71 ปีโทรทัศน์ไทยยังไม่สิ้นบทบาท ผู้เชี่ยวชาญชี้สังคมยังต้องการสื่อที่เชื่อถือได้ เร่ง กสทช. วางโรดแมปทีวีดิจิทัลก่อนหมดใบอนุญาตปี 2572

แม้ภูมิทัศน์สื่อจะเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากการเติบโตของแพลตฟอร์มดิจิทัลและสื่อสังคมออนไลน์ แต่โทรทัศน์ยังคงมีบทบาทสำคัญในฐานะสื่อที่ประชาชนเชื่อถือได้ โดยเฉพาะในช่วงเกิดวิกฤตหรือภัยพิบัติ ขณะที่ทุกภาคส่วนกำลังจับตาการกำหนดทิศทางกิจการโทรทัศน์ไทยก่อนใบอนุญาตทีวีดิจิทัลจะสิ้นสุดลงในปี 2572

รายการ Cofact Live Talk ได้จัดหัวข้อ “71 ปีโทรทัศน์แห่งชาติ อนาคตทีวีไทยจะไปทางไหน?” ผ่านทางเพจเฟซบุ๊ก Cofact โคแฟค โดยมี ผศ.ดร.เจษฎา ศาลาทอง อาจารย์ประจำคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดำเนินรายการ และ อดิศักดิ์ ลิมปรุ่งพัฒนกิจ รองผู้อำนวยการด้านเทคโนโลยี ไทยพีบีเอส ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองต่ออนาคตของอุตสาหกรรมโทรทัศน์ไทย

อดิศักดิ์กล่าวว่า ตลอดระยะเวลากว่า 70 ปีที่ผ่านมา โทรทัศน์มีบทบาทสำคัญต่อสังคมไทย ทั้งในฐานะสื่อกลางของประเทศ เครื่องมือสื่อสารในภาวะวิกฤต และแหล่งข้อมูลข่าวสารที่ประชาชนเชื่อถือ แม้ปัจจุบันพฤติกรรมผู้บริโภคจะเปลี่ยนไปสู่การรับชมผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น แต่เมื่อเกิดเหตุการณ์สำคัญของประเทศ ผู้คนยังคงหันกลับมาพึ่งพาสื่อที่มีความน่าเชื่อถือและผ่านกระบวนการตรวจสอบข้อมูล

การเข้ามาของสื่อสังคมออนไลน์ในช่วงกว่า 10 ปีที่ผ่านมาได้เปลี่ยนโครงสร้างของอุตสาหกรรมสื่ออย่างสิ้นเชิง ทุกคนสามารถผลิตและเผยแพร่เนื้อหาได้โดยไม่จำเป็นต้องเป็นองค์กรสื่อ ส่งผลให้บทบาทของสื่อกระแสหลักลดลง ขณะเดียวกันแพลตฟอร์มดิจิทัลกลับมีอำนาจในการกำหนดการมองเห็นข้อมูลผ่านอัลกอริทึม ซึ่งกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความคิดเห็นและพฤติกรรมของผู้คน ผลที่ตามมาคือการแพร่กระจายของข่าวลวง เนื้อหาที่สร้างความแตกแยก ปรากฏการณ์ห้องเสียงสะท้อน (echo chamber) รวมถึงการหลอกลวงออนไลน์ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้สังคมเริ่มกลับมาตระหนักถึงความจำเป็นของการมีสื่อที่ทำหน้าที่ตรวจสอบและกลั่นกรองข้อมูลอย่างมืออาชีพ

อดิศักดิ์กล่าวว่า ช่วงหลายสัปดาห์ที่ผ่านมา ผู้ประกอบการสื่อ องค์กรวิชาชีพ ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม ต่างออกมาเรียกร้องให้สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เร่งกำหนดแผนแม่บทและโรดแมปกิจการโทรทัศน์ดิจิทัล เพื่อสร้างความชัดเจนต่ออนาคตของอุตสาหกรรม ก่อนที่ใบอนุญาตประกอบกิจการจะครบกำหนดในปี 2572

แม้ปัจจุบันจะเริ่มเห็นทิศทางว่า ระบบการรับชมในอนาคตจะประกอบด้วยทั้งโทรทัศน์ภาคพื้นดิน โทรทัศน์ผ่านดาวเทียม และบริการสตรีมมิง แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่มีความชัดเจนเกี่ยวกับรูปแบบการประมูลคลื่น จำนวนช่อง โครงสร้างต้นทุน หรือรูปแบบการกำกับดูแล ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจลงทุนของผู้ประกอบการ หากโรดแมปยังล่าช้า ผู้ประกอบการเอกชนจำนวนมากอาจเลือกยุติการออกอากาศผ่านโทรทัศน์ภาคพื้นดิน แล้วหันไปดำเนินธุรกิจผ่านดาวเทียมหรือแพลตฟอร์มสตรีมมิงแทน ซึ่งอาจทำให้ประเทศไทยเหลือเพียงสถานีโทรทัศน์ของภาครัฐเป็นผู้ให้บริการภาคพื้นดิน

“เราไม่สามารถควบคุมได้เลย เพราะสื่อแบบดั้งเดิมแม้เป็นทีวีดิจิทัลแต่มันเป็นสื่อทางเดียวที่ผู้รับไม่สามารถโต้ตอบ ไม่สามารถที่จะแสดงความเห็นได้โดยตรง แต่ถ้าเทียบกับพวกที่เป็นสื่อสังคมออนไลน์ ถึงแม้ผู้ใช้งานจะสามารถผลิตเนื้อหาเองได้ แต่คนที่ควบคุมประตูเนื้อหา คือ แพลตฟอร์ม ที่ใช้อัลกอริทึมในการกำหนดว่าเนื้อหาประเภทนี้จะให้คนมองเห็นมากน้อยขนาดไหน? จะส่งเสริมเนื้อหาแบบนี้ อันนี้เป็นอธิปไตยที่เราสูญเสียไป” 

อดิศักดิ์จึงเสนอว่า ประเทศไทยควรมีแพลตฟอร์มดิจิทัลระดับชาติสำหรับเผยแพร่เนื้อหาสาธารณะ โดยให้ทุกภาคส่วนร่วมกันบริหาร ไม่ใช่เป็นขององค์กรใดองค์กรหนึ่ง เพื่อสร้างพื้นที่ของข้อมูลข่าวสารที่มีคุณภาพและลดการพึ่งพาแพลตฟอร์มต่างประเทศ แม้จะยอมรับว่าการเริ่มต้นในเวลานี้อาจช้ากว่าที่ควร แต่ยังดีกว่าปล่อยให้สถานการณ์ดำเนินต่อไปโดยไม่มีทางเลือก  สำหรับประเด็นจำนวนผู้ชมโทรทัศน์ภาคพื้นดิน อดิศักดิ์ตั้งข้อสังเกตว่า ตัวเลขเรตติ้งที่ระบุว่ามีผู้ชมเพียงร้อยละ 15-16 อาจไม่สะท้อนความเป็นจริงทั้งหมด พร้อมยกข้อมูลการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติที่พบว่าคนไทยยังรับชมโทรทัศน์ถึงร้อยละ 93 และในจำนวนนี้รับชมผ่านระบบภาคพื้นดินประมาณร้อยละ 38-39 ซึ่งสะท้อนว่าสื่อโทรทัศน์ยังคงมีฐานผู้ชมจำนวนมาก โดยเฉพาะในต่างจังหวัด นอกจากนี้ โทรทัศน์ภาคพื้นดินยังมีข้อได้เปรียบด้านการเข้าถึง เพราะประชาชนสามารถรับชมได้โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายด้านอินเทอร์เน็ต รองรับการแจ้งเตือนภัยพิบัติ การสื่อสารในภาวะฉุกเฉิน และการถ่ายทอดสดเหตุการณ์สำคัญของประเทศ ซึ่งเป็นบทบาทที่แพลตฟอร์มออนไลน์ยังไม่สามารถทดแทนได้ทั้งหมด

อดิศักดิ์ย้ำว่าโทรทัศน์ภาคพื้นดินควรถูกมองเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านการสื่อสารของประเทศ เช่นเดียวกับระบบสาธารณูปโภคอื่น ๆ เพราะเป็นช่องทางที่ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารได้อย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะในช่วงวิกฤตหรือภัยพิบัติที่ประชาชนต้องการข้อมูลที่ถูกต้อง รวดเร็ว และเชื่อถือได้ ในฐานะสื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอสพร้อมทำหน้าที่รักษาพื้นที่ของสื่อคุณภาพและคงการให้บริการโทรทัศน์ภาคพื้นดินต่อไป เพื่อให้ประชาชนยังสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะได้โดยไม่มีข้อจำกัดด้านค่าใช้จ่าย พร้อมย้ำว่า อนาคตของโทรทัศน์ไทยจะไม่ได้ขึ้นอยู่กับการแข่งขันกับสื่อออนไลน์เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับการกำหนดนโยบายสาธารณะที่ชัดเจน การสร้างระบบนิเวศสื่อที่สมดุล และการรักษาพื้นที่ของข้อมูลข่าวสารที่น่าเชื่อถือให้คงอยู่ต่อไปในยุคดิจิทัล

“มอเตอร์เวย์ M6 มีระบบชาร์จไฟฟ้าแบบไร้สายใต้ผิวทางเป็นระยะทาง 3 กม.” เป็นเนื้อหาเท็จ

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: กรมทางหลวงฝังระบบชาร์จรถยนต์ EV ไร้สายใต้ถนนมอเตอร์เวย์ M6 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 23 มิ.ย. 2569 มีผู้ส่งข้อความเรื่อง “หมดยุคหาปั๊มชาร์จ เข้าสู่ยุคถนนคือพาวเวอร์แบงค์” มาให้โคแฟคตรวจสอบข้อเท็จจริง เนื้อหาอ้างว่ากรมทางหลวงได้ฝังขดลวดทองแดงและระบบชาร์จไฟฟ้าไร้สายสำหรับรถยนต์ (wireless charging) ใต้ถนนมอเตอร์เวย์ M6 บางปะอิน-โคราช ระยะนำร่อง 3 กม. ช่วงลำตะคอง

“รถ EV ที่ติดตัวรับสัญญาณใต้ท้องรถ วิ่งผ่านด้วยความเร็ว 120 กม./ชม. ไฟจะชาร์จเข้าแบตอัตโนมัติแบบ Induction ไม่ต้องจอด ไม่ต้องเสียบ วิ่ง 10 กม. ได้ไฟเพิ่ม 20% หรือวิ่งได้อีก 80 กม.” ข้อความดังกล่าวอ้างด้วยว่ากรมทางหลวงเตรียมเพิ่มระยะทางชาร์จอัตโนมัติเป็น 20 กม.ในปีหน้า ซึ่งถ้าสำเร็จ ไทยจะเป็นประเทศแรกในอาเซียนที่มี “Electric Road” ใช้จริง อีกทั้งยังใช้งบประมาณติดตั้งระบบนี้ถูกกว่าประเทศอื่น ๆ ถึงสามเท่า

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ข้อความนี้เคยถูกเผยแพร่ในติ๊กตอกตั้งแต่ช่วงเดือนมิถุนายน 2569 และยังคงเข้าถึงได้ในขณะนี้ (ลิงก์บันทึก 1, 2) โคแฟคตรวจสอบกับกรมทางหลวงเมื่อวันที่ 23 มิ.ย. 2569 ได้รับคำยืนยันว่าข้อมูลดังกล่าวไม่เป็นความจริง ถนนมอเตอร์เวย์ M6 ซึ่งบางส่วนยังอยู่ระหว่างการก่อสร้างไม่มีการติดตั้งระบบชาร์จแบตเตอรีอัตโนมัติ

ก่อนหน้านี้ ทั้งศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมประเทศไทย และ Thai PBS Verify ได้ตรวจสอบเนื้อหานี้และได้ข้อสรุปเช่นกันว่าเป็นเนื้อหาเท็จ

“ปัจจุบันไม่มีการติดตั้งหรือฝังขดลวดทองแดงเพื่อรองรับระบบชาร์จไฟฟ้าแบบไร้สายใต้ผิวทางบนมอเตอร์เวย์ M6 บริเวณ บางปะอิน-โคราช ระยะทาง 3 กม. ช่วงลำตะคอง ตามที่มีการกล่าวอ้าง” ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม ระบุในรายงานการตรวจสอบข้อเท็จจริงที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 10 มิ.ย. 2569

ขณะที่ Thai PBS Verify ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ปัจจุบันหลายประเทศยังอยู่ในขั้นตอนการทดสอบและประเมินประสิทธิภาพของระบบนี้ และยังไม่มีการนำมาใช้งานอย่างแพร่หลายในวงกว้าง

เตือนภัยโซเชียล! โคแฟคจับมือผู้เชี่ยวชาญแฉกลลวง”หมอ AI” ตัดต่อคลิปแพทย์จริงหลอกขายยาผู้สูงอายุชี้จุดสังเกต “หมอแท้จะไม่โฆษณาขายยา”

จากกรณีที่มีการแชร์คลิปวิดีโอแอบอ้างเป็นแพทย์แนะนำผลิตภัณฑ์รักษาโรคบนสื่อสังคมออนไลน์จนสร้างความสับสนให้กับประชาชน รายการโคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.44 ดำเนินรายการโดย สุชัย เจริญมุขยนันท ได้เชิญ พลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค (ประเทศไทย) และ อาจารย์สุทธิมนัส ชินอัครพงศ์ จากภาควิชานิเทศศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มาร่วมเปิดเผยกระบวนการและวิธีสังเกตเพื่อแยกแยะระหว่างหมอจริง หมอปลอม และหมอ AI ที่กำลังระบาดหนักในปัจจุบัน

พลินี เปิดเผยว่า ปัจจุบันเมื่อคนไทยมีอาการเจ็บป่วยมักจะเลือกค้นหาข้อมูลอาการและโรคต่าง ๆ ผ่านทางGoogle, Facebook, TikTok หรือถาม AI เป็นอันดับแรกก่อนไปพบแพทย์ ทว่าอัลกอริทึมของโซเชียลมีเดียมักจะฟีดข้อมูลกลับมาในลักษณะของ Echo Chamber ทำให้ผู้ใช้งานเห็นข้อมูลเรื่องนั้นซ้ำ ๆ จนนำไปสู่การเจอคลิปผู้แต่งกายด้วยเสื้อกาวน์และพูดศัพท์ทางการแพทย์ ซึ่งสร้างความน่าเชื่อถือจนทำให้ประชาชนหลงเชื่อได้ง่าย ทั้งนี้ ตามกฎระเบียบของแพทยสภา รวมถึงสภาวิชาชีพด้านเภสัชกรรมและทันตกรรม มีข้อห้ามเด็ดขาดไม่ให้ผู้ประกอบวิชาชีพโฆษณาผลิตภัณฑ์ทางสุขภาพใด ๆ โดยแพทย์ทำหน้าที่ได้เพียงแค่อธิบายโรคและอาการเท่านั้น

ทางด้าน อาจารย์สุทธิมนัส ได้อธิบายเชิงลึกถึงกลุ่มแพทย์ในโลกออนไลน์ว่าสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ คือ หมอจริง หมอปลอม และหมอ AI ซึ่งมีความแตกต่างกัน โดย “หมอปลอม” คือคนทั่วไปที่ไม่มีใบประกอบวิชาชีพ แต่เอาเสื้อกาวน์มาใส่หรืออ้างตนเองว่าเป็นนายแพทย์หรือแพทย์หญิง วิธีการตรวจสอบเบื้องต้นคือ ประชาชนต้องหยุดคิดและตั้งคำถามก่อนจากนั้นให้นำชื่อ-นามสกุล หรือเลขที่ใบอนุญาตไปตรวจสอบกับเว็บไซต์ของแพทยสภา หากบุคคลนั้นไม่มีการระบุข้อมูลเหล่านี้ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าอาจไม่ใช่แพทย์จริง และจุดสังเกตที่สำคัญที่สุดคือ แพทย์จริงที่น่าเชื่อถือจะไม่โฆษณาขายสินค้าประเภทจำพวกยาสมุนไพรหรืออาหารเสริมเด็ดขาด เพราะผิดกฎแพทยสภาและมีโทษถึงขั้นเพิกถอนใบอนุญาต นอกจากนี้ การให้ข้อมูลสุขภาพของแพทย์จริงจะต้องมีหลักฐานอ้างอิงจากงานวิจัยหรือวารสารวิชาการ(Paper) ที่ชัดเจน

สำหรับ “หมอ AI” อาจารย์สุทธิมนัส ระบุว่าเป็นเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นเพื่อหลอกลวงประชาชนได้แนบเนียนกว่าเดิม พร้อมยกตัวอย่างเคสที่เกิดขึ้นจริงเมื่อเดือนก่อน ซึ่งมิจฉาชีพนำคลิปวิดีโอของ “หมอเก่ง” แพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกและข้อตัวจริงในช่วงที่กำลังอธิบายความรู้เรื่องโรคตามปกติมาตัดต่อ โดยมิจฉาชีพจะใช้คลิปจริงในตอนต้นเพื่อดึงดูดความสนใจของผู้ป่วย จากนั้นจะตัดสลับเข้าสู่ภาพและเสียงที่สร้างจาก AI ในช่วงท้ายเพื่อโฆษณาขายครีมสมุนไพรรักษาโรคเก๊าท์ มีการนำรูปภาพของหมอเก่งมาใส่ไว้ที่มุมซ้ายล่างและใช้ AI สั่งให้ขยับปากพูดตามเสียงพากย์ รวมถึงมีการใช้แฮชแท็กเลียนแบบเพจจริงของหมอเก่งเพื่อสร้างความเข้าใจผิด ซึ่งปัจจุบันแพทย์รายดังกล่าวได้เข้าแจ้งความดำเนินคดีเป็นที่เรียบร้อยแล้วเนื่องจากได้รับความเสียหายทางชื่อเสียง อีกทั้งในเพจดังกล่าวยังพบการใช้รูปภาพ AI จำลองอวัยวะที่บิดเบี้ยวเพื่อหลอกลวง และมีคลิปในลักษณะเดียวกันที่ทำกับแพทย์หญิงและแพทย์ชายอีกหลายราย

ผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ยังได้สาธิตการสร้าง “หมอ AI” โดยใช้รูปถ่ายนิ่งของ สุชัย ผู้ดำเนินรายการ เพียงภาพเดียว ร่วมกับการป้อนคำสั่ง(Prompt) เพียง 3 บรรทัด ซึ่งใช้เวลาไม่ถึง 5-10 นาทีและมีต้นทุนที่ต่ำมาก ก็สามารถเนรมิตวิดีโอที่นายสุชัยใส่เสื้อกาวน์แพทย์ มีป้ายชื่อ และพูดเชิญชวนรักษาโรคด้วยเสียงและขยับปากที่ตรงกันได้อย่างน่าเหลือเชื่อ

พร้อมกันนี้ได้ให้กลยุทธ์ “3 ส.” ในการป้องกันตนเองคือ Stop (หยุดและห้ามเพิ่งเชื่อหรือรีบซื้อ) สังเกต (ดูความผิดปกติของคลิป) และ สืบ (ค้นหาข้อมูลความจริงเพิ่มเติม) สำหรับจุดสังเกตทางกายภาพของวิดีโอAI ในปัจจุบันคือ ใบหน้าจะมีความเนียนเกินจริง การเว้นวรรคคำพูดไม่เป็นธรรมชาติ ไม่มีจังหวะการหายใจแบบมนุษย์ สายตาและการกรอกตาไม่เป็นธรรมชาติ รวมถึงลักษณะการยืนพูดที่นิ่งเกินไปโดยไม่มีการขยับมือไม้หรือร่างกายส่วนอื่นอย่างเหมาะสมหรืออาจพบการบิดเบี้ยวของอวัยวะในบางช่วง

นอกเหนือจากนี้ ประชาชนสามารถใช้ระบบ Reverse Image Search เพื่อสืบค้นรูปภาพใบหน้าของแพทย์คนดังกล่าวใน Google ได้ว่ามีตัวตนจริงหรือไม่ หรือสามารถติดต่อสอบถามไปยังเพจหลักหรือคลินิกของแพทย์รายนั้นโดยตรง

ในช่วงท้ายของรายการ สุชัย และ พลินี ได้ฝากเตือนไปยังผู้ชมให้นำข้อมูลดังกล่าวไปกระจายต่อและเตือนภัยแก่กลุ่มผู้สูงอายุ ตั้งแต่ Gen X ขึ้นไป เนื่องจากเป็นกลุ่มเป้าหมายหลักที่มักตกเป็นเหยื่อหลงเชื่อคลิปหมอปลอมและหมอ AI เหล่านี้ จนอาจทำให้เสียเงินทองและเป็นอันตรายต่อสุขภาพจากการใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน โดยเน้นย้ำสัญชาตญาณในการรับสื่อว่า แม้จะเป็นภาพวิดีโอเคลื่อนไหวและมีเสียงที่คล้ายคลึงกันมากในยุคปัจจุบัน ก็มีโอกาสสูงมากที่จะเป็นของปลอมที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อการพาณิชย์

“กลั่นแกล้ง-ระรานออนไลน์” กระทบทั้งผู้กระทำและเหยื่อ นักวิชาการชี้ต้อง ‘ฝึกจับถูก’ มองเห็นคุณค่าและชื่นชมสิ่งดีในกันและกัน

เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2569 รายการ Cofact Live Talk เผยแพร่ทางเพจ “Cofact โคแฟค” ดำเนินรายการโดย พลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานภาคีโคแฟค (ประเทศไทย) ได้พูดคุยกับดร.ธีรารัตน์ พันทวี วงศ์ธนะเอนก นายกสมาคมวิทยุและสื่อเพื่อเด็กและเยาวชน ในหัวข้อ“CARE Before Share : อย่าชิน อย่าเฉย ต้องแคร์” เนื่องในวันหยุดการกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์ (Stop Cyberbullying Day) ซึ่งตรงกับวันศุกร์สัปดาห์ที่ 3 ของเดือนมิถุนายนของทุกปี

ดร.ธีรารัตน์ กล่าวว่า งานวิจัยเมื่อปี 2567 พบว่า เด็กมากกว่าครึ่งหนึ่งเคยเผชิญกับการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ (Cyberbullying) หรือการระรานทางไซเบอร์ และในจำนวนนี้มากกว่าครึ่งเลือกที่จะไม่บอกใคร เนื่องจากรู้สึกอับอาย สะท้อนให้เห็นว่าเป็นปัญหาระดับโลกที่ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศไทย หลายประเทศจึงร่วมกันผลักดันให้เกิดการสื่อสารที่ปลอดภัยบนโลกออนไลน์

“สถานการณ์ในปัจจุบันไม่ปลอดภัยทั้งสำหรับเด็กและเยาวชน รวมถึงคนทุกช่วงวัยที่อาจเผชิญกับการถูกด่าทอ ถูกกลั่นแกล้ง ถูกกีดกันออกจากสังคม หรือแม้แต่ถูกนำภาพ ชื่อ หรือข้อมูลส่วนตัวไปใช้สร้างความเสียหาย จนเกิดการโจมตีจากสังคมออนไลน์” ดร.ธีรารัตน์กล่าว

สำหรับวันหยุดการกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์ เป็นกิจกรรมระดับโลกที่ริเริ่มมาตั้งแต่ปี 2555 โดยมูลนิธิ Cybersmile Foundation ซึ่งมีภารกิจในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ โดยปี 2569 ถือเป็นการจัดงานต่อเนื่องเป็นปีที่ 14  ในประเทศไทย การจัดกิจกรรมดังกล่าวดำเนินการโดยเครือข่ายเสริมสร้างอินเทอร์เน็ตปลอดภัยประเทศไทย ซึ่งปีนี้จัดขึ้นเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน ที่ True Digital Park กรุงเทพมหานคร ภายใต้แนวคิด “CARE Before Share : ใส่ใจและคิดก่อนแชร์” เพื่อรณรงค์ให้ผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ตระหนักถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับผู้อื่น

ดร.ธีรารัตน์ กล่าวว่า การกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์อาจเกิดขึ้นได้ทั้งจากความตั้งใจและความไม่ตั้งใจ เนื่องจากโลกออนไลน์เป็นพื้นที่ที่ผู้ใช้งานจำนวนมากไม่จำเป็นต้องเปิดเผยตัวตน จึงอาจทำสิ่งต่าง ๆ โดยไม่ตระหนักถึงความรับผิดชอบที่ตามมา  รูปแบบการกลั่นแกล้งที่เกิดจากความตั้งใจ เช่น การเปิดเผยความลับของผู้อื่น การด่าทอ การขโมยรหัสผ่าน หรือการสร้างบัญชีปลอมเพื่อสร้างความเสียหาย ขณะที่การกระทำบางอย่างอาจไม่ได้มีเจตนาร้าย แต่สร้างผลกระทบต่อจิตใจของผู้รับสารได้ เช่น การล้อเลียนรูปร่างหรือการเรียกชื่อด้วยคำที่ผู้พูดคิดว่าเป็นเรื่องตลก แต่ผู้ถูกเรียกอาจรู้สึกเจ็บปวดหรือสูญเสียความมั่นใจ

“ไม่ว่าการกระทำนั้นจะตั้งใจหรือไม่ตั้งใจ ล้วนก่อให้เกิดผลกระทบทางลบ ทั้งต่อจิตใจ ร่างกาย สังคม และการเรียนรู้ ผู้ถูกกระทำอาจเกิดความเครียด ไม่อยากเข้าสังคม ขาดสมาธิในการเรียน หรือไม่สามารถทำหน้าที่ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ” ดร.ธีรารัตน์กล่าว

ทั้งนี้ การแก้ปัญหาการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ควรเริ่มต้นจากการปลูกฝังคุณธรรม จิตสำนึก และความรับผิดชอบในการใช้สื่อ รวมถึงตระหนักว่าพฤติกรรมดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อเนื่องไปจนถึงวัยผู้ใหญ่ และมีความเชื่อมโยงกับปัญหาการใช้สารเสพติดหรือความรุนแรงในครอบครัว นอกจากนี้ ผู้ใช้งานควรมีความรู้เท่าทันสื่อ และไม่ละเมิดจริยธรรมหรือกฎหมาย เนื่องจากการกลั่นแกล้งบางรูปแบบอาจเข้าข่ายความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ หรือความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา

ดร.ธีรารัตน์กล่าวด้วยว่า สหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) ได้แนะนำแนวทางรับมือกับการกลั่นแกล้งทางออนไลน์ไว้ 3 ขั้นตอน ได้แก่  Stop หยุดตอบโต้ เพื่อไม่ให้สถานการณ์บานปลาย Block ปิดกั้นหรือบล็อกผู้ที่เข้ามากลั่นแกล้ง และ Tell บอกเล่ากับบุคคลที่ไว้วางใจ เช่น พ่อแม่ ครู นักจิตวิทยา หรือหากเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายให้รวบรวมหลักฐานและแจ้งความ นอกจากผู้กระทำและผู้ถูกกระทำแล้ว บุคคลรอบข้างก็สามารถมีส่วนช่วยได้ โดยเฉพาะเพื่อนและคนในครอบครัว ซึ่งควรรับฟัง ให้กำลังใจ และแนะนำให้ผู้ที่ได้รับผลกระทบขอความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่หรือผู้เชี่ยวชาญ

“สิ่งสำคัญคือการ ‘ฝึกจับถูก’ เพราะสังคมไทยคุ้นชินกับการจับผิด เรามักมองเห็นข้อเสียของผู้อื่นมากกว่าข้อดี การจับถูกคือการมองเห็นคุณค่า มองหาสิ่งดีในตัวเองและผู้อื่น เพื่อสร้างวัฒนธรรมแห่งการชื่นชมและเคารพซึ่งกันและกัน” ดร.ธีรารัตน์กล่าว

ภายในงานวันหยุดการกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์ปี 2569 ได้มีการเปิดตัวชุดการเรียนรู้สำหรับเด็กระดับประถมศึกษา เพื่อส่งเสริมการชื่นชมกันจากคุณค่าและคุณธรรมภายใน มากกว่ารูปลักษณ์ภายนอก อาทิ ความมีน้ำใจ ความรับผิดชอบ ความตรงต่อเวลา และความสามารถด้านต่าง ๆ หากสังคมยังขับเคลื่อนด้วยการตำหนิ การด่าทอ และการจับผิดเพียงอย่างเดียว จะทำให้ผู้คนมองไม่เห็นคุณค่าของกันและกัน และไม่สามารถร่วมกันสร้างข้อเสนอหรือพลังเชิงบวกเพื่อพัฒนาสังคมได้

-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-

จับตา กสทช. ถกโรดแม็ปทีวีดิจิทัล 19 มิ.ย. นี้ ภาคประชาชน-นักวิชาการประสานเสียง ปี 2572 “ฟรีทีวีต้องไปต่อ”

หมายเหตุ: ในการประชุม กสทช. วันที่ 19 มิ.ย. 2569 ยังไม่ได้ข้อสรุปเกี่ยวกับโรดแม็ปทีวีดิจิทัล โดยคาดว่าเรื่องดังกล่าวจะมีการประชุมและลงมติอีกครั้ง ในวันที่ 22 หรือ 25 มิ.ย. 2569

12 มิถุนายน 2569 – ภาคประชาชนและนักวิชาการด้านสื่อสารมวลชนร่วมแสดงความกังวลต่ออนาคตของกิจการโทรทัศน์ภาคพื้นดินดิจิทัล ก่อนการประชุมคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ในวันที่ 19 มิถุนายน 2569 ซึ่งจะพิจารณาแผนโรดแม็ปกิจการโทรทัศน์และการแพร่ภาพและเสียงของประเทศไทย พ.ศ. 2569-2573 ท่ามกลางคำถามสำคัญต่อทิศทางของฟรีทีวีไทย หลังใบอนุญาตประกอบกิจการทีวีดิจิทัลจะทยอยสิ้นสุดลงในปี 2572

สุภิญญา กลางณรงค์ กรรมการนโยบายด้านการสื่อสาร โทรคมนาคม และเทคโนโลยีสารสนเทศ สภาองค์กรของผู้บริโภค และอดีตกรรมการ กสทช. กล่าวในรายการ “เรื่องใหญ่รายวัน” ทางสถานีโทรทัศน์ช่อง ONE31 ว่า ความล่าช้าในการจัดทำโรดแม็ปทีวีดิจิทัลอาจเป็นผลจากโครงสร้างการทำงานของ กสทช. ชุดปัจจุบัน ที่ไม่มีคณะกรรมการเฉพาะด้านกิจการกระจายเสียงและโทรทัศน์เหมือนในอดีต ส่งผลให้ความสำคัญของงานด้านโทรทัศน์และวิทยุลดลง เมื่อเทียบกับภารกิจด้านโทรคมนาคม

“วันที่ไปยื่นหนังสือที่ กสทช.  เมื่อวันที่  10 มิถุนายนที่ผ่านมา ก็ย้ำว่ากิจการโทรทัศน์ไม่ได้โบราณเก่าเก็บแต่ยังมีความสำคัญกับสังคม ส่วนที่มีกระแสข่าวว่า กสทช. ไม่รีบพิจารณาเพราะกังวลเรื่องเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว  แต่ความจริงคือ ไม่ใช่ทุกคนจะสามารถเข้าถึงอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงได้อย่างเท่าเทียม เพราะมีต้นทุนที่ผู้บริโภคต้องจ่าย ทุกวันนี้ประชาชนกว่า 13 ล้านคนที่อยู่ในระบบสวัสดิการแห่งรัฐ พวกเขาอาจไม่สามารถจ่ายค่าอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงได้ทุกเดือน แต่มีโทรทัศน์อยู่ในบ้านยังสามารถใช้เป็นช่องทางหลักในการรับข้อมูลข่าวสารได้” สุภิญญากล่าว

นอกจากนี้เมื่อเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินหรือเหตุการณ์สำคัญต่างๆ แม้เราสามารถรับข้อมูลข่าวสารจากโทรศัพท์มือถือได้ แต่หากต้องการข้อมูลข่าวสารที่เชื่อถือได้ก็ยังต้องเปิดโทรทัศน์ นั่นหมายถึงการที่โทรทัศน์ยังเป็นหัวใจสำคัญของการสื่อสาร เพราะไม่รู้ว่าข้อมูลข่าวสารในโทรศัพท์มือถือมีความจริง – เท็จเพียงใด หรือเป็นข่าวเก่าหรือไม่ แต่การที่โทรทัศน์ทุกช่องตัดเข้าข่าวด่วนแสดงว่าเหตุการณ์นั้นค่อนข้างชัดเจนแล้วว่าจริง

ทั้งหมดนี้เรียกว่า ‘ฟรีทูแอร์ (Free to Air)’ หมายถึงการเข้าถึงโครงข่ายโทรทัศน์ที่ไม่มีเงื่อนไขต้องจ่ายเงินเพื่อรับชม แม้จะมีบางประเทศที่มีแผนดำเนินการแบบลูกผสม (Hybrid) แต่ก็ยังไม่ถึงขั้นยกเลิกระบบโทรทัศน์แบบเดิม หรืออย่างที่พูดกันมากเรื่องแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งแห่งชาติ ดังนั้นเมื่อถึงปี 2572 โทรทัศน์จอดับไม่ได้เพราะประชาชนจะเดือดร้อน

ด้าน ดร.ชลธิชา รอดกันภัย อาจารย์ประจำสาขาวิชานิเทศศาสตร์และสื่อดิจิทัล คณะสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยรามคำแหง กล่าวว่า แม้สื่อโทรทัศน์บางส่วนจะนำเสนอข่าวที่มาจากโลกออนไลน์ แต่หน้าที่หลักของสื่อมวลชนยังคงเป็นการคัดกรอง ตรวจสอบ และกำหนดวาระข่าวสารให้กับสังคม และยังแสดงความกังวลว่าหากไม่มีความชัดเจนเกี่ยวกับอนาคตของทีวีดิจิทัล จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อบุคลากรในอุตสาหกรรมสื่อ รวมถึงการจัดการเรียนการสอนด้านนิเทศศาสตร์ วารสารศาสตร์ และวิชาชีพสื่อสารมวลชน

“ผู้คนอาจเสพข่าวผ่านโทรศัพท์มือถือมากขึ้น แต่ยังคงต้องการข้อมูลที่ถูกต้องและเชื่อถือได้นั่นคือบทบาทสำคัญของสื่อมวลชน และเป็นเหตุผลว่าทำไมฟรีทีวียังจำเป็นต่อสังคม” ดร.ชลธิชา กล่าว

ขณะที่สารี อ๋องสมหวัง เลขาธิการสำนักงานสภาองค์กรของผู้บริโภค กล่าวว่า การประชุม กสทช. วันที่ 19 มิถุนายนนี้ ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทุกภาคส่วนควรติดตามอย่างใกล้ชิด พร้อมเชิญชวนผู้ประกอบวิชาชีพสื่อและประชาชนร่วมเฝ้าติดตามผลการประชุม  ประเด็นดังกล่าวไม่ได้ส่งผลเฉพาะต่อผู้ประกอบการโทรทัศน์ แต่ยังเชื่อมโยงถึงสถาบันการศึกษา บุคลากรในอุตสาหกรรมสื่อ และประชาชนผู้บริโภคข่าวสารทั่วประเทศ จึงจำเป็นต้องมีความชัดเจนโดยเร็ว

“สิ่งที่อยากเห็นคือ กสทช. มีมติเห็นชอบแผนแม่บทและโรดแม็ปที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ทุกฝ่ายเห็นทิศทางร่วมกันว่าจะเดินหน้ากิจการโทรทัศน์ไทยอย่างไร รวมถึงแนวทางสนับสนุนฟรีทีวีในอนาคต” สารีกล่าว

ทั้งนี้ ภาคประชาชนและนักวิชาการเห็นตรงกันว่า แม้ภูมิทัศน์สื่อจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากในยุคดิจิทัล แต่ฟรีทีวียังคงมีบทบาทสำคัญในฐานะพื้นที่สาธารณะสำหรับการสื่อสารข้อมูลข่าวสารที่น่าเชื่อถือ และไม่ควรถูกปล่อยให้หายไปโดยปราศจากแผนรองรับที่ชัดเจน

นอร์เวย์เตรียมออกแนวทางการใช้ AI สำหรับเด็กแต่ละช่วงวัยโดยไม่ให้เด็กชั้นประถมใช้ AI ยกเว้นในบางกรณี

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: นอร์เวย์ห้ามเด็กอายุ 6-13 ปี ใช้ AI 

✅ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาจริง** รัฐบาลนอร์เวย์มีมาตรการจำกัดการใช้ AI สำหรับเด็กนักเรียนชั้นประถมศึกษาจริง แต่ในกรณีที่ผู้สอนและโรงเรียนเห็นว่าการใช้ AI จะมีประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของเด็กเฉพาะกลุ่มหรือในบางวิชา ก็สามารถพิจารณานำมาใช้ได้ 

 📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 21 มิ.ย. 2569 มีการแชร์ข้อความทางเพจและบัญชีเฟซบุ๊กจำนวนหนึ่งว่า ประเทศนอร์เวย์ออกมาตรการห้ามเด็กใช้ AI เช่น “นอร์เวย์สั่งห้ามเด็ก 6-13 ปี ใช้ AI หวั่นกระทบพัฒนาการและการเรียนรู้พื้นฐาน” และ “ประเทศยุโรปอย่างนอร์เวย์ได้เริ่มบังคับใช้มาตรการจำกัดการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) สำหรับนักเรียน..โดยกลุ่มนักเรียนระดับประถมศึกษา (เกรด 1-7 อายุระหว่าง 6-13 ปี) จะถูกห้ามไม่ให้ใช้งาน ส่วนนักเรียนที่โตกว่าจะได้รับอนุญาตให้เข้าถึง AI ได้อย่างจำกัด”

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ข้อมูลจากเว็บไซต์ของรัฐบาลนอร์เวย์และรายงานข่าวของสื่อมวลหลายสำนัก พบว่าข้อมูลข้างต้นเป็นจริง กล่าวคือเมื่อวันที่ 19 มิ.ย. 2569 รัฐบาลนอร์เวย์เผยแพร่เอกสารข่าวเรื่อง “นักเรียนชั้นประถมศึกษาไม่ควรใช้ AI” ระบุว่ารัฐบาลมีความกังวลถึงผลกระทบของการ AI ต่อการเรียนรู้ของเด็ก กระทรวงศึกษาธิการของนอร์เวย์จึงได้มอบหมายให้สำนักงานการศึกษาแห่งชาติออกคำแนะนำการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่เหมาะสมกับเด็กในแต่ละช่วงวัย โดยแบ่งเป็นนักเรียนชั้นประถม มัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยคาดว่าจะมีผลบังคับใช้ในปีการศึกษาใหม่ที่จะเริ่มต้นในเดือนสิงหาคมนี้

สำนักข่าวรอยเตอร์สรายงานแนวทางการใช้ AI สำหรับเด็กแต่ละช่วงวัย โดยอ้างอิงเอกสารของรัฐบาลนอร์เวย์ ดังนี้ 

  • Grade 1-7 (นักเรียนชั้นประถมศึกษา อายุ 6-13 ปี) ในกรณีทั่วไปจะไม่ให้นักเรียนใช้ AI 
  • Grade 8-10 (นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น อายุ 14-16 ปี) เริ่มให้เด็กใช้ AI อย่างค่อยเป็นค่อยไปและระมัดระวังภายใต้การดูแลของครูผู้สอนซึ่งจะต้องมีความรู้ความสามารถในการใช้งาน AI อย่างเหมาะสม 
  • นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย (อายุ 17-19 ปี) นักเรียนควรเรียนรู้วิธีการใช้ AI อย่างเหมาะสม เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการศึกษาต่อและการทำงาน 

รอยเตอร์สรายงานว่าโยนัส การ์ สเตอเรอ นายกรัฐมนตรีนอร์เวย์ ระบุว่าสิ่งสำคัญที่สุดในโรงเรียนคือการที่เด็ก ๆ เรียนรู้ที่จะอ่าน เขียน และการคำนวณ แต่การใช้ AI เพิ่มความเสี่ยงที่เด็กเล็กจะข้ามขั้นตอนสำคัญในการศึกษาเรียนรู้ 

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลนอร์เวย์ระบุว่าแนวทางนี้มีข้อยกเว้นในบางกรณีที่ผู้สอนเห็นว่าการใช้ AI จะมีประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของเด็กเฉพาะบางกลุ่มหรือในบางวิชา ก็สามารถพิจารณานำมาใช้ได้ โดยทางโรงเรียนจะต้องมีการพิจารณารูปแบบการใช้อย่างรอบคอบ

คารี เนสซา นอร์ดทุน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการนอร์เวย์ อธิบายว่าสิ่งที่สำคัญที่สุดคือนักเรียนควรเรียนรู้การอ่าน การเขียน และการคำนวณก่อนที่จะใช้ AI พวกเขาต้องมีความสัมพันธ์ที่ดีกับครูและเพื่อนนักเรียน ซึ่งนักเรียนที่อายุน้อยยังขาดความรู้ การคิดวิเคราะห์ และการควบคุมตนเองที่จำเป็นในการใช้ AI อย่างเหมาะสม 

“นักเรียนจำเป็นต้องมีความรู้เกี่ยวกับ AI แต่เราเชื่อว่านักเรียนตั้งแต่ระดับประถมศึกษาจนถึงมัธยมต้นไม่จำเป็นต้องใช้ AI ในเนื้อหาการเรียนการสอนโดยตรง จนกว่าเราจะมั่นใจว่าทักษะที่สำคัญที่สุดนั้นมีอยู่แล้ว ซึ่งปัจจุบันเรามีหลักสูตรที่ดีอยู่แล้วสำหรับครู แต่ต้องพัฒนาให้ดียิ่งขึ้นไปอีกในอนาคต” รมว.ศึกษาธิการนอร์เวย์กล่าว 

สรุปข่าวจริง ลวงประจำวันที่ 20 มิถุนายน 2569

รัฐบาลกำลังร่างกฎหมายให้สัญชาติไทยและบัตรประชาชนแก่คนต่างด้าวรวมถึงคนต่างด้าวที่เข้ามาทำงานในไทยเป็นเวลานาน…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/1ls5imwvw3py2


คลิปโรงงานพลุระเบิดในมอลตา เป็นเหตุโจมตีในตะวันออกกลาง…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/37lupj9rs2p5z


คลิปจากเหตุท่อส่งน้ำมันในอียิปต์ระเบิด เพื่อตอบโต้ปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/1jadmz8kh0e24


ชาวแอลเบเนียประท้วงในเดือนมิถุนายนปี 2569…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/1zj9cyj7mgz1h


เซ็ทซึโอะ อิอุจิ อดีตประธาน JETRO ประจำกรุงเทพฯ กล่าวถึง 10 จุดอ่อนของคนไทย…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/28prpuq0hdm5z


คลิปคูเวต ถูกอิหร่าน โจมตี…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/24nczgyrzxtgx


คลิปทหารอิสราเอลทำลายโบสถ์ในเลบานอน…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/2kstaglobur3q


ถนน M6 ฝังขดลวดชาร์จรถไฟฟ้าได้…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/275y4ntbqqogc


“ดับไฟถนน” มุกดาหาร ชี้ประหยัดพลังงาน – ปิดเฉพาะพื้นที่เสี่ยงต่ำ ยังไม่เริ่มใช้จริง

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/2riwngph5cbj4


สะพานพื้นกระจกแตก นักท่องเที่ยวร่วงลงมาเสียชีวิต 1 ราย…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/1h0hzmc7np0bf


ไข่กุ้ง บนซูซิ แท้จริงแล้วไม่ใช่ไข่กุ้ง…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/vlcwdna1m6u1


โพสต์กล่าวหารัฐบาลเพื่อไทย-ภูมิใจไทย “แจกสัญชาติไทยอย่างกับแจกกระดาษชำระ”…จริงหรือ?

อ่านต่อได้ที่ https://cofact.org/article/3aorocqc18jee

แรงงานข้ามชาติแย่งงานคนไทยจริง หรือมีอะไรซ่อนใต้พรม? 

ภาพการบุกตรวจแรงงานข้ามชาติในแผงค้าตามตลาด เปิดร้านขายของ หาบเร่ กลายเป็นภาพที่ปรากฏบนหน้าสื่อและโซเชียลมีเดียบ่อยครั้งในช่วงที่ผ่านมา หลายเหตุการณ์จุดกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างร้อนแรง โดยเฉพาะคำถามที่ว่า “แรงงานข้ามชาติกำลังแย่งงานคนไทยหรือไม่?”

สำหรับคนจำนวนไม่น้อย คำตอบอาจดูชัดเจนเมื่อเห็นแรงงานต่างชาติทำงานในอาชีพที่หลายคนเชื่อว่าเป็น “อาชีพสงวน” ของคนไทย แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผู้เชี่ยวชาญด้านแรงงานกลับมองว่า ปัญหานี้อาจไม่ได้อยู่ที่ตัวแรงงานเพียงอย่างเดียว หากแต่อาจเกี่ยวข้องกับการบังคับใช้กฎหมาย ระบบการจ้างงาน และนโยบายแรงงานของประเทศโดยรวม

อาชีพสงวนคืออะไร และแรงงานข้ามชาติทำอะไรได้บ้าง

ประเทศไทยมีการกำหนด “อาชีพสงวน” สำหรับคนไทย ทั้งหมด 40 ประเภท เพื่อคุ้มครองโอกาสในการประกอบอาชีพของคนไทย โดยปัจจุบันมี 27 อาชีพที่คนต่างชาติไม่สามารถทำได้โดยเด็ดขาด และ 13 อาชีพที่สามารถทำได้ภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ตัวอย่างอาชีพที่มักถูกพูดถึง ได้แก่ การขายของหน้าร้าน เปิดร้านขายของ งานเสริมสวย และงานนายหน้า

อย่างไรก็ตาม ความเข้าใจของสังคมเกี่ยวกับอาชีพสงวนบางส่วนอาจไม่ตรงกับข้อกฎหมายที่บังคับใช้จริง

อดิศร เกิดมงคล ผู้ประสานงานเครือข่ายองค์กรด้านประชากรข้ามชาติ (MWG) อธิบายว่า แรงงานข้ามชาติสามารถทำงานบางประเภทที่เกี่ยวข้องกับการขายสินค้าได้ หากอยู่ภายใต้เงื่อนไขของกฎหมาย เช่น มีนายจ้างที่ถูกต้องตามกฎหมาย และเดินทางเข้ามาทำงานผ่านระบบที่รัฐรับรอง ไม่ว่าจะเป็นระบบ MOU หรือมติคณะรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ไม่ใช่ทุกกรณีที่เห็นแรงงานต่างชาติขายของหน้าร้าน จะถือเป็นการกระทำผิดกฎหมายโดยอัตโนมัติ

แรงงานข้ามชาติในไทยมีมากแค่ไหน

ปัจจุบันประเทศไทยมีแรงงานข้ามชาติที่ขึ้นทะเบียนและได้รับอนุญาตทำงานเกือบ 4 ล้านคน โดยส่วนใหญ่มาจากเมียนมา กัมพูชา และลาว ทั้งนี้จากรายงานล่าสุดของกรมการจัดหางาน เดือน พ.ย. 2568 มีแรงงานข้ามชาติ 3,921,262 คน ในจำนวนนี้ 3 อันดับแรกเป็นชาวเมียนมา (2,934,379 คน) กัมพูชา (396,930 คน) และลาว (302,740 คน)

แรงงานกลุ่มนี้กระจายตัวอยู่ในภาคเศรษฐกิจสำคัญหลายภาคส่วน ได้แก่ ก่อสร้าง เกษตรกรรม ประมงและแปรรูปอาหารทะเล โรงงานอุตสาหกรรม โลจิสติกส์และคลังสินค้า โรงแรมและร้านอาหาร งานบริการและงานดูแลภายในบ้าน

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าแรงงานข้ามชาติไม่ได้อยู่เพียงตามตลาดหรือร้านค้าเท่านั้น แต่เป็นกำลังสำคัญที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยในหลายอุตสาหกรรม

เมื่อพบการทำงานผิดกฎหมาย ใครต้องรับผิดชอบ

พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 กำหนดไว้ว่าคนต่างชาติทำงานโดยไม่มีใบอนุญาต หรือทำงานนอกเหนือจากสิทธิที่ได้รับอนุญาต มีโทษปรับตั้งแต่ 5,000 – 50,000 บาท และถูกส่งกลับประเทศต้นทาง รวมถึงห้ามขอใบอนุญาตทำงานเป็นเวลา 2 ปี นับตั้งแต่วันที่ได้รับโทษ 

แต่คำถามสำคัญคือ

หากกฎหมายมีอยู่แล้ว เหตุใดปัญหาการทำงานผิดประเภทหรือการลักลอบทำอาชีพสงวนจึงยังคงเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ผู้เชี่ยวชาญด้านแรงงานจำนวนหนึ่งมองว่า ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่ตัวแรงงานเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ตั้งแต่ระบบนายจ้าง การตรวจสอบของรัฐ ไปจนถึงช่องว่างในการบังคับใช้กฎหมาย

ปัญหาไม่ได้มีเพียงเรื่องแรงงาน แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง

อดิศร เกิดมงคล มองว่าปัญหานี้สามารถแบ่งออกได้อย่างน้อย 3 ระดับ

1. ปัญหาการบังคับใช้กฎหมาย

แม้มีกฎหมายรองรับอยู่แล้ว แต่ในทางปฏิบัติยังพบข้อกังวลเกี่ยวกับการบังคับใช้ที่ไม่สม่ำเสมอ รวมถึงข้อกล่าวหาเรื่องการเพิกเฉยหรือการยอมให้มีการกระทำผิดเกิดขึ้นในบางพื้นที่

2. ความเข้าใจผิดของสังคม

หลายกรณีที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ในโลกออนไลน์ อาจเป็นงานที่กฎหมายไม่ได้จัดอยู่ในกลุ่มอาชีพสงวน แต่สังคมเข้าใจว่าเป็นอาชีพที่คนต่างชาติไม่สามารถทำได้ ยกตัวอย่างเช่น ‘ขายของหน้าร้าน’  เนื่องจากในอดีตเคยเป็นอาชีพสงวนที่ห้ามแรงงานต่างด้าวทำโดยเด็ดขาด จนกระทั่งในปี 2563 ได้มีการออกประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ ซึ่งการขายของหน้าร้านจะไปอยู่ในบัญชี 4 (ทำได้แต่ต้องมีนายจ้าง) แต่หลายคนก็ยังคงเข้าใจว่าเป็นอาชีพที่ห้ามทำอยู่ 

ความคลาดเคลื่อนดังกล่าวทำให้เกิดความเข้าใจผิด และบางครั้งนำไปสู่ความขัดแย้งระหว่างคนไทยกับแรงงานข้ามชาติ

3. นโยบายแรงงานที่ยังไม่มีทิศทางระยะยาว

อีกประเด็นที่ถูกตั้งคำถามคือ ประเทศไทยยังขาดแผนยุทธศาสตร์แรงงานที่ชัดเจน ว่าอาชีพใดควรสงวนไว้สำหรับคนไทย และอาชีพใดควรเปิดกว้างมากขึ้นเพื่อรองรับความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิ

ช่องโหว่ของระบบที่ยังพบอยู่

หนึ่งในตัวอย่างที่มักถูกพูดถึง คือ การเร่ขายสินค้า หรือการขายผลไม้ผ่านรถเข็น ซึ่งตามกฎหมายยังถือเป็นกิจกรรมที่คนต่างชาติไม่สามารถทำได้

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญมองว่าหากระบบการตรวจสอบมีประสิทธิภาพมากขึ้น และมีการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง ปัญหาการละเมิดอาชีพสงวนก็อาจลดลงได้อย่างมีนัยสำคัญ

คำถามจึงอาจไม่ได้อยู่ที่ว่า “แรงงานข้ามชาติมากเกินไปหรือไม่” แต่อยู่ที่ว่า “ระบบกำกับดูแลมีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่”

อาชีพสงวนที่กำหนดไว้เมื่อกว่า 40 ปีก่อน ยังเหมาะกับเศรษฐกิจไทยปัจจุบันหรือไม่

อีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจ คือ รายชื่ออาชีพสงวนหลายประเภทถูกกำหนดขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 ก่อนจะมีการปรับปรุงเพิ่มเติมในช่วงปี 2565–2566

ตลอดระยะเวลากว่า 40 ปีที่ผ่านมา โครงสร้างเศรษฐกิจไทยเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก

หลายอาชีพที่เคยมีแรงงานไทยจำนวนมาก อาจกำลังเผชิญภาวะขาดแคลนแรงงาน ขณะที่แรงงานไทยรุ่นใหม่มีแนวโน้มเข้าสู่ภาคบริการ เทคโนโลยี หรือธุรกิจรูปแบบใหม่มากขึ้น

ผู้เชี่ยวชาญจึงเสนอว่า รัฐควรประเมินข้อมูลตลาดแรงงานอย่างรอบด้าน ทั้งจำนวนแรงงานไทยในแต่ละสาขา ความต้องการของภาคธุรกิจ และแนวโน้มกำลังคนในอนาคต เพื่อพิจารณาว่าอาชีพใดควรสงวนไว้จริง และอาชีพใดควรได้รับการทบทวน

เมื่อธุรกิจเปลี่ยนเร็วกว่ากฎหมาย

ตัวอย่างที่มักถูกหยิบยกขึ้นมาคือ ธุรกิจร้านทำเล็บ ในอดีต งานประเภทนี้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มงานเสริมสวยที่มีข้อจำกัดสำหรับคนต่างชาติ แต่เมื่อธุรกิจเติบโตขึ้น คนไทยจำนวนมากได้ขยับจากการเป็นพนักงานไปสู่การเป็นเจ้าของกิจการ ผลที่ตามมาคือ หลายพื้นที่เริ่มประสบปัญหาขาดแคลนแรงงานระดับปฏิบัติการ

กรณีดังกล่าวสะท้อนว่า ตลาดแรงงานอาจกำลังเปลี่ยนแปลงเร็วกว่ากฎหมายที่ใช้กำกับดูแล

บทเรียนจากต่างประเทศ

หลายประเทศที่เผชิญปัญหาสังคมสูงวัยและขาดแคลนแรงงานต่างพยายามสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองแรงงานในประเทศกับการเปิดรับแรงงานต่างชาติ

ญี่ปุ่นเผชิญปัญหาสังคมสูงวัยและแรงงานลดลงต่อเนื่อง จึงเปิดรับแรงงานต่างชาติผ่านระบบ Specified Skilled Worker (SSW) ตั้งแต่ปี 2562 โดยอนุญาตให้ทำงานในอุตสาหกรรมที่ขาดแคลนแรงงาน เช่น เกษตรกรรม ก่อสร้าง การดูแลผู้สูงอายุ และภาคการผลิต ขณะที่บางวิชาชีพยังคงจำกัดไว้สำหรับคนญี่ปุ่น

เกาหลีใต้ ใช้ระบบ Employment Permit System (EPS) โดยนายจ้างต้องพิสูจน์ก่อนว่าไม่สามารถหาแรงงานเกาหลีมาทำงานได้ จึงจะสามารถจ้างแรงงานต่างชาติได้ โดยแรงงานต่างชาติส่วนใหญ่ทำงานในภาคการผลิต เกษตรกรรม ประมง และก่อสร้างที่ประสบปัญหาขาดแคลนแรงงานเรื้อรัง

สิงคโปร์ ใช้ระบบโควตาและการจัดเก็บค่าธรรมเนียมแรงงานต่างชาติ (Foreign Worker Levy) เพื่อควบคุมสัดส่วนแรงงานต่างชาติในแต่ละอุตสาหกรรม

แนวทางของประเทศเหล่านี้สะท้อนว่า การบริหารแรงงานต่างชาติไม่ใช่เรื่องของการ “เปิด” หรือ “ปิด” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการหาจุดสมดุลระหว่างความต้องการของเศรษฐกิจกับการคุ้มครองแรงงานในประเทศ

คำถามที่สังคมควรถกเถียงร่วมกัน

หากแรงงานข้ามชาติหายไปจากประเทศไทยในวันพรุ่งนี้ โรงงานจะยังผลิตสินค้าได้หรือไม่ ร้านอาหารจะยังเปิดบริการได้หรือไม่ และโครงการก่อสร้างต่าง ๆ จะเดินหน้าต่อได้หรือไม่

คำถามเรื่อง “การแย่งงาน” จึงอาจไม่ใช่คำถามเดียวที่สังคมต้องตอบ แต่ยังรวมถึงคำถามว่า ประเทศไทยกำลังต้องการแรงงานแบบใด และจะบริหารตลาดแรงงานอย่างไรในวันที่สังคมไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ

ท้ายที่สุดแล้ว คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียงว่า “แรงงานข้ามชาติแย่งงานคนไทยหรือไม่” แต่คือระบบแรงงานไทยกำลังเผชิญปัญหาอะไรอยู่

เมื่ออาชีพสงวนยังถูกละเมิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า คำถามจึงไม่ได้อยู่แค่การค้นหาว่าใครทำผิด แต่รวมถึงการตรวจสอบว่าเหตุใดกฎหมายจึงยังไม่สามารถบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และใครต้องรับผิดชอบต่อช่องโหว่ที่เกิดขึ้น

เพราะในท้ายที่สุด ปัญหานี้อาจไม่ใช่เรื่องของแรงงานข้ามชาติเพียงฝ่ายเดียว หากแต่เป็นเรื่องของอนาคตตลาดแรงงานไทยทั้งระบบ ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือจากภาครัฐ ภาคธุรกิจ นายจ้าง และสังคมโดยรวม 

การแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนจึงอาจเริ่มต้นจากการมองข้อเท็จจริงให้รอบด้าน มากกว่าการกล่าวโทษฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงลำพัง หรือมุ่งสร้างกระแสความเกลียดชังแรงงานข้ามชาติ แบ่งเขาแบ่งเราซึ่งรังแต่จะทำให้การแก้ใชปัญหาการบริหารจัดการแรงงานข้ามชาติในประเทศไทย ซับซ้อนและยากยิ่งขึ้น 

อย่างไรก็ตาม หากพบการจ้างงานผิดกฎหมาย หรือพบคนต่างชาติทำงานนอกเหนือสิทธิที่กฎหมายกำหนด สามารถแจ้งเบาะแสได้ที่ สายด่วนกระทรวงแรงงาน 1506 กด 2 หรือ สายด่วนกรมการจัดหางาน 1694


อ้างอิง

บทความ “10 จุดอ่อนของคนไทย” ไม่ใช่ความเห็นของอดีตประธานเจโทร กรุงเทพฯ และวิกรม กรมดิษฐ์

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: เซ็ทซึโอะ อิอุจิ อดีตประธาน JETRO ประจำกรุงเทพฯ กล่าวถึง 10 จุดอ่อนของคนไทย 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** เป็นข่าวลวงที่วนซ้ำมาตั้งแต่ปี 2557 ซึ่งเจโทร กรุงเทพฯ แถลงยืนยันว่าเซ็ทซิโอะ อิอุจิ ไม่เคยพูดเรื่องนี้  

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 16 มิ.ย. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘ประกายพฤกษ์ จิตกาธานฯ’ โพสต์ภาพเซ็ทซึโอะ อิอุจิ ประธานองค์การส่งเสริมการค้าต่างประเทศของญี่ปุ่นประจำกรุงเทพ (Japan External Trade Organization,Bangkok: เจโทร กรุงเทพฯ) ฝังข้อความ “เจ็บแต่จริง เมื่อญี่ปุ่นมองไทย” และโพสต์ข้อเขียนที่อ้างว่าเป็นความเห็นของนายอิอุจิว่าด้วยจุดอ่อน 10 ข้อของคนไทยที่ทำให้ประเทศไทยอาจไม่เป็นประเทศที่น่าสนใจในสายตาของนักลงทุนญี่ปุ่น เช่น คนไทยรู้จักหน้าที่ของตัวเองต่ำมาก, คนไทยมากกว่า 70% ทำงานวันต่อวันแบบไร้อนาคต, เอ็นจีโอมักจะคัดค้านหัวชนฝาและบางกลุ่มอิงผลประโยชน์ทำให้ไทยเสียโอกาสมหาศาล, เด็กไทยขาดความอดทน ไม่มีภูมิคุ้มกันเป็นขี้โรคทางจิตใจ เป็นต้น

โพสต์นี้กำลังถูกแชร์อย่างรวดเร็ว จาก 4,500 ครั้ง ณ วันที่ 17 มิ.ย. เป็น 5,400 ครั้งในวันนี้ (18 มิ.ย.) 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ข้อความนี้ถูกเผยแพร่ทางออนไลน์มาตั้งแต่ปี 2557 ซึ่งทางเจโทร กรุงเทพฯ ได้เผยแพร่คำชี้แจงเมื่อวันที่ 27 ก.ค. 2558 ว่า “อดีตประธานหรือประธานคนปัจจุบันของเจโทร กรุงเทพฯ ไม่เคยแสดงความคิดเห็นหรือทรรศนะเรื่อง 10 จุดอ่อนของคนไทยในสายตานักลงทุนต่างชาติ/ญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นกรณีใด ๆ”

เอกสารคำชี้แจงยังระบุด้วยว่า “เจโทร กรุงเทพฯ เข้าใจว่าบทความ ข้อคิดเห็น คำวิจารณ์ที่ถูกกล่าวอ้างและเผยแพร่ว่าเป็นคำพูดของนายอิอุจินั้นมาจากสุนทรพจน์ของรองประธานหอการค้าไทยท่านหนึ่งซึ่งได้กล่าวกับผู้สื่อข่าวเศรษฐกิจในงานสัมมนาเมื่อเดือนสิงหาคม 2557 ว่านายอิอุจิ อดีตประธาน เจโทร กรุงเทพฯ ได้กล่าวถึง 10 จุดอ่อนของคนไทย”

“เมื่อเจโทร กรุงเทพฯ ขอคำชี้แจงเรื่องสุนทรพจน์ของรองประธานหอการค้าไทยท่านนั้น ท่านได้ชี้แจงว่าเป็นความเข้าใจผิดว่านายอิอุจิได้พูดเช่นนั้น และได้แสดงความเสียใจและกล่าวขอโทษมายังเจโทร กรุงเทพฯ ในเดือนสิงหาคม 2557” 

โคแฟคสืบค้นเพิ่มเติมพบว่าข้อเขียนเรื่อง “10 จุดอ่อนของคนไทย” นี้ถูกเผยแพร่ในเว็บบอร์ดต่าง ๆ ตั้งแต่ปี 2553 โดยอ้างว่าเป็นคำกล่าวของวิกรม กรมดิษฐ์ ประธานกรรมการบริหาร บมจ. อมตะ คอร์ปอเรชัน เช่น ใน forwardmag.com ต่อมาข้อความเดียวกันนี้ถูกนำมาเผยแพร่ต่อใน pantip.com เมื่อปี 2557  

โคแฟคติดต่อไปยังมูลนิธิอมตะและเพจเฟซบุ๊ก ‘Vikrom วิกรม’ ซึ่งเป็นเพจทางการของเขาที่มีผู้ติดตามกว่า 2.4 ล้านบัญชี ได้รับคำยืนยันจากทีมงานของวิกรมว่าข้อความนี้ไม่ใช่ความเห็นหรือข้อเขียนของประธานกรรมการ บมจ.อมตะฯ 

โคแฟคยังไม่สามารถตรวจสอบที่มาของข้อเขียน “10 จุดอ่อนของคนไทย” ได้ แต่ยืนยันได้ว่าข้อความนี้ไม่ใช่ความเห็นของอดีตประธานเจโทร กรุงเทพฯ และไม่ได้มีที่มาจากวิกรม กรมดิษฐ์ ตามที่มีการอ้างเท็จมาอย่างต่อเนื่อง

ตรวจสอบโพสต์เฟซบุ๊กกล่าวหารัฐบาลเพื่อไทย-ภูมิใจไทย “แจกสัญชาติไทย” ส่วน ปชน. จ้องแปรรูปต่างด้าวเป็นฐานเสียง

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: โพสต์กล่าวหารัฐบาลเพื่อไทย-ภูมิใจไทย “แจกสัญชาติไทยอย่างกับแจกกระดาษชำระ”

📌 ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหามีทั้งที่ส่วนที่เป็นข้อมูลจริง ข้อมูลบิดเบือนและความคิดเห็นส่วนตัวผสมปนเปกันเพื่อสร้างความเข้าใจผิดว่าทางการไทยเปิดช่องให้คนต่างด้าวและแรงงานข้ามชาติได้รับสัญชาติไทยอย่างง่ายดาย**

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 16 มิ.ย. 2569 สมาชิกกลุ่มเฟซบุ๊ก ‘ฟาดด fadd’ โพสต์ข้อความว่า “นักการเมืองไทยแจกสัญชาติไทยอย่างกับแจกกระดาษชำระ” โดยอ้างว่าทั้งรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน และแพทองธาร ชินวัตร ของพรรคเพื่อไทยและรัฐบาลพรรคภูมิใจไทยชุดปัจจุบันล้วนมีนโยบายแจกสัญชาติไทยให้คนต่างด้าว ขณะที่พรรคประชาชน “จ้องแปรรูปคนต่างด้าวมาเป็นฐานเสียง” (ลิงก์บันทึก)    

ภาพ screenshot ของโพสต์ในกลุ่มเฟซบุ๊ก ‘ฟาดด fadd’ เมื่อ 16 มิ.ย. 2569

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: เนื้อหาในโพสต์เฟซบุ๊กนี้มีทั้งส่วนที่เป็นข้อมูลและส่วนที่เป็นความคิดเห็น ซึ่งในการทำงานตรวจสอบข้อเท็จจริง โคแฟคจะไม่ตรวจสอบส่วนที่เป็นความคิดเห็นเพราะเป็นสิทธิเสรีภาพ โพสต์นี้เราจึงตรวจสอบเฉพาะส่วนที่กล่าวอ้างถึงนโยบาย/การทำงานของรัฐบาล ข้อกฎหมายและความเคลื่อนไหวของพรรคการเมือง ดังนี้

❓รัฐบาลเศรษฐาออกฟรีวีซ่า

วันที่ 15 ก.ค. 2567 เศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี และอนุทิน ชาญวีรกูล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้นได้ลงนามในประกาศกระทรวงมหาดไทยที่อนุญาตให้พลเมืองจาก 90 ประเทศ ได้รับการยกเว้นการตรวจลงตราและให้อยู่ในประเทศไทยได้ไม่เกิน 60 วันเป็นกรณีพิเศษ เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวต่างชาติและอำนวยความสะดวกให้นักธุรกิจจากต่างประเทศในการเดินทางเข้ามาท่องเที่ยว ทำงานหรือติดต่อธุรกิจระยะสั้น

❓รัฐบาลเศรษฐาออกกฎหมายเอื้อขายอสังหาริมทรัพย์ให้คนต่างชาติ 

วันที่ 9 เม.ย. 2567 คณะรัฐมนตรี (ครม.) รัฐบาลเศรษฐามีมติเห็นชอบมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านภาคอสังหาริมทรัพย์ โดยมอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไปศึกษามาตรการต่าง ๆ ต่อมาวันที่ 18 มิ.ย. 2567 ครม. มีมติเห็นชอบตามที่ภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรี รักษาราชการแทนนายกรัฐมนตรีเสนอให้กระทรวงมหาดไทยเร่งศึกษาความเป็นไปได้ใน 2 เรื่อง คือ 1) ทบทวนการกำหนดระยะเวลาให้ต่างชาติเช่าที่ดินตาม พ.ร.บ. ทรัพย์อิงสิทธิ พ.ศ. 2562 จากเดิมไม่เกิน 30 ปี เป็น 99 ปี และ 2) ทบทวนหลักเกณฑ์และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการให้สิทธิคนต่างด้าวสามารถถือกรรมสิทธิ์ในห้องชุด จากเดิมไม่เกินร้อยละ 49 เป็นไม่เกินร้อยละ 75

ทั้งอนุทินและเศรษฐายืนยันว่าข้อเสนอแก้กฎหมายทั้งสองส่วนนี้ไม่ใช่การขายชาติและเอื้อนายทุน  อย่างไรก็ตาม ด้วยความที่มีกระแสคัดค้านมาก เรื่องนี้จึงเงียบไป ยังไม่ได้มีการแก้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง 

❓ รัฐบาลแพทองธารให้สัญชาติไทยเกือบ 500,000 คน

วันที่ 29 ต.ค. 2567 ไทยพีบีเอส ไทยโพสต์ มติชน รายงานว่า ครม. รัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร อนุมัติในหลักการตามที่สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติเสนอหลักเกณฑ์เร่งรัดการแก้ไขปัญหาสัญชาติ และสถานะบุคคลให้กับบุคคลที่อพยพเข้ามาในราชอาณาจักรเป็นเวลานาน รวมถึงกลุ่มที่เกิดในราชอาณาจักร จำนวน 483,626 คน  

จิรายุ ห่วงทรัพย์ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีในขณะนั้นชี้แจงว่าผู้ได้สัญชาติไทยจำนวนกว่า 483,000 คนนี้ แบ่งเป็น 4 กลุ่ม คือ 1) กลุ่มผู้อพยพปี 2527-2542 ประมาณ 120,000 คน 2) กลุ่มผู้อพยพปี 2548-2554 ประมาณ 215,000 คน 3) กลุ่มบุตรของชนกลุ่มน้อยที่เกิดในไทย ประมาณ 29,000 คน และ 4) กลุ่มบุตรของบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนที่เกิดในไทย ประมาณ 113,000 คน 

โดยสรุป ประชากรกว่า 483,000 คนที่จะได้รับสัญชาติไทยตามมติ ครม. นี้เป็นกลุ่มผู้อพยพที่ตกค้างมานานหลายสิบปีและมีการสำรวจตรวจสอบมาอย่างต่อเนื่องก่อนพิจารณาให้สัญชาติ ไม่ได้เป็นการให้สัญชาติไทยแก่คนต่างด้าวหรือคนต่างชาติโดยทั่วไป

❓พรรคประชาชนผลักดันการให้สัญชาติไทยแก่คนต่างด้าวเพื่อให้มาเป็นฐานเสียง 

ข่าวเท็จเรื่องพรรคประชาชนเสนอให้สัญชาติไทยแก่ผู้หนีภัยชาวเมียนมาถูกเผยแพร่ในช่วงก่อนการเลือกตั้ง 8 ก.พ. 2569 ซึ่งโคแฟคตรวจสอบแล้วพบว่าเป็นข้อมูลที่บิดเบือนจากการแถลงข่าวของรังสิมันต์ โรม สส. พรรคก้าวไกลในขณะนั้น เมื่อวันที่ 25 เม.ย. 2567 เรื่องการรับมือสถานการณ์การสู้รบและผู้ลี้ภัยในเมียนมา 

รังสิมันต์ ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการความมั่นคงแห่งรัฐ กิจการชายแดนไทย ยุทธศาสตร์ชาติและการปฏิรูปประเทศ สภาผู้แทนราษฎร เสนอให้รัฐบาลพิจารณาการใช้มาตรา 17 ของ พ.ร.บ.คนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 ซึ่งระบุว่าในกรณีพิเศษเฉพาะเรื่อง รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีจะอนุญาตให้คนต่างด้าวผู้ใด หรือจำพวกใดเข้ามาอยู่ในราชอาณาจักรภายใต้เงื่อนไขใด ๆ หรือจะยกเว้นไม่จำต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัตินี้ เขาย้ำว่าข้อเสนอนี้ไม่ใช่การให้สัญชาติไทย แต่เพื่อให้ทางการไทยสามารถติดตามตรวจสอบชาวเมียนมาที่หนีภัยการสู้รบเข้ามาในประเทศได้  

คลิปการแถลงข่าวของรังสิมันต์ถูกนำมาบิดเบือนว่า “พรรคส้ม” เสนอให้สัญชาติไทยแก่คนต่างด้าว หวังให้คนกลุ่มนี้เป็นฐานเสียงทางการเมืองหรือโหวตเตอร์ของพรรค ซึ่งไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงเพราะรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 95 (1) ระบุว่าบุคคลที่มีสิทธิเลือกตั้งต้องมีสัญชาติไทย หากมีสัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้รับสัญชาติไทยมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี โดยกระบวนการแปลงสัญชาติและคุณสมบัติของผู้ขอสัญชาติต้องเป็นไปตาม พ.ร.บ.สัญชาติ พ.ศ.2508 มาตรา 10 และ 11 และต้องดำเนินการสละสัญชาติเดิมของตนเองด้วย

❓รัฐบาลพรรคภูมิใจไทยจะแจกสัญชาติให้ต่างด้าว

ตั้งแต่ปี 2568 เป็นต้นมา มีการเผยแพร่ข้อมูลบิดเบือนและสร้างความเข้าใจผิดว่าข้อเสนอของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทยเรื่องการแก้ไขมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง พ.ร.บ.สัญชาติ เป็นการเปิดช่องให้คนต่างด้าวและบุตรของแรงงานข้ามชาติได้สัญชาติไทย

โคแฟคตรวจสอบกับกรมการปกครองแล้วพบว่าการแก้ไขมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง ซึ่งขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนไม่ได้เป็นการเปิดช่องให้คนต่างด้าวได้สัญชาติไทย เพราะผู้ที่จะมีคุณสมบัติได้สัญชาติไทยตามมาตรานี้คือชนกลุ่มน้อย กลุ่มชาติพันธุ์ และกลุ่มผู้อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในราชอาณาจักรเป็นเวลานาน ซึ่งถือว่ามีสถานะเป็นคนไร้รัฐไร้สัญชาติ (stateless persons) ไม่รวมบุตรของแรงงานต่างด้าว ผู้หนีภัยการสู้รบ ผู้หลบหนีเข้าเมืองหรือผู้มีพาสปอร์ต  

สำหรับคนต่างด้าวที่ต้องการขอสัญชาติไทยต้องยื่นขอแปลงสัญชาติตามมาตรา 10 หรือ 11 ของ พ.ร.บ.สัญชาติ และต้องมีคุณสมบัติที่จะขอสัญชาติไทยได้ตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งการได้สัญชาติไทยตามมาตรานี้ไม่ใช่การได้สัญชาติไทยโดยการเกิด จึงไม่สามารถลงสมัครรับเลือกตั้งได้

ℹ️ ข้อสังเกตโคแฟค: การให้สัญชาติไทยแก่คนต่างด้าว แรงงานข้ามชาติและบุตรหลานของแรงงานข้ามชาติ เป็นประเด็นที่ถูกนำมาบิดเบือน สร้างความเข้าใจผิดต่อข้อกฎหมายและปลุกปั่นความเกลียดกลัวแรงงานข้ามชาติมาอย่างต่อเนื่อง 

กรณีของโพสต์เฟซบุ๊กนี้มีการนำข้อมูลจริงมาผสมกับข้อมูลบิดเบือนและการวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล ทำให้ยากต่อการแยกแยะข้อมูลออกจากความคิดเห็นและการตีความของผู้โพสต์ ประชาชนควรใช้วิจารณญาณเมื่อพบเนื้อหาลักษณะนี้และตรวจสอบข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือสื่อมวลชนที่เชื่อถือได้ก่อนเชื่อหรือแชร์

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง

“จีนเทา ทุนเทา ไทยเทา” พลวัตการรับรู้ต่อเรื่องเล่าทุนจีนในบทสนทนาออนไลน์จากกรณี 1 ปีตึก สตง. ถล่ม

กองบรรณาธิการโคแฟค ร่วมกับนีโอ โมเมนตัม

เหตุการณ์อาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ถล่มในเดือนมีนาคม 2025 (พ.ศ. 2568) ได้นำความสนใจของสาธารณะไปสู่ประเด็น “ทุนจีน” อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในแง่การทุจริตจัดซื้อจัดจ้าง การใช้นอมินีอำพรางเจ้าของกิจการ และมาตรฐานการก่อสร้างของบริษัทกิจการร่วมค้าจีน ซึ่งนำไปสู่การจัดกรอบการรับรู้ของสังคมไปสู่ภาพของ “จีนเทา” 

อย่างไรก็ตามความกังวลในประเด็นจีนเทาไม่ได้เกิดขึ้นโดยฉับพลันจากเหตุการณ์นี้ บทความนี้ชวนสนทนาถึงการรับรู้ต่อ “จีน” ในพื้นที่สาธารณะของไทย ว่ามีพัฒนาการที่ซับซ้อนและปรับเปลี่ยนไปตามบริบทการเมืองและเศรษฐกิจในแต่ละช่วงเวลา และสามารถถูกกระตุ้นซ้ำได้ทุกเมื่อที่มีเหตุการณ์ใหม่สอดรับกับเรื่องเล่าที่สะสมมา

ดังนั้น ผลพวงที่เกิดขึ้นจากเหตุการณ์อาคาร สตง. ถล่ม จึงไม่ใช่การสร้างความกังวลใหม่ขึ้นมา แต่เป็นการรวบรวมเรื่องเล่าที่กระจายตัวอยู่ให้กลายมาเป็นเรื่องเล่าเดียวกัน และปรับกรอบการมองจาก “ผู้รับเหมารายหนึ่ง” มาเป็น “ปัญหาเชิงระบบ” ของความสัมพันธ์ระหว่างทุนจีนกับโครงสร้างอำนาจในสังคมไทย

“จีน” ในการรับรู้ของสังคมไทย

คำว่า “จีน” ในการรับรู้ของสังคมไทยมีหลายระดับที่ซ้อนทับกันอย่างน้อย 3 ชั้น ชั้นแรกคือ “จีน” ในฐานะอารยธรรมที่อาณาจักรสุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีความสัมพันธ์ผ่านระบบจิ้มก้องและการค้าราชสำนักมาเป็นเวลาหลายร้อยปี ชั้นที่สองคือ “จีน” ในฐานะรากเหง้าของชาวไทยเชื้อสายจีนที่เดินทางมาค้าขายและตั้งถิ่นฐานในสยามมาตั้งแต่ยุคอยุธยา และมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในช่วงต้นรัตนโกสินทร์ และชั้นที่สามซึ่งเป็นกรอบหลักของบทความนี้คือ “จีน” และไทยในฐานะรัฐสมัยใหม่ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ โดยความสำคัญของการจำแนกความหมายของการรับรู้นี้ก็เพื่อเป็นกรอบสำหรับการทำความเข้าใจร่วมกันของผู้อ่านว่า ผู้คนในสังคมไทยอาจอ้างอิงความหมายในระดับที่ต่างกันโดยไม่รู้ตัวเมื่อพูดถึง “จีน” ในบริบทเดียวกัน

จุดเริ่มต้นที่มีนัยสำคัญต่อการรับรู้สมัยใหม่อยู่ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม เลือกข้างฝ่ายอักษะและประกาศสงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตรในปี 1942 (พ.ศ. 2485) ขณะที่สาธารณรัฐจีน (Republic of China: ROC) ภายใต้การนำของเจียง ไคเชก เป็นหนึ่งในห้ามหาอำนาจฝ่ายสัมพันธมิตรซึ่งทำสงครามกับญี่ปุ่นมาตั้งแต่ปี 1937 (พ.ศ. 2480)1 ในช่วงเดียวกัน ชาวจีนโพ้นทะเลในไทยบางส่วนเห็นใจการต่อสู้ต้านญี่ปุ่นของ ROC จึงมีการระดมทุนส่งให้รัฐบาลสาธารณรัฐจีนเพื่อสนับสนุนการต่อสู้กับญี่ปุ่น ความเห็นใจดังกล่าวกลายเป็นเหตุให้รัฐบาลไทยมองชุมชนชาวจีนด้วยความระแวงทางการเมืองมาตั้งแต่ก่อนสงครามจะสิ้นสุด (เออิจิ มูราชิมา, 2539)

หลังสงครามสิ้นสุดลง ไทยจำเป็นต้องฟื้นความสัมพันธ์กับฝ่ายสัมพันธมิตรเพื่อหลีกเลี่ยงสถานะประเทศแพ้สงคราม โดยสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการกับสาธารณรัฐจีน (ROC) ในเดือนมกราคม 1946 (พ.ศ. 2489) นี่คือจุดเริ่มต้นของ “ความสัมพันธ์ไทย-จีน” ในความหมายของรัฐสมัยใหม่

ทว่าสถานการณ์ในจีนพลิกผันอย่างรวดเร็ว สงครามกลางเมืองระหว่างพรรคก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีนสิ้นสุดด้วยชัยชนะของฝ่ายคอมมิวนิสต์ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 1949 (พ.ศ. 2492) เหมา เจ๋อตง ประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน (People’s Republic of China: PRC) ณ กรุงปักกิ่ง ขณะที่รัฐบาล ROC ของเจียง ไคเชก ถอยร่นไปตั้งมั่นบนเกาะไต้หวันในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน นับจากปี 1949 เป็นต้นมา จึงมีรัฐบาลสองชุดต่างอ้างความเป็น “จีน” ได้แก่ PRC ที่กรุงปักกิ่งซึ่งควบคุมแผ่นดินใหญ่ และ ROC ที่กรุงไทเปซึ่งควบคุมเกาะไต้หวันและหมู่เกาะใกล้เคียง ความแตกแยกนี้กำหนดทิศทางความสัมพันธ์ไทย-จีนตลอดยุคสงครามเย็น

ก่อนจะกลายมาเป็น “จีนเทา”

บทความนี้จะเน้นการพูดถึง “จีน” ในความหมายของรัฐสมัยใหม่ที่ถือกำเนิดขึ้นในปี 1949 เป็นหลัก เพราะก่อนหน้านั้นรัฐที่ใช้ชื่อ “จีน” มีเพียงรัฐเดียวคือ ROC สังคมไทยจึงยังไม่ต้องเผชิญกับการเลือกท่าที การที่ PRC ถือกำเนิดขึ้นและกลายเป็นคู่แข่งทางอุดมการณ์กับ ROC ในบริบทสงครามเย็น ทำให้รัฐไทยเริ่มหล่อหลอมการรับรู้ของสังคมต่อ “จีน” อย่างเป็นระบบผ่านกลไกของรัฐ การรับรู้ที่ถูกสร้างขึ้นในยุคสงครามเย็นนี้ไม่เคยถูกลบทิ้งและสร้างใหม่ในยุคต่อมา แต่กลับเพิ่มชั้นความหมายซ้อนทับลงไปบนฐานการรับรู้เดิม ดังนั้นการรับรู้ต่อ “ทุนจีน” ที่ปรากฏในพื้นที่สาธารณะของไทยปัจจุบันจึงเป็นผลสะสมของกระบวนการดังกล่าวตั้งแต่ยุคสงครามเย็นเป็นต้นมา ดังนี้

1) ยุคสงครามเย็นกับภาพ “ภัยคอมมิวนิสต์” : 1949-1975 (พ.ศ. 2492-2518)

ในช่วงสงครามเย็น รัฐบาลไทยภายใต้จอมพล ป. พิบูลสงคราม จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และจอมพลถนอม กิตติขจร วางท่าทีสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ปิดล้อมคอมมิวนิสต์ของสหรัฐอเมริกา (Containment Policy) โดยการรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐจีน (ROC) ของเจียง ไคเชก และปฏิเสธรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน (PRC) ของเหมา เจ๋อตง ผ่านการเข้าร่วมสนธิสัญญามะนิลา (SEATO) ในปี 1954 (พ.ศ. 2497) ในฐานะพันธมิตรทางทหารกับสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นการแสดงออกรูปแบบหนึ่งของจุดยืนต้านคอมมิวนิสต์ ผลที่ตามมาคือ “จีน” ในพื้นที่สาธารณะของไทยยุคนี้มีความหมาย คือ PRC ในฐานะภัยคอมมิวนิสต์ โดยรัฐไทยในขณะนั้นสร้างภาพความเป็น “ภัยคอมมิวนิสต์” ทั้งจากพรรคคอมมิวนิสต์จีน และจากชุมชนชาวจีนโพ้นทะเลในไทยที่รัฐสงสัยว่าอาจเป็นแนวร่วมของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยและของ PRC ซึ่งกลไกที่รัฐนำมาใช้ในการควบคุมชุมชนดังกล่าวมีลักษณะเหมารวม โดยไม่แยกแยะจุดยืนทางการเมืองภายในชุมชน ทั้งการปิดโรงเรียนจีน การจำกัดสื่อภาษาจีน และการผูกการเป็นพลเมืองเข้ากับ “ความเป็นไทย” (Skinner, 1957)

2) ยุคฟื้นฟูความสัมพันธ์กับภาพ “ไทย-จีนพี่น้องกัน” : 1975-1997 (พ.ศ. 2518-2540)

ภูมิทัศน์ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในเอเชียเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญเมื่อมีการผ่านมติสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติข้อที่ 2758 (United Nations: General Assembly Resolution 2758: Restoration of the lawful rights of the People’s Republic of China in the United Nations) ในปี 1971 (พ.ศ. 2514) ให้ PRC เข้าครองที่นั่ง “จีน” แทน ROC ตามมาด้วยการเยือนปักกิ่งของ ริชาร์ด นิกสัน ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ในปี 1972 (พ.ศ. 2515) การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้สร้างเงื่อนไขให้ไทยปรับท่าทีตาม วันที่ 1 กรกฎาคม 2518 หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับ PRC พร้อมกับตัดความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการกับ ROC

การเปลี่ยนขั้วทางการทูตนี้กลายเป็นพื้นฐานของพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ที่ตามมา เมื่อเวียดนามบุกกัมพูชาในปี 1979 (พ.ศ. 2522) ไทยและ PRC มีผลประโยชน์ร่วมกันในการต้านการขยายอิทธิพลของเวียดนาม ความร่วมมือดังกล่าวผลักให้ภาพ “จีน” ในการรับรู้ของชนชั้นนำไทยเปลี่ยนจาก “ภัยคอมมิวนิสต์” มาเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ ซึ่งสะท้อนผ่านเรื่องเล่า “ไทยจีนใช่อื่นไกล พี่น้องกัน” และวลี “เลือดข้นกว่าน้ำ” ที่ผู้นำของทั้งสองฝ่ายร่วมกันสร้างขึ้นในช่วงฟื้นฟูความสัมพันธ์ (Kornphanat Tungkeunkunt and Kanya Phuphakdi, 2018) ในขณะเดียวกันความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมกับไต้หวันยังคงดำเนินต่อผ่านสำนักงานเศรษฐกิจและวัฒนธรรมไทเปในฐานะช่องทางการทูตที่ไม่เป็นทางการ

3) วิกฤตต้มยำกุ้งและการหันขวาของชนชั้นนำไทยเชื้อสายจีน : 1989-2013 (พ.ศ. 2522–2556)

วิกฤตการณ์การเงินเอเชียปี 1997 (พ.ศ. 2540) หรือวิกฤตต้มยำกุ้ง เป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้เครือข่ายทุนไทยเชื้อสายจีนผูกพันกับจีนแผ่นดินใหญ่ลึกซึ้งมากขึ้น ชนชั้นนำไทยเริ่มมอง PRC ในฐานะมหาอำนาจทางเศรษฐกิจที่เติบโตรวดเร็วและมีเสถียรภาพทางการเมือง แนวโน้มนี้ยิ่งชัดขึ้นหลังวิกฤตการเงินโลกปี 2008 (พ.ศ. 2551) เมื่อเศรษฐกิจตะวันตกเข้าสู่ภาวะตกต่ำ ในยุค 1970-1980 จุดยืนทางการเมืองของชาวไทยเชื้อสายจีนยังกระจายตัวหลายทิศทาง ทั้งกลุ่มทุนที่ผูกพันกับ ROC กลุ่มที่เห็นใจ PRC และกลุ่มนักศึกษาปัญญาชนที่เข้าร่วมขบวนการประชาธิปไตยในเหตุการณ์เดือนตุลาฯ ต่อมาชนชั้นนำทางเศรษฐกิจไทยเชื้อสายจีนค่อย ๆ หันเข้าหาจีนแผ่นดินใหญ่ทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจอย่างเป็นระบบตั้งแต่ต้นทศวรรษ 2000 เป็นต้นมา (Kasian Tejapira, 2017) 

รศ.ดร. วาสนา วงศ์สุรวัฒน์ นักวิชาการด้านจีน (Wasana Wongsurawat, 2019) อธิบายรากทางประวัติศาสตร์ของความสัมพันธ์นี้ผ่านการศึกษาความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันระหว่างราชสำนักไทยกับชนชั้นทุนชาวไทยเชื้อสายจีน โดยเสนอว่าการก่อรูปรัฐชาติไทยสมัยใหม่ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ถึงปลายศตวรรษที่ 20 อาศัยความสัมพันธ์ที่พึ่งพากันระหว่างอำนาจรัฐและบทบาททางเศรษฐกิจของผู้ประกอบการเชื้อสายจีน

4) ทุนจีนยุคใหม่ : 2013-ปัจจุบัน (พ.ศ. 2556-ปัจจุบัน)

การประกาศโครงการ Belt and Road Initiative (BRI) ในปี 2013 เปลี่ยนภูมิทัศน์ความสัมพันธ์ไทย-จีนจากระดับรัฐสู่ระดับสังคม ผ่านการเจรจาโครงการรถไฟความเร็วสูง การขยายตัวของสถาบันขงจื่อในมหาวิทยาลัยไทย2 และการเพิ่มขึ้นของนักท่องเที่ยวจีน คนไทยทั่วไปเริ่มสัมผัสกับ “จีน” ในชีวิตประจำวันในฐานะนักท่องเที่ยว เพื่อนบ้านในชุมชน เจ้าของกิจการ หรือผู้รับเหมาก่อสร้าง มากขึ้น แทนที่จะรับรู้จีนในฐานะคู่ค้าและพันธมิตรทางการทูตผ่านข่าวสารและนโยบายเท่านั้น ช่วงเวลานี้ยังเกิดการขยายตัวของชุมชนชาวจีนรุ่นใหม่ในไทยอย่างมีนัยสำคัญ โดยมีการประมาณการว่ามีผู้อพยพชาวจีนรุ่นใหม่อาศัยอยู่ในไทยราว 110,000–130,000 คนในปี 2022 (พ.ศ. 2565) และในขณะที่คนไทยมองด้านบวกต่อความร่วมมือทางธุรกิจและการถ่ายทอดเทคโนโลยี ความรู้สึกลบก็เติบโตคู่ขนานกันในประเด็นการแข่งขันแย่งงาน การครอบงำตลาด และพฤติกรรมในที่สาธารณะ (Sivarin Lertpusit, 2023)

เหตุการณ์เรือฟีนิกซ์ล่มที่ภูเก็ตในเดือนกรกฎาคม 2018 (BBC ไทย, 2018) ซึ่งมีนักท่องเที่ยวจีนเสียชีวิต 47 คน เป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่าความรู้สึกลบต่อจีนเริ่มกระจายจากเวทีการเมืองระหว่างประเทศลงมาสู่ชีวิตประจำวันของคนไทย เมื่อ พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ออกมาระบุว่านักท่องเที่ยวจีนเป็นฝ่ายทำเรือล่มเองและฝ่าฝืนคำสั่งเจ้าหน้าที่ ซึ่งสื่อหลายสำนักสรุปสาระของถ้อยแถลงนี้ว่าเป็นการชี้ว่า “จีนทำร้ายกันเอง” (ไทยรัฐออนไลน์, 2551) ปฏิกิริยาของสังคมต่อทั้งเหตุการณ์และคำพูดดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการรับรู้เชิงลบต่อ “จีน” ในยุคนี้ไม่ได้จำกัดอยู่ในหมู่ชนชั้นนำทางการเมืองอีกต่อไป

5) COVID-19 กับ การแบ่งข้างการรับรู้ต่อจีน

การระบาดของ COVID-19 ปลายปี 2019 (พ.ศ. 2562) จุดกระแสความหวาดกลัวจีนของคนไทยในช่วงสั้น แต่การที่ PRC ส่งวัคซีน Sinovac เข้ามาเป็นวัคซีนหลักของไทยในช่วงต้นของการระบาด ช่วยพลิกภาพลักษณ์ของจีนให้กลับมาเป็นบวกทั้งในระดับชนชั้นนำและประชาชนทั่วไป อย่างไรก็ตาม ความนิยมที่ปรากฏในพื้นที่สาธารณะนั้นบดบังรอยร้าวเชิงโครงสร้างที่กำลังก่อตัวขึ้นระหว่างคนสองกลุ่มในสังคมเดียวกัน

ข้อมูลจากการสำรวจสองชุดในปี 2023 (พ.ศ.2567) เผยให้เห็นช่องว่างดังกล่าวอย่างชัดเจน การสำรวจของ Pew Research Center (Silver, Huang, Clancy, & Prozorovsky, 2024) ซึ่งครอบคลุม 35 ประเทศพบว่า คนไทยมีทัศนคติเชิงบวกต่อจีนสูงสุดในโลกที่ร้อยละ 80 ในขณะที่การสำรวจ The State of Southeast Asia ของ ISEAS (Hale, 2024) ซึ่งมุ่งเน้นกลุ่มผู้นำความคิดและผู้เชี่ยวชาญในภูมิภาค3 รายงานว่าผู้ตอบแบบสอบถามชาวไทยร้อยละ 80.3 แสดงความกังวลต่ออิทธิพลทางเศรษฐกิจของจีน ตัวเลขทั้งสองชุดสะท้อนความจริงคนละด้านในสังคมเดียวกัน กล่าวคือ ประชาชนทั่วไปยังคงรู้สึกบวกต่อจีนในระดับมวลชน ขณะที่ผู้นำความคิดและชนชั้นกลางบนเริ่มกังวลเชิงโครงสร้าง ช่องว่างนี้เป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้ความกังวลต่อทุนจีนในยุคต่อมาเคลื่อนตัวจากระดับชนชั้นนำสู่พื้นที่สาธารณะของคนทั่วไป 

นอกจากนั้นในช่วงเดือนเมษายน 2020 (พ.ศ. 2563) กรณีของวชิรวิชญ์ ชีวอารี หรือไบร์ท ศิลปินชาวไทย กลายเป็นชนวนของสงครามทวิตเตอร์ข้ามชาติระหว่างชาวเน็ตไทยกับผู้ใช้อินเทอร์เน็ตจาก PRC หลังชาวเน็ตจีนโจมตีเขาจากทวีตที่แสดงนัยว่าไต้หวันและฮ่องกงเป็นดินแดนแยกจากจีน นำไปสู่การก่อตัวของ “พันธมิตรชานม” หรือ #MilkTeaAlliance ข้ามชาติที่เชื่อมโยงขบวนการประชาธิปไตยของไทย ฮ่องกง ไต้หวัน และต่อมาเมียนมา โดยสิ่งที่กระแสพันธมิตรชานมได้สร้างขึ้นในพื้นที่สาธารณะของไทยคือเงื่อนไขใหม่ของการสนทนา กล่าวคือ การวิพากษ์รัฐบาล PRC กลายเป็นเรื่องที่ทำได้อย่างเปิดเผยเป็นครั้งแรกในรอบหลายทศวรรษ กระแสดังกล่าวเป็นปฏิกิริยาทางการเมืองและอุดมการณ์ต่อรัฐบาล PRC ไม่ใช่ต่อ “คนจีน” หรือ “เชื้อชาติจีน” เงื่อนไขนี้เองที่ทำให้การวิพากษ์ทุนจีนในยุคถัดมาเติบโตในพื้นที่สาธารณะได้เร็วขึ้น (Wolfram & Praphakorn Wongratanawin, 2021)

6) “ทุนเทา จีนเทา ไทยเทา” : 2024–ปัจจุบัน (พ.ศ. 2561 – ปัจุบัน)

ปัจจุบันเป็นช่วงที่ความกังวลของสังคมไทยต่อจีนเคลื่อนตัวจากระดับการทูตและภูมิรัฐศาสตร์มาสู่ระดับประสบการณ์รายวันของคนทั่วไป ปรากฏการณ์ที่สื่อและสังคมเรียกว่า “จีนเทา” และ “ทุนเทา” ครอบคลุมหลายประเด็นพร้อมกัน ทั้งอาชญากรรมข้ามชาติและแก๊งคอลเซ็นเตอร์ นโยบายฟรีวีซ่า ธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ที่มีนอมินีไทย ห้างร้านจีนในย่านชุมชน บริษัทรับเหมาก่อสร้าง และพฤติกรรมในที่สาธารณะ

เหตุการณ์สองกรณีที่สะท้อนให้เห็นการเคลื่อนตัวดังกล่าวอย่างชัดเจน กรณีแรกคือคดีลักพาตัว หวัง ซิง (Wang Xing) หรือ ซิง ซิง (Xing Xing) นักแสดงชาวจีนบริเวณชายแดนไทย-เมียนมา อ.แม่สอด จ.ตาก ในเดือนมกราคม 2025 (BBC ไทย, 2025) กรณีที่สองคือกระบวนการส่งตัว เฉอ จื้อเจียง (She Zhijiang) นักธุรกิจชาวจีนผู้พัฒนาโครงการเมืองชเวโก๊กโก่ในเมียนมา ซึ่งถูกกล่าวหาว่าเชื่อมโยงกับการดำเนินศูนย์สแกมเมอร์ข้ามชาติขนาดใหญ่ เขาถูกจับกุมในไทยตั้งแต่ปี 2022 (พ.ศ. 2565) และต่อสู้คดีส่งตัวมาอย่างยาวนานก่อนศาลไทยมีคำสั่งให้ส่งตัวไปยืนศาลในจีนในปี 2025 (BBC ไทย, 2025) ทั้งสองกรณีกลายเป็นประเด็นการเมืองระดับชาติและทำให้ความรับรู้ต่อจีนเคลื่อนจากระดับภูมิรัฐศาสตร์มาสู่ระดับอาชญากรรมและคอร์รัปชันในชีวิตประจำวัน

นอกจากนั้นการสำรวจ State of Southeast Asia ของ ISEAS (2025) พบว่าผู้ตอบแบบสอบถามชาวไทยร้อยละ 71.4 จัด “global scam operations” เป็นความกังวลทางภูมิรัฐศาสตร์อันดับต้น ซึ่งเป็นสัดส่วนสูงที่สุดในกลุ่มประเทศอาเซียน เมื่อมองกลับมาที่สถานการณ์ในไทย เหตุการณ์ตึก สตง. ถล่มในเดือนมีนาคม 2568 และ เหตุการณ์เครนก่อสร้างเครือข่ายรถไฟความเร็วสูงถล่มทับรถไฟที่อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมาในเวลาต่อมา ความกังวลที่กระจายอยู่ถูกร้อยเข้าสู่เรื่องเล่าเดียวกัน คือ “จีนเทา ทุนเทา ไทยเทา”

เรื่องเล่า “จีนเทา” จากกรณีศึกษาอาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินถล่ม

พัฒนาการที่ผ่านมาชวนทำความเข้าใจถึงการรับรู้ต่อ “จีน” ในสังคมไทยว่ามีพลวัตตามบริบททางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคมในแต่ละยุคสมัย การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่สุดในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาไม่ได้อยู่ที่ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐไทยกับรัฐจีน หากอยู่ที่การที่ “จีน” เข้ามาอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คนมากขึ้นผ่านการท่องเที่ยว การลงทุน การค้าปลีก อสังหาริมทรัพย์ และโครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ ทำให้ความกังวลที่เคยผูกอยู่กับรัฐบาลจีนหรือบทบาทของจีนในเวทีระหว่างประเทศ ถูกแปลความใหม่ผ่านภาพของ “ทุนจีน” ที่ปรากฏในประสบการณ์รายวันมากขึ้น

คำถามสำคัญจึงเคลื่อนจาก “สังคมไทยมองจีนอย่างไร” มาสู่การถามว่า  “เมื่อทุนจีนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ผู้คนตีความและร้อยเรียงเรื่องเล่าต่อทุนจีนอย่างไร” เหตุการณ์อาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ถล่ม เมื่อเดือนมีนาคม 2025 เป็นกรณีศึกษาที่อาจจะตอบคำถามนี้ได้ กล่าวคือ เป็นเหตุการณ์ที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางและเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ประเด็น “จีนเทา” “ทุนเทา” “นอมินี” และอาชญากรรมข้ามชาติ ดำเนินอยู่ในบทสนทนาสาธารณะอย่างต่อเนื่อง ข้อเสนอหลักของบทความนี้คือ เหตุการณ์ดังกล่าวทำหน้าที่เป็นจุดรวมศูนย์ที่ดึงความกังวลซึ่งกระจัดกระจายอยู่ก่อนให้มาเกาะกลุ่มและเชื่อมโยงเป็นเรื่องเล่าชุดเดียว มากกว่าจะก่อให้เกิดความกังวลชุดใหม่

บทความนี้นำเสนอผลการสำรวจการเปลี่ยนแปลงของภาพลักษณ์และการรับรู้ (perception) ต่อทุนจีนภายหลังเหตุการณ์ดังกล่าว โดยใช้ข้อมูลจากแพลตฟอร์ม X เป็นหลักฐานสำคัญในการติดตามพลวัตของการถกเถียงในพื้นที่สาธารณะ อย่างไรก็ตามคำว่า “ภาพลักษณ์” และ “การรับรู้” ในที่นี้หมายถึงภาพของทุนจีนที่ถูกร้อยเรียง ตีความ และให้ความหมายผ่านการสื่อสารสาธารณะ ภายในขอบเขตของชุดคำค้นที่ใช้เก็บข้อมูล การวิเคราะห์ต่อจากนี้จึงมุ่งพิจารณาว่า ผู้คนเชื่อมโยงและตีความทุนจีนอย่างไรภายหลังเหตุการณ์ตึกถล่ม ความกังวลใดที่ดำเนินอยู่ก่อนแล้ว ความกังวลใดที่กำลังถูกขยาย และเหตุการณ์ดังกล่าวมีส่วนเปลี่ยนแปลงจุดยึดโยงการรับรู้ต่อทุนจีนในพื้นที่สาธารณะอย่างไรตลอดช่วงเวลาหนึ่งปีหลังเหตุการณ์

ก่อนตึกถล่ม : มกราคม – มีนาคม 2025 (พ.ศ. 2568)

สองเดือนก่อนเกิดเหตุตึก สตง. ถล่ม ประเด็นที่เกี่ยวข้องกับจีนและทุนจีนปรากฏอยู่แล้วในบทสนทนาสาธารณะบนแพลตฟอร์ม X โดยในช่วงเดือนมกราคมถึงปลายเดือนมีนาคม 2025 ก่อนเกิดเหตุการณ์ ผู้วิจัยเก็บรวบรวมโพสต์ได้ 554 รายการ โดยร้อยละ 33.03 ของโพสต์ทั้งหมดมีอารมณ์เชิงลบ (negative sentiment) ซึ่งความกังวลกระจุกตัวอยู่ในสองประเด็นหลัก คือ เครือข่ายแก๊งคอลเซ็นเตอร์  และนโยบายยกเว้นวีซ่า คิดเป็นร้อยละ 45.49 และ 18.41 ของโพสต์ทั้งหมด ตามลำดับ

ผู้ร่วมสนทนาจำนวนมากอธิบายทุนจีนผ่านกรอบของ “จีนเทา” ซึ่งโยงไปถึงอาชญากรรมข้ามชาติ การค้ามนุษย์ แก๊งคอลเซ็นเตอร์ และการใช้คนไทยเป็นนอมินีถือครองธุรกิจเพื่อหลีกเลี่ยงข้อจำกัดทางกฎหมาย ผู้โพสต์บางรายตั้งข้อสังเกตว่า “รายได้จากนักท่องเที่ยวจีนจำนวนมากอาจไม่ได้กระจายเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจไทยโดยตรง หากแต่หมุนเวียนอยู่ภายในเครือข่ายธุรกิจของกลุ่มทุนจีนเอง เช่น โรงแรมและที่พัก ไปจนถึงการถือครองอสังหาริมทรัพย์เพื่อปล่อยเช่า”

อีกด้านหนึ่ง ทุนจีนถูกมองในฐานะคู่แข่งทางเศรษฐกิจของผู้ประกอบการไทย ทั้งในตลาดแรงงานและธุรกิจรายย่อย บทสนทนาส่วนนี้ตั้งคำถามต่อการขยายบทบาทของทุนจีนในห่วงโซ่อุปทานของหลายอุตสาหกรรม การเข้ามาแข่งขันของแรงงานจีน และแรงกดดันที่ผู้ประกอบการไทยต้องเผชิญในการแข่งขัน บทสนทนาในช่วงเวลาดังกล่าวจึงเต็มไปด้วยข้อถกเถียงเกี่ยวกับบทบาทที่เพิ่มขึ้นของทุนจีนและผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อเศรษฐกิจไทยในระยะยาว

คำว่า “จีนเทา” เองก็เป็นพื้นที่ของการช่วงชิงความหมายในบทสนทนาสาธารณะอยู่ก่อนแล้ว เห็นได้จากกรณีที่ผู้แทนสมาคมโรงแรมไทยขอให้สังคมระมัดระวังการใช้คำดังกล่าว เพราะกังวลว่าจะกระทบภาพลักษณ์ของประเทศไทยในสายตาชาวจีน (ฐานเศรษฐกิจ, 2025) ข้อเสนอนี้ถูกโต้แย้งทันทีจากผู้ร่วมสนทนาบางส่วน โดยมีผู้โพสต์รายหนึ่งแสดงความเห็นว่า “ปัญหาจีนเทาเป็นเรื่องที่สังคมไทยเผชิญมานาน การเรียกร้องให้ระมัดระวังการใช้ถ้อยคำจึงไม่ต่างจากการลดทอนเสียงของผู้ที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาเหล่านี้”

ความกังวลเหล่านี้ปรากฏในประเด็นต่างกัน แต่มีรากฐานร่วมกันอยู่ที่ความไม่ไว้วางใจต่อกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ถูกมองว่าขาดความโปร่งใสและตรวจสอบได้ยาก ทั้งการใช้คนไทยเป็นนอมินีเพื่ออำพรางเจ้าของกิจการที่แท้จริง การประกอบธุรกิจที่อยู่นอกการกำกับดูแลตามกฎหมายซึ่งถูกเรียกรวมว่า “จีนเทา” และรายได้ที่หมุนเวียนอยู่ภายในเครือข่ายธุรกิจจีนแทนที่จะเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจไทยตามปกติ คำว่า “จีนเทา” ปรากฏใน 23 โพสต์ “นอมินี” ปรากฏใน 22 โพสต์ และ “ทุนจีน” ปรากฏใน 15 โพสต์ ตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุการณ์ตึกถล่ม คำศัพท์และกรอบการตีความชุดนี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของบทสนทนาสาธารณะมาก่อนแล้ว

ภาพของทุนจีนก่อนเดือนมีนาคม 2025 จึงประกอบด้วยข้อกังวลหลายเรื่องที่ดำเนินคู่ขนานกันไป ทั้งอาชญากรรม เศรษฐกิจ และนโยบายการเปิดประเทศ โดยแต่ละเรื่องยังแยกกันอยู่ และยังไม่มีเหตุการณ์ใดมาร้อยให้กลายเป็นเรื่องเดียวกัน

เมื่อตึกถล่ม : 28 มีนาคม – พฤษภาคม 2025

วันที่ 28 มีนาคม 2025 แผ่นดินไหวซึ่งมีศูนย์กลางในประเทศเมียนมาส่งผลให้อาคาร สตง. แห่งใหม่ที่อยู่ระหว่างก่อสร้างพังถล่มลง กลายเป็นข่าวใหญ่ระดับประเทศทั้งจากความสูญเสียและข้อสงสัยที่ตามมาในเรื่องคุณภาพของวัสดุก่อสร้าง มาตรฐานการควบคุมงาน กระบวนการตรวจสอบ และความเชื่อมโยงกับกลุ่มทุนที่เกี่ยวข้องกับโครงการ

หลังเหตุการณ์ ข้อมูลบนแพลตฟอร์ม X พบว่า บทสนทนาขยายตัวจากการพูดถึงอาคารที่ถล่มหรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับโครงการไปสู่ประเด็นทุนจีน เรื่องอื่นที่ก็กลับมาได้รับความสนใจพร้อมกันอีกครั้ง รวมโพสต์ในช่วง 28 มีนาคม ถึงเดือนพฤษภาคม 1,969 โพสต์ โดยในเดือนเมษายน 2025 เป็นเดือนที่มีจำนวนโพสต์สูงที่สุดในชุดข้อมูลรวม 1,410 โพสต์ เมื่อดูการกระจายตัวของหัวข้อที่สังคมสนทนากันในช่วงตึกถล่ม พบว่าประเด็นนโยบายฟรีวีซ่า และประเด็นเครือข่ายแก๊งคอลเซ็นเตอร์ มีจำนวนโพสต์สูงที่สุด โดยคิดเป็น ร้อยละ 28.49 และ 26.61 ตามลำดับ ความกังวลที่เคยแยกกันอยู่ในเรื่องอาชญากรรม นโยบายเปิดประเทศ และเศรษฐกิจ มาบรรจบกันรอบเหตุการณ์เดียว และกลายเป็นกรอบที่ผู้คนใช้ตีความสิ่งที่เกิดขึ้น

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวสะท้อนในมิติอารมณ์ด้วย ในช่วงวิกฤตระหว่างวันที่ 28 มีนาคมถึงพฤษภาคม 2025 สัดส่วนโพสต์เชิงลบเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 33.03 เป็นร้อยละ 43.47 ขณะที่ค่าเฉลี่ยการมีส่วนร่วมต่อโพสต์ (engagement) เพิ่มขึ้นจาก 45 เป็น 74.5 ครั้ง การเปลี่ยนแปลงทั้งสองประการนี้ชี้ว่า อารมณ์เชิงลบที่มีอยู่เดิมได้รับความสนใจและแพร่กระจายกว้างขึ้น

สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าการเพิ่มขึ้นของจำนวนโพสต์คือ ลักษณะของคำถามที่เริ่มปรากฏในบทสนทนา  ภายหลังเหตุการณ์ตึกถล่ม ความสนใจของผู้คนค่อย ๆ เคลื่อนจากตัวอาคารและความสูญเสียที่เกิดขึ้น ไปสู่ข้อมูลที่ถูกเปิดเผย กระบวนการตรวจสอบ และความสัมพันธ์ระหว่างผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในโครงการ คำถามเหล่านี้กลายเป็นประเด็นสำคัญของบทสนทนา และเป็นจุดตั้งต้นของประเด็นใหม่ที่ถูกเติมเข้าไปในชุดเรื่องเล่าที่มีอยู่เดิม

บทสนทนาที่เกิดขึ้นภายหลังเหตุการณ์ พบการแสดงความเห็นจำนวนมากถึงการตั้งคำถามหรือการพยายามทำความเข้าใจว่าทำไมเหตุการณ์นี้จึงเกิดขึ้นได้ ใครควรเป็นผู้รับผิดชอบ จากนั้นคำถามค่อย ๆ ขยายออกจากเหตุการณ์ไปสู่การสืบค้นข้อมูลของโครงการ กระบวนการตรวจสอบ รายละเอียดทางเทคนิค ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยงานที่รับผิดชอบและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

ในด้านหนึ่ง บทสนทนาจำนวนมากให้ความสนใจกับข้อมูลที่ทยอยปรากฏภายหลังเหตุการณ์ ไม่ว่าจะเป็นรายละเอียดของโครงการ หรือข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับกิจการร่วมค้า ITD-CREC4 โดยเฉพาะอย่างยิ่ง CREC10 ที่จดทะเบียนในปี 2018 มีโครงสร้างผู้ถือหุ้นที่คนไทยถือหุ้นร้อยละ 51 ซึ่งเป็นสัดส่วนขั้นต่ำที่กฎหมายไทยกำหนดให้ถือเป็นบริษัทไทยภายใต้พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 25425 โครงสร้างที่พอดีกับเพดานกฎหมายนี้จึงนำมาซึ่งข้อสงสัยเรื่องการใช้นอมินี และต่อมานำไปสู่การที่กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เข้าสอบสวนและจับกุมผู้บริหารของบริษัท (สำนักข่าวอิศรา, 2025) บางส่วนตั้งข้อสังเกตว่าข้อมูลเกี่ยวกับโครงการบนเว็บไซต์ของบริษัทผู้รับเหมาถูกนำออกภายหลังเกิดเหตุ (ผู้จัดการออนไลน์, 2025) ขณะที่อีกส่วนติดตามผลการตรวจสอบและข้อมูลทางเทคนิคที่ทยอยเปิดเผยออกมาอย่างต่อเนื่อง

เนื้อหาที่ได้รับการมีส่วนร่วมสูงในช่วงนี้ หลายโพสต์มีลักษณะเป็นการแชร์ข่าว สรุปข้อมูล หรือเรียบเรียงลำดับเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบภายหลังเหตุการณ์ โพสต์หนึ่งที่มีการมีส่วนร่วมสูงในชุดข้อมูลนี้ (2,846 ครั้ง)6 เป็นการแชร์คลิปข่าวเกี่ยวกับการตรวจสอบโรงงานผลิตเหล็กของบริษัทซินเคอหยวนที่ใช้ในโครงการ สะท้อนว่า ในช่วงต้นของวิกฤต บทสนทนาบนแพลตฟอร์ม X เดินไปพร้อมกันทั้งการแสดงอารมณ์และการติดตามข้อเท็จจริง โดยผู้คนพยายามปะติดปะต่อข้อมูลที่ทยอยปรากฏให้เห็นภาพรวม

ขณะเดียวกัน ประเด็นเรื่องนอมินีและโครงสร้างผู้ถือหุ้นก็ปรากฏอยู่ในบทสนทนาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะผ่านการรายงานข่าวและการแชร์ข้อมูลการตรวจสอบบริษัทที่เกี่ยวข้อง เหตุการณ์ที่มีจำนวนบัญชีผู้ใช้เข้าร่วมบทสนทนาสูงที่สุดหลายเหตุการณ์ล้วนเชื่อมโยงกับประเด็นดังกล่าว ไม่ว่าจะเป็นการชี้แจงคุณภาพเหล็กของบริษัทซินเคอหยวน (จำนวน 355 บัญชี) กรณีการตรวจสอบผู้ถือหุ้นชาวไทยที่โยงกับบริษัท ไชน่า เรลเวย์ นัมเบอร์ 10 (จำนวน 351 บัญชี) หรือการตรวจสอบข้อกล่าวหาเรื่องนอมินีโดยกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (จำนวน 331 บัญชี)

การที่ข้อมูลดังกล่าวถูกแชร์ อ้างอิง และนำไปเชื่อมโยงกับประเด็นอื่นอย่างต่อเนื่อง คำถามเรื่องความเป็นเจ้าของ ความรับผิดชอบ และกลไกการกำกับดูแล ก็เข้ามาอยู่ในบทสนทนาสาธารณะควบคู่ไปกับการตรวจสอบสาเหตุของเหตุการณ์ จึงทำให้ขอบเขตของข้อกังวลต่อทุนจีนกว้างขึ้นจากเดิม จากเรื่องอาชญากรรมข้ามชาติ ธุรกิจสีเทา ฟรีวีซ่า และนอมินี ขยายเข้าสู่ประเด็นที่เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อุตสาหกรรมการก่อสร้างทั้งเรื่องคุณภาพวัสดุก่อสร้าง มาตรฐานการควบคุมงาน ผู้รับเหมา หรือโครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ของรัฐ อุตสาหกรรมการก่อสร้างจึงกลายมาเป็นจุดยึดโยงใหม่ของข้อกังวลที่มีอยู่เดิม และเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงการรับรู้ต่อทุนจีนในบริบทที่กว้างกว่าที่เคยปรากฏในบทสนทนาสาธารณะก่อนหน้า

แม้บทสนทนาส่วนใหญ่ภายหลังเหตุการณ์จะมุ่งตั้งคำถามและตรวจสอบ แต่ข้อมูลบนแพลตฟอร์ม X ก็ยังปรากฏความพยายามอธิบายหรือนำเสนอข้อมูลของบริษัทที่ถูกกล่าวถึงให้ครบถ้วนรอบด้าน เพียงแต่เนื้อหาเหล่านี้เข้าถึงผู้คนได้น้อยกว่า

ตัวอย่างหนึ่งคือโพสต์ข่าวที่รายงานคำชี้แจงของบริษัท ซึ่งยืนยันว่าผลิตภัณฑ์ของบริษัทเป็นไปตามมาตรฐานสากล มีการดำเนินธุรกิจอย่างถูกต้องตามกฎหมาย และมีส่วนสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจให้แก่ประเทศไทย โพสต์นี้เป็นเนื้อหาเชิงบวกที่มีการมีส่วนร่วม 523 ครั้ง (ณ วันที่เก็บข้อมูล) “‘ซินเคอหยวน’ นำทีมกฎหมายแถลงโต้ ถูกกล่าวเหล็กของโรงงานไร้มาตรฐาน ยืนยันได้มาตรฐาน ตาม ISO 9001 และไม่ใช่บริษัทจีนเทา มีการเสียภาษี ทำประโยชน์ตอบแทนประเทศไทย” (เรื่องเล่าเช้านี้. [@MorningNewsTV3]., 2025)


เมื่อพิจารณาภาพรวมของข้อมูลในช่วงตึกถล่ม จะพบว่าบทสนทนาโดยรวมเอนเอียงไปทางอารมณ์เชิงลบ (negative sentiment) ที่สัดส่วนร้อยละ 43.47 และมีค่าเฉลี่ยการมีส่วนร่วม 112 ครั้งต่อโพสต์ ขณะที่โพสต์เชิงบวก (positive sentiment) มีเพียงร้อยละ 5.79 ลดลงจากร้อยละ 11.37 ในช่วงก่อนเกิดเหตุ และมีค่าเฉลี่ยการมีส่วนร่วมเพียง 29 ครั้งต่อโพสต์ มุมมองเชิงบวกต่อทุนจีนจึงลดลงทั้งในแง่จำนวนและพื้นที่ในบทสนทนาในช่วงเวลาที่สังคมจดจ่อกับการตรวจสอบ โดยเนื้อหาที่สอดรับกับข้อกังวลและเป็นการคำถามของผู้คนเข้าถึงคนได้กว้างกว่าเนื้อหาที่มุ่งอธิบายหรือปกป้องภาพลักษณ์ขององค์กร

หลังตึกถล่ม :  มิถุนายน 2025 มีนาคม 2026


เมื่อพ้นช่วงวิกฤตในเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม 2025 ปริมาณบทสนทนาเรื่องทุนจีนในแวดวงก่อสร้างลดลงอย่างชัดเจน ในช่วงเดือนมิถุนายน 2025 ถึงเดือนมีนาคม 2026 สัดส่วนโพสต์เชิงลบกลับมาอยู่ที่ร้อยละ 38.76 ลดลงจากช่วงเหตุวิกฤต แต่ยังคงสูงกว่าช่วงก่อนเกิดเหตุเล็กน้อย สะท้อนว่าจุดสูงสุด (peak) ของความกังวลขึ้นอยู่กับการเกิดเหตุการณ์สำคัญมากกว่าจะคงระดับสูงต่อเนื่องด้วยตัวเอง

การลดลงของปริมาณบทสนทนาไม่ได้หมายความว่าประเด็นดังกล่าวหายไปจากพื้นที่สาธารณะ เพราะเมื่อเข้าสู่ช่วงปลายปี 2025  ประเด็นมาตรฐานเหล็กและการกำกับดูแลโรงงานของบริษัทซินเคอหยวนกลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง จากความเคลื่อนไหวของหน่วยงานรัฐและรายงานการติดตามสถานการณ์จากสื่อมวลชน ในวาระครบรอบ 6 เดือนของเหตุการณ์ (ชนากานต์ อาทรประชาชิต, 2025) ซึ่งเป็นช่วงที่คดีเข้าสู่กระบวนการศาล (ไทยรัฐออนไลน์, 2025) โดยในช่วงเดือนกันยายนถึงตุลาคม 2025 สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) มีคำสั่งถอนอายัดเหล็กของบริษัทบางส่วน พร้อมระบุว่าผลการตรวจสอบเป็นไปตามมาตรฐาน (มติชนออนไลน์, 2025) ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน 2025 คณะกรรมาธิการของรัฐสภาได้เรียกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าชี้แจงกรณีดังกล่าว (มติชนออนไลน์, 2025) ขณะเดียวกันยังเกิดข้อถกเถียงเกี่ยวกับคำสั่งถอนและกลับมาอายัด “ฝุ่นแดง” ของโรงงานในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน รวมถึงคำสั่งให้อุตสาหกรรมจังหวัดระยองมาช่วยราชการที่ส่วนกลาง (กรุงเทพธุรกิจ, 2025; มติชนออนไลน์, 2025)

ความเคลื่อนไหวเหล่านี้ปรากฏบน X อย่างรวดเร็ว เมื่อสำนักข่าว THE STANDARD (2025) โพสต์คลิปเผยแพร่ข้อสังเกตของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่ตั้งคำถามว่า โรงงานซินเคอหยวนซึ่งมีคำสั่งปิดโรงงาน แต่กลับมีคนเข้าไปทำงานแล้ว ในเดือนเดียวกัน กลุ่มบทสนทนาย่อยที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการทางกฎหมายและความรับผิดมีจำนวนสูงสุดถึง 101 โพสต์ สูงกว่าช่วงวิกฤตทันทีหลังเหตุการณ์ตึกถล่ม ทั้งที่กลุ่มบทสนทนานี้แทบไม่ปรากฏในช่วงกลางปี 2025 ก่อนจะเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนเมื่อคดีและข้อพิพาทต่าง ๆ เข้าสู่กระบวนการพิจารณาของหน่วยงานและศาล

ที่สำคัญยิ่งกว่าข้อมูลเชิงปริมาณข้างต้น คือการเปลี่ยนแปลงของบทสนาที่ถูกหยิบยกขึ้นมาอภิปราย ในช่วงแรก บทสนทนามักมุ่งไปที่บริษัทหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์โดยตรง แต่เมื่อเวลาผ่านไป จุดสนใจเคลื่อนออกจากตัวบริษัท ไปสู่การตั้งคำถามต่อการกำกับดูแล การตรวจสอบมาตรฐาน และการบังคับใช้กฎหมายของหน่วยงานรัฐ สิ่งที่ผู้คนตรวจสอบขยายจากตัวอาคารที่ถล่ม ไปถึงระบบที่เปิดช่องให้เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้น

อย่างไรก็ตาม กรณีนี้มีความซับซ้อนในตัว กล่าวคือ ผลการพิจารณาเรื่องมาตรฐานเหล็กมีการเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงเวลาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จากการระบุในเดือนเมษายน 2025 ว่าเหล็กบางส่วนไม่ผ่านมาตรฐาน ไปสู่การถอนอายัดในช่วงเดือนกันยายนถึงตุลาคมโดยระบุว่าผ่านมาตรฐาน (สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม, 2025) บทความนี้นำเสนอลำดับเหตุการณ์ตามที่หน่วยงานรัฐดำเนินการและสื่อรายงาน โดยไม่สรุปว่าฝ่ายใดถูกหรือผิด

เรื่องเล่าจากจีนเทา สู่ “ไทยเทา”

เมื่อวันที่ 14 มกราคม 2026 เครนก่อสร้างในโครงการรถไฟความเร็วสูงไทย–จีน สัญญาที่ 3–4 ช่วงลำตะคอง–สีคิ้ว ถล่มทับขบวนรถไฟโดยสาร เป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิต 32 คน และบาดเจ็บจำนวนมาก (ไทยรัฐออนไลน์, 2026; กรมประชาสัมพันธ์, 2026) ผู้รับจ้างสัญญานี้คือบริษัท อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์ จำกัด (มหาชน) หรือ ITD ซึ่งเป็นหุ้นส่วนเดียวกับกิจการร่วมค้า ITD-CREC ที่ก่อสร้างอาคาร สตง. โดยมี 2 บริษัทในเครือข่าย “ไชน่า เรลเวย์” หรือ CREC7 เป็นผู้ควบคุมงาน คือ บริษัท ไชน่า เรลเวย์ อินเตอร์แนชันนัล และบริษัท ไชน่า เรลเวย์ ดีไซน์ คอร์เปอเรชัน (ThaiPBS, 2026; The Momentum, 2026; กรุงเทพธุรกิจ, 2026) ต่อมากระทรวงคมนาคมเปิดเผยผลการสอบสวนและเตรียมเสนอให้ยกเลิกสัญญากับผู้รับจ้างดังกล่าว (ไทยรัฐออนไลน์, 2026)

บทสนทนาบน X โยงเหตุการณ์ใหม่เข้ากับความทรงจำของเหตุการณ์เดิมทันที จากโพสต์ 53 โพสต์ ที่กล่าวถึงเหตุเครนถล่มและโครงการรถไฟความเร็วสูงในเดือนมกราคม 2026 มีถึง 45 โพสต์ที่ย้อนกลับไปอ้างถึงกรณีอาคาร สตง. ถล่ม รวมถึงบริษัทและบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องที่เคยถูกกล่าวถึงมาก่อน ผู้ใช้งานรายหนึ่งโพสต์ว่า “อีกแล้ว ผู้รับเหมาที่คุมงานจุดเครนถล่มเป็นบริษัทเดียวกับที่เคยร่วมก่อสร้างอาคาร สตง.” ซึ่งเป็นโพสต์ที่มีการมีส่วนร่วมสูงสุดในกรณีเครนถล่มสีคิ้ว (4,694 ครั้ง ณ วันที่เก็บข้อมูล)

บทสนทนาเหล่านี้สะท้อนว่า ผู้คนจำนวนหนึ่งเชื่อมเหตุการณ์เครนถล่มครั้งนี้เข้ากับชุดข้อกังวลที่มีอยู่ก่อนหน้า โดยมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาชุดเดียวกับกรณีอาคาร สตง. ถล่ม มีบางโพสต์ย้อนกลับไปตั้งคำถามต่อการประมูลสัญญาโครงการในอดีต บริษัทที่เกี่ยวข้อง และบทบาทของหน่วยงานกำกับดูแล ขณะที่บางโพสต์เชื่อมโยงทุนจีน ระบบการรับเหมาก่อสร้าง และการเมืองเข้าไว้ในบทสนทนาเดียว เป็นการย้ำว่าการรับรู้ที่ก่อตัวขึ้นหลังเหตุการณ์อาคาร สตง. ถล่มถูกเชื่อมกลับมาใช้อธิบายเหตุการณ์ใหม่ได้ทันที

อย่างไรก็ตาม คำถามไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่บทบาทของทุนจีนเพียงเท่านั้น แต่ยังขยายไปถึงผู้รับเหมา หน่วยงานรัฐ กระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง การตรวจรับงาน และการบังคับใช้กฎหมาย การเชื่อมโยงระหว่างเหตุการณ์ทั้งสองนี้จึงทำให้ความสนใจเคลื่อนจากตัวทุนไปสู่เงื่อนไขและกลไกภายในประเทศที่ถูกมองว่ามีส่วนทำให้ปัญหาเช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำอีกได้

ผลการวิเคราะห์เครือข่ายของบัญชีผู้ใช้ (Social Network Analysis: SNA) พบว่า เหตุการณ์เครนถล่มสีคิ้วได้ดึงผู้ใช้งานกลุ่มใหม่ที่ไม่เคยเข้าร่วมการสนทนาเรื่องตึกถล่มมาก่อนให้เข้ามามีส่วนร่วมในบทสนทนา ทำให้ประเด็นที่เคยจำกัดอยู่ในกลุ่มผู้ติดตามข่าวอาคาร สตง. ถล่มขยายออกไปกว้างขึ้น ขณะเดียวกัน ในเดือนมีนาคม 2026 ซึ่งเป็นวาระครบรอบหนึ่งปีของเหตุการณ์ดังกล่าว ปริมาณบทสนทนาบนแพลตฟอร์ม X เพิ่มขึ้นสูงสุดนับตั้งแต่พ้นช่วงวิกฤตตึกถล่มที่ 687 โพสต์ สะท้อนว่าเหตุการณ์นี้ยังคงเป็นจุดอ้างอิงสำคัญในการพูดคุยประเด็นเกี่ยวกับทุนจีน

การที่เหตุการณ์อุบัติเหตุร้ายแรงจากการก่อสร้างสองกรณีที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน และมีบริษัทอิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์ (ITD) ซึ่งเป็นบริษัทไทยปรากฏอยู่ในฐานะผู้รับเหมาในทั้งสองโครงการ ทำให้คำถามของผู้คนขยายจากบทบาทของทุนจีนไปสู่บทบาทและระบบของฝ่ายไทย ที่ปล่อยให้ความผิดพลาดเกิดซ้ำได้ ทั้งการกำกับดูแลของหน่วยงานรัฐ มาตรฐานการตรวจรับงาน การใช้นอมินีคนไทย และความสัมพันธ์ระหว่างทุนกับเจ้าหน้าที่รัฐ ทำให้กรอบการมองเคลื่อนจากเรื่องเล่า “จีนเทา” มาสู่กรอบ “ไทยเทา” ซึ่งชี้ไปที่โครงสร้างและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องฝ่ายไทยที่ถูกมองว่ามีส่วนทำให้ทุนสีเทาดำเนินอยู่ได้

สรุป

การรับรู้ต่อจีนในสังคมไทยเปลี่ยนแปลงไปตามบริบททางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม จากภาพของ “ภัยคอมมิวนิสต์” ในยุคสงครามเย็น สู่ “หุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์” ในยุคฟื้นฟูความสัมพันธ์ และต่อเนื่องมาสู่ความกังวลเกี่ยวกับ “ทุนจีน” ในชีวิตประจำวันของผู้คนในปัจจุบัน

กรณีอาคาร สตง. ถล่มวางตัวอยู่ในเส้นทางนี้ ข้อมูลจาก X ชี้ว่าเหตุการณ์นี้ทำงานกับเรื่องเล่าเรื่องจีนเทา ทุนเทา นอมินี และธุรกิจสีเทา ที่ดำเนินอยู่ก่อนแล้ว โดยรวบเรื่องเหล่านี้ให้มาเกาะกลุ่มกัน และพาเข้าสู่ประเด็นใหม่ที่แทบไม่เคยอยู่ในบทสนทนาเรื่องทุนจีนมาก่อน ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างน้อยใน 2 ระดับ กล่าวคือ ในระดับของเรื่องเล่า (narrative) ความกังวลต่อทุนจีนได้ขยายจากประเด็นอาชญากรรมข้ามชาติ ธุรกิจสีเทา และนอมินี ไปสู่ประเด็นที่เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อุตสาหกรรมการก่อสร้าง คุณภาพวัสดุก่อสร้าง ผู้รับเหมา และโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ของรัฐ ขณะที่ในระดับของกรอบการมอง (framing) จุดสนใจค่อย ๆ เคลื่อนจากการตั้งคำถามต่อบริษัทหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ ไปสู่การตั้งคำถามต่อการกำกับดูแล มาตรฐาน และความสัมพันธ์ระหว่างทุนกับอำนาจรัฐไทยในวงกว้างมากขึ้น

สิ่งที่เหตุการณ์ตึก สตง. ถล่มและเครนถล่มสีคิ้วเปลี่ยนคือจุดยึดโยงของการรับรู้ต่อทุนจีน กล่าวคือ ฐานที่ผู้คนใช้มองปัญหาทุนจีน จากเดิมที่เพ่งไปยังทุนต่างชาติในกรอบ “จีนเทา” มาสู่คำถามต่อระบบการกำกับดูแล มาตรฐาน และความสัมพันธ์ระหว่างทุนกับอำนาจรัฐไทย ซึ่งสื่อและบทสนทนาบางส่วนเรียกรวมว่า “ไทยเทา” ส่วนทิศทางของการรับรู้ยังคงวางอยู่บนความไม่ไว้วางใจเช่นเดิม สิ่งที่ขยับคือขอบเขตของผู้ที่ถูกตั้งคำถาม จากผู้เล่นต่างชาติรายหนึ่ง มาสู่โครงสร้างและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องฝ่ายไทยที่ทำให้ทุนสีเทาดำเนินอยู่ได้ เหตุการณ์เหล่านี้จึงเป็นจุดเปลี่ยนของเรื่องเล่าและกรอบการมองที่ผู้คนใช้ทำความเข้าใจบทบาทของทุนจีนในสังคมไทยร่วมสมัย


เชิงอรรถ

  1. The Second Sino-Japanese War (1937–1945) หรือ สงครามจีน-ญี่ปุ่นครั้งที่สอง เริ่มขึ้นในเดือนกรกฎาคม 1937 จากการปะทะที่สะพานมาร์โคโปโลใกล้เป่ยผิง (Beiping) (ปักกิ่งในปัจจุบัน) และดำเนินต่อเนื่องในฐานะความขัดแย้งทวิภาคีระหว่างสาธารณรัฐจีนกับจักรวรรดิญี่ปุ่น ก่อนที่การโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ในเดือนธันวาคม 1941 จะทำให้ความขัดแย้งนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่สองอย่างเป็นทางการ ROC จึงเข้าร่วมเป็นพันธมิตรกับสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และสหภาพโซเวียต ในฐานะหนึ่งในห้ามหาอำนาจฝ่ายสัมพันธมิตร
    ↩︎
  2. สถาบันขงจื่อ (Confucius Institute) คือสถาบันที่จัดตั้งขึ้นโดยได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล PRC มีวัตถุประสงค์ส่งเสริมการเรียนการสอนภาษาและวัฒนธรรมจีนในสถาบันอุดมศึกษาต่างประเทศ ตั้งแต่ปี 2004 สถาบันขยายตัวไปกว่า 550 แห่งใน 162 ภูมิภาคทั่วโลก (Gil, 2022)
    ↩︎
  3. การสำรวจ State of Southeast Asia ของ ISEAS เก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้นำความคิดและผู้เชี่ยวชาญในภูมิภาค โดยแบ่งผู้ตอบแบบสอบถามออกเป็น 5 กลุ่มอาชีพ ได้แก่ 1) นักวิชาการ นักวิจัย และผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบาย 2) ตัวแทนภาคเอกชน 3) ตัวแทนภาคประชาสังคม องค์กรพัฒนาเอกชน และสื่อมวลชน 4) เจ้าหน้าที่รัฐ และ 5) บุคลากรจากองค์กรระดับภูมิภาคและนานาชาติ
    ↩︎
  4. กิจการร่วมค้า ITD-CREC ชนะประมูลโครงการอาคาร สตง. มูลค่า 2,136 ล้านบาท ประกอบด้วยสองบริษัท คือ บริษัท อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์ จำกัด (มหาชน) หรือ ITD และบริษัท ไชน่า เรลเวย์ นัมเบอร์ 10 (ประเทศไทย) จำกัด หรือ CREC10 โดยมีกิจการร่วมค้า พีเคดับเบิลยู (PKW) เป็นผู้ควบคุมงานก่อสร้าง ซึ่งประกอบด้วย บริษัท พี เอ็น ซิงค์โครไนซ์ จำกัด ร่วมค้ากับ บริษัท ว.และสหาย คอนซัลแตนตส์ จำกัด และบริษัท เคพี คอนซัลแทนส์ แอนด์ แมเนจเม้นท์ จำกัด (วรภา หฤษฎางค์กูร, 2025)
    ↩︎
  5. บริษัท ไชน่า เรลเวย์ นัมเบอร์ 10 (ประเทศไทย) จำกัด หรือ CREC10 ได้รับการจดทะเบียนก่อตั้งในประเทศไทยเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2018 โดยมีโครงสร้างสัดส่วนผู้ถือหุ้นของบริษัทใช้วิธีให้คนไทยถือหุ้นร้อยละ 51 และทุนจีนถือร้อยละ 49 จริง ซึ่งเป็นสัดส่วนขั้นต่ำสุดในการคงสถานะเป็น “นิติบุคคลไทย” บนหน้ากระดาษ เพื่อหลีกเลี่ยงข้อจำกัดและไม่ต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวตาม พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 (สำนักข่าวอิศรา, 2025) ↩︎
  6. การมีส่วนร่วม (engagement) หมายถึงยอดปฏิสัมพันธ์รวมต่อโพสต์ ทั้งการกดถูกใจ (Like) รีโพสต์ (Repost) อ้างอิง (Quote) และตอบกลับ (Reply)
    ↩︎
  7.  เครือ “ไชน่า เรลเวย์” หรือ CREC ซึ่งเป็นบริษัทเดียวกันที่เข้าไปรับเหมาก่อสร้างในนามกิจการร่วมค้ากับ “อิตาเลียนไทย” ก่อสร้างอาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) แห่งใหม่ วงเงินกว่า 2.1 พันล้านบาท
    ↩︎

บรรณานุกรม

กรุงเทพธุรกิจ. (14 มกราคม 2026). CREC คุมงาน! เปิดทุกสัญญาสร้างรถไฟความเร็วสูง ก่อน ‘เครนถล่ม’. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.bangkokbiznews.com/politics/1216583

กรุงเทพธุรกิจ. (19 พฤศจิกายน 2025). ระยองพลิกคำสั่ง! คงอายัด ‘ฝุ่นแดง’ ต่อ ย้ายอุตสาหกรรมจังหวัดกลับส่วนกลาง. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.bangkokbiznews.com/business/economic/1208275

กรมประชาสัมพันธ์. (15 มกราคม 2026). ผู้ว่าฯโคราช แถลงปิดศูนย์บัญชาการฯ เหตุเครนถล่มทับรถไฟด่วน สรุปยอดผู้เสียชีวิต 32 ราย เร่งฟื้นฟูพื้นที่. เรียกใช้เมื่อ 13 มิถุนายน 2026 จาก https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/33/iid/465807 

ชนากานต์ อาทรประชาชิต. (26 กันยายน 2025). ครบครึ่งปี ตึก สตง.ถล่ม คดีความ – เยียวยาคืบหน้าแค่ไหน. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก The Active: https://theactive.thaipbs.or.th/read/6month-after-earthquake 

ฐานเศรษฐกิจ. (10 มกราคม 2025). จีนหลอกจีน กระแสไทยไม่ปลอดภัย นักท่องเที่ยวจีน ส่อยกเลิกทริปตรุษจีน 10-20%. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.thansettakij.com/business/tourism/616698 

ไทยรัฐออนไลน์. (16 มกราคม 2026). สธ.โคราช ยืนยันยอดผู้เสียชีวิต เหตุเครนถล่มทับรถไฟ เหลือ 30 ราย แจงขั้นตอนนิติเวช. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/2908262 

ไทยรัฐออนไลน์. (23 มกราคม 2026). “คมนาคม” เปิดผลสอบ “เครนหล่นทับรถไฟ” เตรียมชงบอร์ด รฟท. ยกเลิกสัญญา ITD. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.thairath.co.th/news/governmentpolicy/2909668 

ไทยรัฐออนไลน์. (8 สิงหาคม 2025). อัยการยื่นฟ้องแล้ว ผู้ต้องหา 23 ราย คดีตึก สตง.ถล่ม ต่อศาลอาญา. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.thairath.co.th/news/crime/2875449 

ไทยรัฐออนไลน์. (9 กรกฎาคม 2018). ‘บิ๊กป้อม’ ชี้เหตุเรือล่มภูเก็ตคนจีนทำ สั่ง จนท.เร่งสางทัวร์ศูนย์เหรียญ. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก ไทยรัฐออนไลน์: https://www.thairath.co.th/news/politic/1330649 

ผู้จัดการออนไลน์. (29 มีนาคม 2025). “จีนสร้าง” ตึก สตง.30 ชั้นถล่ม ไล่ลบข้อมูลโครงการหายวับเหมือนไม่เคยมีอยู่. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก MGR Online: https://mgronline.com/china/detail/9680000029866 

มติชนออนไลน์. (19 พฤศจิกายน 2025ค). ธนกร แจงเหตุเด้งอุตสาหกรรมจังหวัดระยอง ย้ำฝุ่นแดง ซินเคอหยวน ยังอยู่ สั่งห้ามเคลื่อนย้าย. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.matichon.co.th/economy/news_5464285 

มติชนออนไลน์. (23 ตุลาคม 2025ก). สมอ.ถอนอายัด เหล็กซินเคอหยวน 6.6 หมื่นเส้น เคลียร์ปมตึกสตง.ถล่ม ชี้ผลสอบได้มาตรฐาน. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.matichon.co.th/economy/news_5424985 

มติชนออนไลน์. (5 พฤศจิกายน 2025ข). เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก กมธ.อุต เรียก สมอ.แจง ถอนอายัดเหล็ก ซินเคอหยวน ชุติพงศ์ ปูด เริ่มมีออเดอร์ ทั้งที่ยังไม่สั่งเปิดกิจการ: https://www.matichon.co.th/politics/news_5442689 

เรื่องเล่าเช้านี้. [@MorningNewsTV3]. (21 เมษายน 2025). “ซินเคอหยวน” นำทีมกฎหมายแถลงโต้ ถูกกล่าวเหล็กของโรงงานไร้มาตรฐาน ยืนยันได้มาตรฐาน ตาม ISO 9001 และไม่ใช่บริษัทจีนเทา มีการเสียภาษี ทำประโยชน์ตอบแทนประเทศไทย. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก X: https://x.com/MorningNewsTV3/status/1914262837528084694 

วรภา หฤษฎางค์กูร. (2 เมษายน 2025). ยิ่งขุดยิ่งเจอ บริษัทจีนสร้างตึก สตง. พบประวัติอื้อฉาวทั่วโลก. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก The 101 World: https://www.the101.world/china-state-audit-building-contractor-worldwide-scandals/ 

สำนักข่าวอิศรา. (20 เมษายน 2025). เจาะลึกฐานธุรกิจ ไชน่าเรลเวย์ 10 ในมือ ดีเอสไอ ก่อนรวบ กก.จีน ล่าตัว 3 ผู้ถือหุ้นไทย. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.isranews.org/article/isranews-scoop/137333-invessddsdsdsds-2.html 

สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. (24 ตุลาคม 2025). “ธนกร” แจงกรณีถอนอายัดเหล็ก “ซิน เคอ หยวน” กว่า 4.1 หมื่นเส้น เป็น “เหล็กจากเหตุไฟไหม้โรงงาน” ไม่ใช่ “เหล็กตึก สตง. ถล่ม”. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://pr.tisi.go.th/db-shin-2025/#:~:text=SEARCH-,“ธนกร”%20แจงกรณีถอนอายัดเ%E 

เออิจิ มูราชิมา. (2539). การเมืองจีนสยาม การเคลื่อนไหวทางการเมืองของชาวจีนโพ้นทะเลในประเทศไทย ค.ศ. 1924–1941. (เออิจิ มูราชิมา และวรศักดิ์ มหัทธโนบล, ผู้แปล) กรุงเทพฯ: ศูนย์จีนศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

BBC ไทย. (12 พฤศจิกายน 2025). ไทยส่งตัว “เฉอ จื้อเจียง” ผู้ก่อตั้งเมืองชเวโก๊กโก่ ให้จีน ทนายตั้งข้อสังเกตขั้นตอนส่งกลับ “ผิดปกติ”. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก BBC Thai: https://www.bbc.com/thai/articles/cddrljp6q33o 

BBC ไทย. (7 กรกฎาคม 2018). เรือล่มภูเก็ต: โศกนาฏกรรมทางน้ำที่เกิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก BBC Thai: https://www.bbc.com/thai/thailand-44734152 

BBC ไทย. (8 มกราคม 2025). ซิง ซิง ดาราจีนหายตัวไปที่ชายแดนแม่สอด-เมียนมา เรารู้อะไรแล้วบ้าง ? เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก BBC Thai: https://www.bbc.com/thai/articles/cvg92v0r3nwo

Gil, J. (2022, June). The fall of Confucius Institutes and Confucius Classrooms? An analysis of closures and future directions. Melbourne Asia Review, 11, DOI: 10.37839/MAR2652-550X11.1.

Hale, E. (2024, April 4). Majority in Southeast Asia would choose China over US, survey suggests. Retrieved June 1, 2026, from Aljazeera: https://www.aljazeera.com/economy/2024/4/4/majority-in-southeast-asia-would-choose-china-over-us-survey-suggests 

Han, E. (2024). The Ripple Effect: China’s Complex Presence in Southeast Asia. Oxford University Press.

Han, E., & Sirada Khemanitthathai. (2023). Through the Prism of Migration: History of Migration and Contemporary Chinese Engagement with Thailand. Journal of Contemporary China, 32(142), 620-634.

Kasian Tejapira. (2017). The Sino-Thais’ right turn towards China. Critical Asian Studies, 49(4), pp. 606-618.

Kornphanat Tungkeunkunt and Kanya Phuphakdi. (2018). Blood Is Thicker Than Water: A History of the Diplomatic Discourse “China and Thailand Are Brothers”. Asian Perspective, 42(4), 597-621.

Pongphisoot Busbarat. (2024). “Bamboo Stuck in the Chinese Wind”: The Continuing Significance of the China Factor in Thailand’s Foreign Policy Orientation. Contemporary Southeast Asia, 43(1), 125-146.

Seah, S., Lin, J., Martinus, M., Fong, K., Phuong Thao, P., & Aridati, I. Z. (2025). The State of Southeast Asia 2025 Survey Report. Singapore: the ASEAN Studies Centre at the ISEAS – Yusof Ishak Institute.

Silver, L., Huang, C., Clancy, L., & Prozorovsky, A. (2024, July 9). Most People In 35 Countries Say China Has A Large Impact On Their National Economy. Retrieved June 1, 2026, from Pew Research Center: https://www.pewresearch.org/?p=180276 

Sivarin Lertpusit. (2023). New Chinese migrants in Thailand and the perceived impact on Thai people. Singapore: ISEAS-Yusof Ishak Institute.

Skinner, G. W. (1957). Chinese Society in Thailand: An Analytical History. Cornell University Press.

ThaiPBS. (14 มกราคม 2026). เปิดข้อมูล “บริษัทยักษ์ใหญ่” คุมงานเครนก่อสร้างถล่มทับรถไฟสีคิ้ว. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/501065 

The Momentum. (14 มกราคม 2026). นายกสมาคมวิศวกรฯ เผยข้อสันนิษฐาน เหตุเครนก่อสร้างรถไฟความเร็วสูงไทย-จีนถล่ม เนื่องจากติดตั้งฐานรองรับเครนไม่แข็งแรงพอ. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก https://themomentum.co/report-launching-crane-highspeed-train/ 

THE STANDARD. [@thestandardth]. (14 พฤศจิกายน 2025). สส.ชุติพงศ์แฉ โรงงานซินเคอหยวน มีคำสั่งปิดโรงงาน แต่ตอนนี้กลับมีคนมาทำงานแล้ว. เรียกใช้เมื่อ 1 มิถุนายน 2026 จาก X: https://x.com/thestandardth/status/1989332054207795312 

Wasana Wongsurawat. (2019). The Crown and the Capitalists: The Ethnic Chinese and the Founding of the Thai Nation. University of Washington Press.

Wolfram, S., & Praphakorn Wongratanawin. (2021). The #MilkTeaAlliance: A New Transnational Pro-Democracy Movement Against Chinese-Centered Globalization? ASEAS – Austrian Journal of South-East Asian Studies, 14(1), 5-36.

ผู้ใช้เฟซบุ๊กโพสต์เนื้อหาที่สร้างความเข้าใจผิดว่าการแก้ไข พ.ร.บ.สัญชาติ มาตรา 7 จะทำให้คนต่างด้าวได้สัญชาติไทย

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: รัฐบาลกำลังร่างกฎหมายให้สัญชาติไทยและบัตรประชาชนแก่คนต่างด้าวรวมถึงคนต่างด้าวที่เข้ามาทำงานในไทยเป็นเวลานาน

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาบิดเบือนและสร้างความเข้าใจผิด** การแก้ไข พ.ร.บ.สัญชาติ มาตรา 7 ทวิ วรรคสอง มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดความชัดเจนว่าผู้ได้สัญชาติไทยตามมาตรานี้ได้สัญชาติไทยโดยการเกิด เป็นการแก้ปัญหาคนไร้รัฐไร้สัญชาติ แต่ไม่รวมแรงงานต่างด้าวหรือผู้หลบหนีเข้าเมือง 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 14 มิ.ย. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘Rungraphee Phetthong’ โพสต์คลิปวิดีโอพูดหน้ากล้องความยาว 4.47 นาที ฝังข้อความว่า “รัฐบาลกำลังร่างกฎหมายให้ต่างด้าวที่อยู่ในไทยมานานได้สัญชาติไทย บอกว่าเป้นการแก้ปัญหาที่ค้างคามานาน …เขมรที่อยู่ 40 ปีก็เป็นคนไทยหมด พม่าที่อยู่ 20-30 ปี เป็นล้านคนก็มีสิทธิ์เป็นคนไทยได้เช่นกัน มีสิทธิ์ทุกอย่างยกเว้นสมัครตำแหน่งทางการเมือง” (ลิงก์บันทึก)

ผู้โพสต์อ้างว่ารัฐบาลกำลังร่างกฎหมายให้ต่างด้าวได้ใช้สัญชาติไทยและมีบัตรประชาชนไทย โดยจะให้เฉพาะต่างด้าวที่อยู่ในประเทศไทยมานาน เช่น ชาวเมียนมาที่ทำงานในประเทศไทยมานาน 30 ปี “จะได้รับสิทธิความเป็นคนไทยโดยสมบูรณ์” และชาวกัมพูชาที่อยู่ในไทยมา 40 ปี ก็มีสิทธิ์ได้รับสัญชาติไทย สามารถครอบครองที่ดินและโฉนดได้เหมือนคนไทย แต่ไม่มีสิทธิ์ลงสมัครรับเลือกตั้ง

ณ วันที่ 15 มิ.ย. 2569 คลิปนี้มียอดการแชร์กว่า 5,000 ครั้ง และมีผู้เข้ามาให้ความเห็นมากกว่า 6,500 ครั้ง

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ประเด็นการแก้ไขมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง ของ พ.ร.บ. สัญชาติ ถูกนำมาบิดเบือนและสร้างความเข้าใจผิดว่าเป็นการให้สัญชาติคนต่างด้าวและลูกหลานของแรงงานต่างด้าวมาแล้วหลายครั้ง ซึ่งโคแฟคตรวจสอบข้อมูลจากเพจเฟซบุ๊กกรมการปกครองและบัณฑิต นามเครือ ผู้อำนวยการส่วนสัญชาติและการทะเบียนและบัตรประจำตัวบุคคลผู้ไม่มีสัญชาติไทย สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง สรุปได้ดังนี้

▪️มาตรา 7 ทวิ วรรคสอง เป็นบทบัญญัติที่เปิดโอกาสให้บุคคลที่เกิดในไทยแต่ไม่เคยได้สัญชาติไทยและไม่มีหลักฐานว่าใช้สัญชาติอื่น สามารถขอมีสัญชาติไทยได้ โดยจะต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์การขอมีสัญชาติไทยตามมติคณะรัฐมนตรี 29 ต.ค. 2567 ซึ่งกำหนดไว้ว่า บุคคลที่สามารถขอสัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง ได้แก่ บุตรของชนกลุ่มน้อย และบุตรของบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนที่ได้รับการสำรวจแล้วเท่านั้น “ซึ่งไม่รวมบุตรของแรงงานต่างด้าว ผู้หนีภัยการสู้รบ ผู้หลบหนีเข้าเมืองหรือผู้มีพาสปอร์ต”

▪️ปัญหาการตีความมาตรา 7 ทวิ วรรคสองของ พ.ร.บ. สัญชาติ เกิดขึ้นหลังจากศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยที่ 23/2567 ลงวันที่ 2 ต.ค. 2567 ในกรณีที่มีผู้ร้องเกี่ยวกับการเพิกถอนสัญชาติไทยว่าไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญระบุในตอนหนึ่งของคำวินิจฉัยว่าบุคคลที่ได้สัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง “ไม่เป็นผู้ได้สัญชาติไทยโดยการเกิด”

ในการเลือกตั้งสมาชิกและนายกองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) วันที่ 11 ม.ค. 2569 พบว่ามีบุคคลกลุ่มชาติพันธุ์ที่ได้สัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง ของ พ.ร.บ. สัญชาติ ถูกคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ตัดสิทธิลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกและนายก อบต. เนื่องจาก กกต. อ้างอิงคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญปี 2567 ที่ระบุว่าบุคคลที่ได้สัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง “ไม่เป็นผู้ได้สัญชาติไทยโดยการเกิด” ขณะที่กฎหมายเลือกตั้งกำหนดว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งจะต้องเป็นผู้มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

สำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครองจึงทำหนังสือยืนยันความเห็นต่อ กกต. ว่า บุคคลที่ได้รับสัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง “เป็นผู้มีสัญชาติไทยโดยการเกิด” และให้ความเห็นว่าคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญมีบริบทจำเพาะในคดีนั้น ไม่ควรนำมาขยายผลเสมือนเป็นบทบัญญัติกฎหมายใหม่ที่นำไปสู่การตัดสิทธิทางการเมือง ซึ่งเป็นการตีความเกินขอบเขตคำวินิจฉัยสำนักทะเบียนกลางระบุในหนังสือที่ส่งถึง กกต. ด้วยว่า กรมการปกครองอยู่ระหว่างเสนอแก้ไข พ.ร.บ. สัญชาติ เพื่อกำหนดว่าการได้สัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง “ให้ถือว่าเป็นการได้สัญชาติไทยโดยการเกิด”

▪️ การแก้ไขกฎหมายนี้อยู่ในขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนจากระบบกลางทางกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ซึ่งเปิดให้ประชาชนแสดงความคิดเห็นผ่านเว็บไซต์ law.go.th ในหัวข้อ “โครงการรับฟังความคิดเห็นประกอบการแก้ไขพระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508” ระยะเวลาตั้งแต่วันที่ 22 พ.ค.- 21 มิ.ย. 2569

คำอธิบายถึงความเป็นมาของการเสนอแก้ไขกฎหมายมาตรานี้ระบุว่า การให้สัญชาติไทยตามมาตรา 7 ทวิ วรรคสอง แห่ง พ.ร.บ.สัญชาติ พ.ศ. 2508 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 เป็นนโยบายของรัฐที่ต้องการแก้ไขปัญหาคนไร้รัฐ  ไร้สัญชาติ การกำหนดให้สัญชาติไทยแก่บุตรของคนต่างด้าวที่เกิดในราชอาณาจักรและไม่ได้สัญชาติไทย ตามมาตรา 7 ทวิ วรรคหนึ่ง แห่ง พ.ร.บ.สัญชาติ พ.ศ. 2508 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 เป็นนโยบายของรัฐไทยที่ต้องการแก้ไขปัญหาเรื่องสถานะบุคคล ของชนกลุ่มน้อย กลุ่มชาติพันธุ์ และกลุ่มผู้อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในราชอาณาจักรเป็นเวลานาน ซึ่งถือว่ามีสถานะเป็นคนไร้รัฐไร้สัญชาติ (Stateless persons) ‘โดยกำหนดคุณสมบัติของผู้ขอมีสัญชาติไทยจะต้องไม่มีสัญชาติของประเทศอื่น’ ส่วนบิดามารดาที่เป็นผู้เข้ามา  ในราชอาณาจักรจะให้สถานะคนเข้าเมืองโดยชอบด้วยกฎหมาย เพื่อให้มีถิ่นที่อยู่ถาวรในราชอาณาจักร 

▪️คำกล่าวอ้างที่ว่าการแก้ไขกฎหมายนี้จะเปิดช่องให้คนต่างด้าวที่อยู่ในไทยมานานหรือบุตรของแรงงานต่างด้าวในไทยมีสิทธิได้รับสัญชาติไทยนั้นเป็นข้อมูลที่ไม่ถูกต้อง เพราะบุตรของแรงงานต่างด้าวที่เกิดในไทย จะได้สัญชาติตามพ่อแม่ หากคนกลุ่มนี้ รวมทั้งบุคคลสัญชาติอื่นที่เกิดและเติบโตในประเทศไทย หรืออยู่ในไทยมานานแล้วประสงค์จะขอสัญชาติไทย ต้องยื่นขอแปลงสัญชาติตามมาตรา 10 หรือ 11 ของ พ.ร.บ.สัญชาติ และต้องมีคุณสมบัติที่จะขอสัญชาติไทยได้ตามที่กฎหมายกำหนด

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง