อไป

ภาคประชาสังคมผนึกกำลังตอกย้ำ ‘Earmarked Tax’ หัวใจสำคัญ สสส. หนุนสร้างเสริมสุขภาพต่อเนื่อง-อุดช่องว่างรัฐ

10 พฤศจิกายน 2569 ณ บริเวณหน้ากระทรวงศึกษาธิการ (ฝั่งตรงข้ามทำเนียบรัฐบาล) ขบวนการสร้างเสริมสุขภาพประชาชนจัดกิจกรรม ‘ม็อบ 3 ส. สนุก สับ สับ’ แสดงจุดยืนคัดค้านกรณีรัฐบาลเสนอแก้ไขกฎหมาย 4 ฉบับ ที่กำหนดให้แหล่งทุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), กองทุนผู้สูงอายุ, กองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ และองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ไทยพีบีเอส) ต้องเปลี่ยนไปผ่านกระบวนการงบประมาณแผ่นดิน แทนการใช้กลไกระบบภาษีเฉพาะจากยาสูบและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือ ‘ภาษีบาป’

รศ.ดร.นพ.อุดมศักดิ์ แซ่โง้ว สำนักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ชี้ให้เห็นข้อจำกัดหากต้องใช้กลไกงบประมาณปกติว่า หน่วยงานต้องจัดทำแผนเสนอผ่านสำนักงบประมาณและรัฐสภา ทำให้เสี่ยงต่อการถูกตัดลดงบประมาณตามสถานการณ์เศรษฐกิจ และขาดความต่อเนื่องที่จะให้การสนับสนุน ต่างจากระบบภาษีเฉพาะ (Earmarked Tax) ที่เปรียบเสมือนการกันเงินส่วนหนึ่งไว้ใช้เฉพาะกิจ ทำให้การรณรงค์ระยะยาว เช่น การลดละเลิกเหล้าบุหรี่ ทำได้อย่างต่อเนื่องไม่สะดุดตามความเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารหรือนโยบายรัฐ อีกทั้งงานสร้างเสริมสุขภาพมักไม่สร้างผลงานทางการเมืองที่เด่นชัดเหมือนงานก่อสร้างหรือรักษาโรค กลไกนี้จึงช่วยให้งานป้องกันที่จำเป็นได้เกิดขึ้นจริง

“หลายประเทศตั้งกองทุนอย่างนี้ไม่ได้ ความต่อเนื่องยังน้อยกว่าเมืองไทยเยอะ คือ ต้องหาทุนจากแหล่งทุนใหม่ไปเรื่อยๆ แต่ของไทยสามารถทำงานได้ต่อเนื่อง ที่เห็นขบวนวันนี้ส่วนหนึ่งก็มาจากการทำงานที่ติดต่อกันมาอย่างยาวนาน” รศ.ดร.นพ.อุดมศักดิ์กล่าว

ด้าน ฉัตรชัย นิสัยกล้า ผู้ประสานงานโครงการแข่งขันฟุตซอลเยาวชน SDN Futsal No-L Cup ภาคอีสานล่าง เผยว่า โครงการนี้ใช้กีฬาฟุตซอลดึงเยาวชนออกจากปัจจัยเสี่ยงมานานกว่า 8 ปี สร้างนักกีฬาสนับสนุนเส้นทางศึกษาต่อระดับมหาวิทยาลัย และช่วยสร้างกติกาเชิงบวกในชุมชน เช่น การงดสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์รอบสนามแข่งขันได้อีกด้วย

“สสส. มาทำอะไรกับเด็กๆ กลุ่มนี้ ชวนเขามาแข่ง เราไม่ได้พูดถึงการแข่ง แต่เน้นเรื่องสุขภาพของเด็กๆ เป้าหมายสูงสุดของเด็กๆ ถ้าเด็กคนหนึ่งอยากประสบความสำเร็จต้องพาตัวเองออกจากความเสี่ยงให้ได้… กีฬาพาเด็กๆ เดินทางไปไกลมาก 8 ปีแล้วที่เด็กๆ เดินทางมากับพวกเรา” ฉัตรชัยกล่าว

ขณะที่ สมรุจี สุขสม จากมูลนิธิเครือข่ายเพื่อสังคม ระบุว่า ทางมูลนิธิทำงานสร้างพื้นที่สร้างสรรค์และเสริมสร้างความตระหนักรู้เท่าทันสุขภาพ (Health Literacy) ให้แก่เด็กและชุมชน ผ่านโครงการอย่าง ‘ชุมชนคนสู้เหล้า’ ซึ่งช่วยลดรายจ่ายในครัวเรือนและเพิ่มเงินออมและครอบครัวมีความสุขมากขึ้น

“รัฐบาลทำแต่ซ่อม แต่พวกเรา (ภาคประชาสังคม) สร้าง เราสร้างการป้องกันโรค NCDs… รัฐบาลเอาเงินไปเป็นหมื่นล้านคือซ่อม เบาหวานไปหาหมอ ความดันไปหาหมอ… ถามว่าวัดอย่างไร ผลลัพธ์เป็นอย่างไร ก็ไปดูคนที่ไม่ป่วยเขาทำอะไร  ความรู้แบบไหน เขากินดี ตื่นมากินน้ำ 1 แก้ว เข้าห้องน้ำ กินผักที่ปลูกเอง ไม่ดื่มเหล้า ไม่สูบบุหรี่ ไม่เล่นการพนัน เขาใช้เวลากับครอบครัวได้มากขึ้น ทำให้สังคมตรงนั้นมีความสุขมากขึ้น ทำให้สังคมตรงนั้นมีความสุขมากขึ้น” สมรุจีกล่าว

ส่วน ดร.มนทกานต์ ฉิมมานี นักวิจัยชำนาญการ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวถึงโครงการ ‘คนรุ่นใหม่สร้างนิเวศชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง’ ว่าทำงานกับ 10 พื้นที่ ต่อเนื่องมา 4-5 ปีแล้ว โดยการทำงานของ สสส. มุ่งสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ หมายถึงจัดการกับเงื่อนไขสภาพแวดล้อมต่างๆ ที่ส่งผลต่อสุขภาพ งานที่ทำจึงไม่ใช่งานง่าย ๆ แบบให้เงินมาทำกิจกรรมแต่ละปีแล้วก็จบไป แต่ต้องอาศัยเวลาและความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน

“โครงการคนรุ่นใหม่สร้างนิเวศชุมชนลดปัจจัยเสี่ยง ได้ออกแบบทดลองนวัตกรรมทางสังคมในการจัดการปัจจัยเสี่ยงไม่ว่าแอลกอฮอล์ บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า หรือสารเสพติดเอง  กระบวนการเหล่านี้ผ่านการล้มลุกคลุกคลานแน่นอน กว่าจะสร้างการเปลี่ยนแปลงได้” ดร.มนทกานต์กล่าว

ปิดท้ายด้วย ธารารัตน์ ปัญญา ทนายความและผู้ก่อตั้งองค์กร Feminist Legal Support (FLS)  ซี่งเป็นการทำงานให้ความช่วยเหลือผู้เสียหายที่ถูกกระทำความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ ซึ่งการสนับสนุนของ สสส. ทำให้เครือข่ายสามารถรับฟังเสียงของคนในชุมชนที่ได้รับผลกระทบ และเป็นกระบวนการที่รัฐยังเข้าไม่ถึง ดังนั้นหากมีการเปลี่ยนแปลงอาจส่งผลกระทบกับกลไกที่ให้คนกลุ่มเปราะบางต่าง ๆ มีส่วนร่วมกำหนดนโยบายต้องหายไป    

“ปัจจุบันภาคประชาชนร่วมกับแผนงานสุขภาวะผู้หญิง เราก็มีการเสนอ พ.ร.บ.คุ้มครองผู้ถูกกระทำความรุนแรงในครอบครัว  ตอนนี้กฎหมายนี้ผ่านสภาฯ ในวาระแรกแล้ว อยู่ในขั้นตอนการแปรญัตติในชั้นกรรมาธิการ คือถ้าจะพูดถึงผลลัพธ์ที่เห็นเป็นรูปธรรมจริงๆ ก็คือตรงนี้ที่มาจากนโยบาย มาจากเสียงของประชาชนที่ได้รับผลกระทบจริงๆ” ธารารัตน์กล่าว

องค์กรผู้บริโภคนานาชาติเปิดมุมมองสู้ภัยดิจิทัล ย้ำทุกภาคส่วนร่วมรับผิดชอบ จี้แพลตฟอร์มออนไลน์คุ้มครองผู้บริโภค

5 พฤศจิกายน 2569 ณ ห้องประชุมไพรม์ โรงแรมไอบิส สไตล์ รัชดา กรุงเทพฯ สภาองค์กรของผู้บริโภคจัดเวทีเสวนา “พลิกเกมภัยดิจิทัล สู่ทางรอดผู้บริโภค” เปิดมุมมองและแลกเปลี่ยนประสบการณ์การรับมือภัยหลอกลวงออนไลน์จากผู้เชี่ยวชาญและองค์กรคุ้มครองผู้บริโภคจากหลายประเทศ

เอเลีย แมนดารี (Elia Mandari) สหพันธ์องค์กรผู้บริโภคสากล (Consumers International) กล่าวว่า การป้องกันภัยจากมิจฉาชีพออนไลน์เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคประชาสังคม และผู้บริโภค ซึ่งจำเป็นต้องมีความรู้เท่าทัน (Literacy) เพื่อรู้จักและรับมือกับกลโกงรูปแบบต่าง ๆ สหพันธ์องค์กรผู้บริโภคสากล ซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวแทนและเชื่อมโยงองค์กรผู้บริโภคทั่วโลกมานานกว่า 60 ปี ได้นำประสบการณ์จริงของผู้บริโภคมาใช้พัฒนาแนวทางแก้ไขปัญหาและสร้างความรับผิดชอบร่วมกัน โดยมุ่งเน้น 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) การเงินดิจิทัล และการป้องกันภัยจากมิจฉาชีพ ทั้งนี้การสร้างความเชื่อมั่นในระบบดิจิทัลไม่ใช่เพียงการให้ความรู้แก่ประชาชน แต่ต้องมีระบบที่ปลอดภัย มาตรการคุ้มครองและกลไกเยียวยาที่มีประสิทธิภาพควบคู่กัน

“สหพันธ์องค์กรผู้บริโภคสากลทำหน้าที่เชื่อมโยงผู้มีส่วนเกี่ยวข้องผ่านเครื่องมือสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ 1. การกำหนดวาระความร่วมมือระดับโลก (Global Action Agenda) 2. การประเมินและค้นหาช่องว่างในการคุ้มครองผู้บริโภค (Global Mapping Assessment) และ 3. การติดตามความคิดเห็น ความเสี่ยง และความคืบหน้าในการรับมือภัยหลอกลวง (Consumer Sentiment and Risk Scam Barometer) เพื่อให้การแก้ไขปัญหามีทิศทางและสามารถติดตามผลได้อย่างเป็นรูปธรรม” เอเลียกล่าว

ด้าน ดร.อนินดิตา เมห์ตา (Dr. Anindita Mehta) ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (CEO) ศูนย์การศึกษาและวิจัยผู้บริโภค ประเทศอินเดีย (CERC) กล่าวว่าความท้าทายสำคัญของการคุ้มครองผู้บริโภคในอินเดียคือความแตกต่างทางภาษา เนื่องจากประชาชนในพื้นที่ภาคเหนือและภาคใต้ใช้ภาษาที่แตกต่างกัน ส่งผลให้การสื่อสารและสร้างความเข้าใจเป็นเรื่องยาก CERC จึงทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการสื่อสารกับผู้บริโภคในทุกพื้นที่ พร้อมเฝ้าระวังการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการหลอกลวงทางดิจิทัล และสร้างความตระหนักรู้เพื่อให้ประชาชนสามารถป้องกันตนเองได้ก่อนตกเป็นเหยื่อ

หนึ่งในโครงการสำคัญของ CERC คือ “โล่ปกป้องหมู่บ้าน” (Village Shield) ซึ่งมุ่งสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับกลโกงออนไลน์ สิทธิผู้บริโภค และการค้าที่ไม่เป็นธรรมในระดับชุมชน ผ่านการพัฒนาเครือข่ายแกนนำที่ประชาชนไว้วางใจ เช่น ครู ผู้นำเยาวชน และผู้นำสตรี โดยฝึกอบรมทักษะการเฝ้าระวังภัยออนไลน์และการให้คำปรึกษาด้านกฎหมาย รวมถึงการให้ความรู้แก่ประชากรกลุ่มเปราะบาง

“การมีกฎหมายเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของผู้บริโภคและชุมชนด้วย โดย CERC เริ่มต้นจากการประสานงานกับผู้นำท้องถิ่นหรือผู้บริหารระดับหมู่บ้าน จัดทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MoU) เพื่อชี้แจงวัตถุประสงค์ของโครงการและสร้างความเข้าใจว่าเป็นการให้ความรู้แก่ประชาชนเพื่อป้องกันอาชญากรรมออนไลน์ ซึ่งเมื่อหน่วยงานท้องถิ่นเข้าใจแนวทางการดำเนินงานแล้ว ก็ได้รับการสนับสนุนและความร่วมมือเป็นอย่างดี” ดร.อนินติตากล่าว

ขณะที่ เดลิเซีย เรย์โนลด์ส แฮนด์ (Delicia Reynolds Hand) ผู้อำนวยการอาวุโสสายงานตลาดดิจิทัล องค์กร Consumer Reports สหรัฐอเมริกา กล่าวถึงแนวคิด “Trust by Design” หรือการออกแบบระบบให้มีความน่าเชื่อถือและคุ้มครองผู้บริโภคตั้งแต่ต้นทาง โดยชี้ว่า ปัญหาที่ผู้บริโภคเผชิญในปัจจุบันคือการขาดช่องทางร้องเรียนที่ชัดเจน ไม่มีหน่วยงานรับผิดชอบอย่างแท้จริง และต้องใช้เวลาติดตามความคืบหน้าเป็นเวลานาน จึงจำเป็นต้องออกแบบระบบที่สามารถจัดการปัญหาได้ตั้งแต่ก่อนเกิดความเสียหาย

หลักการสำคัญของ Trust by Design ประกอบด้วย 3 ด้าน ได้แก่ 1. Verify การแสดงสัญญาณหรือข้อมูลที่ชัดเจน เพื่อให้ผู้บริโภคตรวจสอบความน่าเชื่อถือและความเสี่ยงก่อนตัดสินใจซื้อสินค้าหรือใช้บริการ 2. Report การจัดให้มีช่องทางแจ้งเหตุที่ง่ายและรวดเร็ว เช่น ระบบรายงานปัญหาเพียงคลิกเดียว ซึ่งข้อมูลที่ได้รับสามารถนำไปใช้ปรับปรุงระบบได้ และ 3. Recover การมีศูนย์กลางรับเรื่องและช่วยเหลือผู้เสียหายอย่างเป็นระบบ หัวใจสำคัญคือการออกแบบระบบที่ทำให้ผู้บริโภคสามารถควบคุมสถานการณ์ได้มากขึ้น ลดความเสียหาย และเพิ่มโอกาสในการได้รับการเยียวยา แทนที่จะปล่อยให้ผู้บริโภคต้องเผชิญปัญหาและรับมือกับความเสียหายเพียงลำพัง

ด้าน ฟิออเรนตินา การ์เซีย มิรามอน (Fiorentina García Miramon) ผู้อำนวยการองค์กรคุ้มครองผู้บริโภคดิจิทัล Tec-Check ประเทศเม็กซิโก กล่าวว่า การป้องกันภัยมิจฉาชีพออนไลน์จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างสถาบันการเงิน หน่วยงานภาครัฐ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อไม่ให้เกิดช่องว่างในการคุ้มครองผู้บริโภค โดยเฉพาะการแจ้งเตือนและระงับธุรกรรมที่ต้องรวดเร็วกว่าการเคลื่อนย้ายเงินของมิจฉาชีพ ธนาคารและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงต้องมีระบบตอบสนองที่รวดเร็ว ก่อนที่เงินของผู้เสียหายจะถูกโอนออกไป  โดยเสนอแนวทางประสานงานระหว่างหน่วยงาน 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1. Activate เปิดใช้งานช่องทางติดต่อที่กำหนดไว้โดยเฉพาะ 2. Share แลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างหน่วยงาน 3. Act ดำเนินการตอบสนองและจัดการความเสียหายอย่างรวดเร็ว และ 4. Record บันทึกเหตุการณ์และติดตามผล เพื่อให้การช่วยเหลือผู้เสียหายเป็นไปอย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ

ขณะที่ สเตฟาโน โรซเซตติ (Stefano Rossetti) เจ้าหน้าที่กฎหมายอาวุโส องค์กรผู้บริโภคแห่งยุโรป (BEUC) กล่าวว่า ยุโรปมีกลไกควบคุมการโฆษณาบนแพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อป้องกันไม่ให้ประชาชนต้องเผชิญความเสี่ยงจากโฆษณาหลอกลวง โดย BEUC ทำงานร่วมกับองค์กรผู้บริโภค 29 แห่งใน 7 ประเทศ และเปิดช่องทางร้องเรียนแพลตฟอร์ม โดยเฉพาะกรณีโฆษณาเกี่ยวกับการเงินและการลงทุน แต่จากการดำเนินงานพบว่า แพลตฟอร์มจำนวนมากมักปฏิเสธหรือนิ่งเฉยต่อข้อร้องเรียน เนื่องจากโฆษณาเหล่านี้สร้างรายได้ให้กับแพลตฟอร์มเป็นจำนวนมาก สเตฟาโนจึงเห็นว่า แม้จะมีกฎหมายเพื่อคุ้มครองผู้บริโภค แต่หากไม่มีการบังคับใช้อย่างจริงจังและทันท่วงที ก็ไม่สามารถป้องกันความเสียหายได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภาคประชาสังคมจึงควรรวมตัวกันผลักดันการเปลี่ยนแปลง รวมถึงใช้กระบวนการทางกฎหมายเชิงยุทธศาสตร์ เพื่อเรียกร้องให้แพลตฟอร์มและผู้เกี่ยวข้องปฏิบัติตามกฎหมายและกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้

สารี อ๋องสมหวัง เลขาธิการสำนักงานสภาองค์กรของผู้บริโภค กล่าวถึงการตัดสินใจดำเนินคดีกับแพลตฟอร์มออนไลน์ของสภาองค์กรของผู้บริโภคว่า ในช่วงปี 2567–2568 สภาองค์กรของผู้บริโภคได้แจ้งปัญหาไปยัง Meta บริษัทเจ้าของแพลตฟอร์ม Facebook หลังพบว่ามีเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับความเสียหายจากโฆษณาหลอกลวงเป็นจำนวนมากถึง 11,815 เรื่อง และเรียกร้องให้มีการเยียวยาผู้เสียหายประมาณ 4,000 คน คิดเป็นมูลค่าความเสียหายราว 87 ล้านบาท แต่กลับไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเจนเกี่ยวกับแนวทางการเยียวยา  แม้ Facebook จะไม่ได้เป็นผู้ผลิตโฆษณาปลอมโดยตรง แต่แพลตฟอร์มได้รับประโยชน์จากการเผยแพร่โฆษณาเหล่านั้น จึงควรมีส่วนรับผิดชอบต่อปัญหาที่เกิดขึ้น นอกจากนี้ ยังพบแอปพลิเคชันอันตรายอยู่บนแพลตฟอร์มให้บริการดาวน์โหลดแอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือ ทั้ง App Store ของ Apple ซึ่งให้บริการระบบ iOS และ Play Store ของ Google ซึ่งให้บริการระบบ Android รวมถึงประเด็นความรับผิดชอบของสถาบันการเงินต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นกับผู้บริโภค

อย่างไรก็ตาม คดีดังกล่าวยังอยู่ระหว่างรอข้อสรุปเกี่ยวกับสถานะการเป็นคดีผู้บริโภค เนื่องจากฝ่ายจำเลยมีข้อโต้แย้งในประเด็นดังกล่าว โดยสารีระบุว่า หากศาลไม่พิจารณาให้เป็นคดีผู้บริโภค ก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่สามารถดำเนินคดีต่อไปได้ แต่จะทำให้ภาระในการดำเนินคดีตกอยู่กับผู้บริโภคมากขึ้น รวมถึงยังมีประเด็นต้องพิจารณาว่าควรอยู่ในเขตอำนาจของศาลแพ่งหรือศาลทรัพย์สินทางปัญญา

เสียงจากภาคีเครือข่าย 25 ปี สสส. ปรับวิธีคิด-เปลี่ยนพฤติกรรม ลดปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ-ช่วยกลุ่มเปราะบางเข้าถึงสิทธิ์

9 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จัดเสวนาหัวข้อ ‘นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ 25 ปี สสส. เปลี่ยนชีวิตทุกคนบนแผ่นดินไทย’ ดำเนินรายการโดย กฤษนะ ละไล ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของงานครบรอบ 25 ปี ณ อาคารศูนย์การเรียนรู้สุขภาวะ กรุงเทพฯ

ธนาวุฒิ ถาวรพราหมณ์ นายกเทศมนตรีเมืองปากพูน อ.เมือง จ.นครศรีธรรมราช กล่าวว่า เทศบาลเมืองปากพูนเป็นชุมชนกึ่งเมือง – กึ่งชนบท และยังมีชุมชนชายฝั่ง พื้นที่ 93.7 ตารางกิโลเมตร มีประชากรกว่า 4 หมื่นคน งานแรกที่ทำร่วมกับ สสส. คือการจัดทำฐานข้อมูลสำหรับนำไปใช้สร้างการมีส่วนร่วมและการเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงและรู้เท่าทันสถานการณ์ที่เกิดขึ้น

ข้อมูลที่ได้มีทั้งปัญหา ความต้องการ ทุนและศักยภาพ นำไปสู่การเกิดนวัตกรรม รวมถึงบูรณาการเข้ากับงานประจำขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) อีกทั้งยังมีเรื่องของการสื่อสารเพื่อรณรงค์และสร้างความตระหนักคิด ซึ่งมีผลต่อการเปลี่ยนวิธีคิด (Mindset) ของคน นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมในพื้นที่ ลดปัจจัยเสี่ยง ซึ่งมีผลช่วยลดปัญหาค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและสิ่งแวดล้อม

“ผมทำ 3 อย่าง แก้ปัญหา ‘โง่-จน-เจ็บ’ โดยการสร้างวิสัยทัศน์ ‘พลเมืองมีความรู้ อยู่อย่างไม่ยากจน สุขภาพคนแข็งแรง’ สำคัญที่สุดคือการทำประชากร (People) ให้เป็นพลเมือง (Citizen) กระบวนการมาจากการที่เราพูดคุยและตกลงกับ สสส. ตั้งแต่เบื้องต้นว่า สสส. มีเป้าแบบนี้ ผมก็มีเป้าแบบนี้ แต่สุดท้ายก็เป็นเป้าหมายเดียวกัน เราก็เลยมาทำทุกเรื่องที่เกี่ยวข้อง” นายกเทศมนตรีเมืองปากพูนกล่าว

ธนาวุฒิ ถาวรพราหมณ์ นายกเทศมนตรีเมืองปากพูน อ.เมือง จ.นครศรีธรรมราช

นพ.ภัทรพล จึงสมเจตไพศาล ที่ปรึกษากระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า ต้องขอชื่นชมความสำเร็จของ สสส. ในการสร้างนวัตกรรม ไม่ว่าจะเป็นนวัตกรรมเชิงพื้นที่ อย่างที่เทศบาลเมืองปากพูน หรือเรื่องการรณรงค์ที่กระทรวงสาธารณสุขทำแล้วอาจไม่สร้างกระแสได้เป็นวงกว้างแบบที่ สสส. ทำ เช่น ‘ลดพุง ลดโรค’ คำนี้ทำให้ประชาชนมองเห็นภาพได้ง่าย ส่วนอาสาสมัครสาธารณสุขหมู่บ้าน (อสม.) และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในภาพรวมก็สามารถร่วมสื่อสารไปด้วยกันกับ สสส. ได้ หรือคำว่า ‘งดเหล้าเข้าพรรษา’ สร้างความตื่นตัวในหมู่ประชาชนที่มีความตระหนักเรื่องการดูแลสุขภาพได้พอสมควร, คำว่า ‘ให้เหล้าเท่ากับแช่ง’ มองเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจนคือปัจจุบันกระเช้าของขวัญที่วางจำหน่ายในห้างสรรพสินค้าไม่นำเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มาจัดรวมอย่างที่เคยเป็นมาในอดีต, คำว่า ‘ตักบาตรคิดถึงสุขภาพพระ’ เพราะเมื่อพุทธศาสนิกชนใส่บาตรบางทีก็ลืมนึกถึงเรื่องของโภชนาการ ซึ่งการสื่อสารของ สสส. ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและค่านิยมในสังคม

นพ.ภัทรพล จึงสมเจตไพศาล ที่ปรึกษากระทรวงสาธารณสุข

“สสส. ได้คิดค้นงานวิจัย นวัตกรรม และผลักดันเข้าไปสู่ระบบสุขภาพของกระทรวงสาธารณสุขในหลายๆ เรื่อง รวมทั้งยังสนับสนุนให้หน่วยงานในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขในการทำงานพัฒนาเชิงระบบ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการป้องกัน การส่งเสริมสุขภาพ แต่มิติสำคัญที่ สสส. จะต้องก้าวผ่าน คือไม่ใช่เพียงการพัฒนาภาคีเครือข่าย แต่ต้องทำให้ตอบได้ว่าประชาชนได้ประโยชน์อะไรบ้าง ไม่ใช่แต่ประเด็นปัจจัยเสี่ยงหรือการสร้างความเข้มแข็งของภาคีเครือข่าย แต่ที่สำคัญคือเรื่องของการที่จะมุ่งสู่เป้าหมายทำให้คนไทยมีสุขภาพดีที่อายุ 75 ปี หมายความว่าอายุ 75 ปี ไม่ติดบ้าน-ติดเตียง แต่ติดสังคม ออกมาใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพ” นพ.ภัทรพลกล่าว

วรรณา แก้วชาติ ผู้ประสานงานโครงการมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย กล่าวว่าเรื่องการรักษามีโรงพยาบาลรับผิดชอบ  การส่งเสริมและป้องกันโรคมีสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) รับผิดชอบ แต่งานที่ สสส. และภาคีเครือข่ายทำเป็นเรื่องที่ยาก  คือการสร้างระบบนิเวศของคนที่มีความทับซ้อนของปัญหาหลายชั้น  เช่น ประชากรกลุ่มคนจนเมือง ซึ่งในอดีตถูกเรียกว่าสลัมหรือแหล่งเสื่อมโทรม หรือคนไร้บ้านถูกเรียกว่าคนเร่ร่อนจรจัด เช่นเดียวกับคนไทยไร้สิทธิ์เคยถูกเรียกว่าคนเถื่อนหรือคนต่างด้าว เป็นต้น โดยมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัยอาจเชี่ยวชาญเรื่องการช่วยชาวบ้านไม่ให้ถูกไล่ที่ แต่ยังไม่เข้าใจมิติอื่น ๆ  เช่น การพัฒนาคุณภาพชีวิตหรือการเข้าถึงสวัสดิการต่างๆ ทางสังคม รวมถึงการสื่อสารสร้างความเข้าใจ จะทำให้คนไร้บ้านมีที่อยู่อาศัยที่มั่นคงและได้รับการยอมรับจากสังคม ทำให้สังคมเข้าใจว่ายังมีคนไทยอีกนับแสนคนที่ไม่มีบัตรประชาชน หรือทำให้คนจนเมืองในพื้นที่แหล่งเสื่อมโทรมสามารถจัดการตนเองได้อย่างไร ดังนั้น สสส. จึงเป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมประสาน เพราะการทำงานให้คนหลุดพ้นจากปัญหาได้นั้นต้องใช้องคาพยพหลายส่วน

“ต้องบอกว่าเราทำงานแบบมวยวัดมาก่อน เราไม่รู้ว่าต้องไปคุยกับหน่วยงานไหนเรื่องไหน แต่เราเอาปัญหาของชาวบ้านเป็นตัวตั้ง  และต่างคนต่างทำหน้าที่   สสส. ช่วยเป็นตัวกลางประสานทำให้เกิดเวทีต่างๆ ที่มานั่งคุยกัน คนที่มีปัญหาได้มาพบกันแล้วมาช่วยกันออกแบบหาทางออก” วรรณากล่าว

วรรณา แก้วชาติ ผู้ประสานงานโครงการมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย

ยศวดี คิสสระ รองประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย กล่าวว่า ในการทำกิจกรรมเกี่ยวกับเยาวชนโดยมากมักได้รับโจทย์จากผู้ใหญ่ เช่น ทำอย่างไรเยาวชนจะไม่ยุ่งเกี่ยวกับบุหรี่ไฟฟ้าหรือการพนัน แต่การทำงานกับ สสส. เป็นการเปิดให้เด็กและเยาวชนได้คิด ออกแบบและสื่อสารกันเอง ไม่ใช่พี่ให้น้องทำ แต่ถามว่าน้องมองเห็นปัญหาอะไรและอยากทำอะไรบ้าง จึงรู้สึกว่า สสส. เป็นบ้านที่อบอุ่น

มีตัวอย่างจากเครือข่ายนักสื่อสารรุ่นใหม่ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก สสส. โดยสำนักสนับสนุนการควบคุมปัจจัยเสี่ยง (สำนัก 1) ไม่ได้มีเฉพาะนักเรียน – นักศึกษา แต่มีคนรุ่นใหม่จากหลากหลายสาขาเข้ามาร่วมกันขับเคลื่อนการลดปัจจัยเสี่ยงทั้งบุหรี่ไฟฟ้า การพนันออนไลน์ อุบัติเหตุบนท้องถนน เช่น มีครูที่เคยเป็นเด็กกิจกรรมมาก่อน อาจารย์มหาวิทยาลัยเอกชนที่ทำเพจแล้วมีคนติดตามจำนวนมาก ว่าที่นักการเมืองรุ่นใหม่ที่เชื่อมเสียงของเยาวชนกับกลไกกรรมาธิการในรัฐสภา นักสังคมสงเคราะห์ที่เข้าใจเรื่องปัจจัยแวดล้อมที่นำมาซึ่งพฤติกรรมเสี่ยงของเยาวชน

ยศวดี คิสสระ รองประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย

“น้องๆ ในโครงการเขามองปัญหาสุขภาพเป็นระบบนิเวศ เขาไม่ได้มองว่าเด็ก 1 คนติดบุหรี่ไฟฟ้าเพราะอยากรู้อยากลอง เขามองอย่างเป็นระบบว่าทำไมเด็ก 1 คนถึงเริ่มลองบุหรี่ไฟฟ้า เพื่อนๆ เขามีแรงผลักดันอะไรที่ทำให้เด็กเข้าไปสู่ปัจจัยนั้น ครอบครัวของเขามีอิทธิพลอย่างไร ครูมีส่วนช่วยในการดูแลอย่างไร รวมไปถึงชุมชนมีบทบาทอย่างไรในการดูแลเด็ก 1 คน นี่คือสิ่งที่คนรุ่นใหม่ในเครือข่ายนักสื่อสารรุ่นใหม่ที่ สสส. ปลุกปั้นขึ้นมากำลังมองและขับเคลื่อนสังคมผ่านระบบสุขภาพ ผ่านระบบนิเวศอย่างเป็นระบบ” ยศวดีกล่าว

ข่าวปลอมการเมืองชุกชุม จะตรวจสอบอย่างไร?

ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารบนโลกออนไลน์แพร่สะพัดอย่างรวดเร็ว แม้จะไม่ใช่ช่วงเวลาเลือกตั้ง แต่ประเด็นทางการเมืองยังคงปรากฏและชุกชุมในหน้าฟีดโซเชียลมีเดียอยู่ตลอดเวลา

รายการ “โคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.53″ ในหัวข้อ “ข่าวปลอมการเมืองชุกชุม จะตรวจสอบอย่างไร?” โดยมี สุชัย เจริญมุขยนันท ทำหน้าที่ดำเนินรายการ พร้อมด้วย พลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค (ประเทศไทย) และอาจารย์สุทธิมนัส ชินอัครพงศ์ จากภาควิชานิเทศศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ร่วมพูดคุยและวิเคราะห์การระบาดและรูปแบบของข่าวลวงทางการเมือง พร้อมแนะแนวทางการตรวจสอบอย่างละเอียดเพื่อไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของการสร้างความเกลียดชังและความแตกแยกในสังคม

พลินี เสริมสินสิริ ได้สะท้อนมุมมองว่า แม้ไม่ได้อยู่ในช่วงเลือกตั้ง แต่เรื่องการเมืองเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของทุกคน ทั้งนโยบายพรรคการเมืองและบทบาทของรัฐบาล ทว่าในยุคสารสนเทศที่เดินอย่างรวดเร็ว ข่าวสารที่คลาดเคลื่อนหรือบิดเบือนมักถูกเผยแพร่เป็นระยะ ข้อมูลเหล่านี้เสี่ยงนำไปสู่ความเข้าใจผิด ความเกลียดชัง และความแตกแยก ไม่ว่าจะเป็นภาพหรือเสียงที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อบิดเบือนความจริง โคแฟคจึงหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาพูดคุยเพื่อให้ประชาชนรู้เท่าทันและมีวิธีตรวจสอบที่ถูกต้อง

ด้าน อ.สุทธิมนัสได้อธิบายถึงกลไกของข่าวปลอมว่า มักอาศัยการกระตุ้นอารมณ์ความรู้สึกของผู้รับสารอย่างรวดเร็วทันที เช่น การใช้คำว่า ‘สาปแช่ง’ หรือการพาดหัวว่าเป็น ‘ข่าวด่วน’ เพื่อดึงดูดความสนใจและข้ามกระบวนการใช้เหตุผล เนื่องจากเรื่องการเมืองใกล้ตัวและกระตุ้นอารมณ์ได้ง่าย ประชาชนจึงมักมีอคติส่วนตัวเข้ามาเกี่ยวข้องและคล้อยตามได้ง่าย

อ.สุทธิมนัสยกตัวอย่างเคสที่โคแฟคตรวจสอบ เช่น คลิปวิดีโอที่ระบุว่า “ข่าวด่วน ผู้ชุมนุมจากภาคใต้ อีสาน เหนือ และตะวันออกมารวมตัวกันแล้ว” พร้อมใช้คำบรรยายและภาพปลุกเร้าอารมณ์ แต่เมื่อตรวจสอบพบว่าภาพดังกล่าวแท้จริงแล้วคือภาพบรรยากาศคอนเสิร์ตใหญ่ของศิลปิน The Weeknd ที่สนามราชมังคลากีฬาสถาน ไม่ใช่การชุมนุมทางการเมือง

นอกจากนี้ยังพบการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เขียนคำบรรยายภาพหรือการติดแฮชแท็กหลาย ๆ คำเพื่อ ‘ปั่นอัลกอริทึม’ ให้คนเห็นเป็นจำนวนมาก แนวทางตรวจสอบในกรณีนี้คือการสังเกตรายละเอียดภาพ ตึกหรือสถานที่ในภาพว่าตรงกับความเป็นจริงหรือไม่ รวมถึงการใช้เครื่องมือตรวจสอบภาพย้อนกลับ (Reverse Image Search) และการตรวจสอบกับแหล่งข่าวสำนักอื่นว่ามีเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่ หากไม่มีสำนักข่าวใดรายงานเลยย่อมสันนิษฐานได้ว่าเป็นข่าวเท็จ

สำหรับกรณีที่สอง เป็นคลิปวิดีโอการชุมนุมที่ระบุข้อความพาดหัวว่าเป็นการชุมนุมสาปแช่งรัฐบาลที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ในกรณีนี้มีความซับซ้อนและยากกว่าเคสแรกเนื่องจากเป็นภาพเหตุการณ์ชุมนุมทางการเมืองจริง ๆ ทว่าไม่ใช่เหตุการณ์ปัจจุบันในปี 2567 แต่เป็นการนำภาพเหตุการณ์เก่าจากการชุมนุมในปี 2566 ของสำนักข่าวประชาไทมาวนซ้ำ นอกจากนี้ในแพลตฟอร์มติ๊กตอก ยังพบพฤติกรรมการนำคนมาบังหน้าจอ (foreground) เพื่ออำพรางจุดสังเกตหรือทำให้ตรวจสอบสถานที่ได้ยากขึ้น อ.สุทธิมนัสย้ำว่าวิธีการตรวจสอบคือต้องดูคลิปให้จบหลายรอบ สังเกตรายละเอียดในภาพ และตรวจสอบย้อนหลังกับแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ

ทางรายการยังได้เตือนถึงผลกระทบและความเสี่ยงของการแชร์ข่าวปลอมว่า นอกจากจะทำให้การรับรู้ข้อมูลข่าวสารของสังคมบิดเบือน ส่งผลต่อการตัดสินใจทางการเมืองที่สำคัญ และสร้างความแตกแยกในสังคมประชาธิปไตยแล้ว การนำข้อมูลเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ยังมีความผิดตามพระราชบัญญัติเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์อีกด้วย อีกทั้งยังทำให้ผู้แชร์สูญเสียความน่าเชื่อถือในสายตาคนรอบข้าง

ในช่วงท้ายรายการ สุชัย เจริญมุขยนันท และผู้ร่วมรายการเห็นตรงกันว่าก่อนจะแชร์ข้อมูลใด ๆ บนโลกออนไลน์ โดยเฉพาะข่าวสารการเมืองที่มักเร้าอารมณ์ได้ง่าย ผู้ใช้งานทุกคนต้องมีสติ รู้จักตรวจสอบภาพ สถานที่ พาดหัว แฮชแท็ก และแหล่งที่มาของข่าวให้รอบคอบ เพื่อป้องกันไม่ให้ตกเป็นเครื่องมือในการกระจายข่าวเท็จที่สร้างความเสียหายแก่สังคม และช่วยกันรักษาบรรยากาศการสื่อสารที่ถูกต้องและสร้างสรรค์ต่อไป

หมายเหตุ: รายงานชิ้นนี้สรุปความและเรียบเรียงด้วย AI (GEMINI) ตรวจสอบความถูกต้องโดยกองบรรณาธิการโคแฟค