Indigenous Identity in Thailand Distorted by Misinformation

By Alessio Kyaw, Intern at Cofact Thailand

Misinformation surrounding Thailand’s Indigenous communities continues to influence public opinion, particularly regarding environmental issues, land rights, and cultural identity. Advocacy groups and Indigenous representatives argue that inaccurate narratives have contributed to discrimination against Indigenous Peoples.

A 2025 report published by Asia Centre and International Media Support (IMS) found that such misinformation has contributed to the long-standing negation of the identity of Indigenous Peoples, fuelling forced evictions and criminalisation of Indigenous communities, especially the Karen communities in Northern Thailand.

Indigenous Peoples make up approximately 10% of Thailand’s population and can be broadly categorised into Northern and Southern Indigenous groups. The Northern tribes, often referred to as hill tribes, primarily reside in the mountainous provinces of Chiang Mai, Chiang Rai, and Mae Hong Son. Many of these communities trace their origins to migration from present-day Myanmar, China, and Laos centuries ago.

A 2025 report from IMS and Asia Centre uncovers how climate disinformation is used across South and Southeast Asia to distort public discourse, marginalise Indigenous perspectives and legitimise environmentally harmful policies.

In Southern Thailand, Indigenous communities include hunter-gatherer groups who rely heavily on local ecosystems and move through rainforest environments. The Sea Nomads, also known as the “Chao Ley”, inhabit coastal areas along the Andaman Sea and Southern regions of the country.

Although Thailand has not formally recognised Indigenous Peoples under domestic law, legal protections have expanded in recent years. The Protection and Promotion of the Way of Life of Ethnic Groups Act B.E. 2568 (2025), promulgated in September 2025 provides safeguards for cultural practices and traditional ways of life. The legislation guarantees several fundamental rights, including protection from discrimination, preservation of language and culture, community-based education, and equal access to public services.

Thailand has also ratified major international human rights instruments, including the International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination (ICERD) and the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR).

Several local and international media and rights-based organisations have taken initiatives to combat misinformation and prejudice against indigenous communities. These include Cofact, which runs fact-checking and media-literacy campaigns, backed by the Friedrich Naumann Foundation (FNF); the Indigenous Media Network (IMN),which publishes first-hand reports by Indigenous communities; and the Cross-Cultural Foundation (CrCF), whichprovides legal aid in many human rights-related cases. The United Nations Development Programme (UNDP) and International Media Support (IMS) have also supported the research and programming behind much of this work.

In 2007, Thailand voted in favour of the United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP) alongside 143 other countries. However, despite its support for the declaration, the government continues to classify Indigenous communities as ethnic groups rather than formally recognising them as Indigenous Peoples. As a result, debates concerning identity, land rights, and cultural recognition remain ongoing.

Their collaborations and initiatives have helped address misinformation and human rights concerns affecting Indigenous communities. Their efforts focus on raising public awareness, supporting community development initiatives, and ensuring that Indigenous voices are represented accurately in public discourse.

28 May 2024 — Ethnic community advocacy groups jointly organised the exhibition “Forest Fires, Haze, Ethnic Communities and Rotational Farming” at the Bangkok Art and Culture Centre (BACC), as part of an effort to correct widespread misconceptions that ethnic communities’ agricultural practices and natural resource management are responsible for environmental crises, including floods, drought, haze and forest fires. (Photo: Facebook/มูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ)

One of the most prominent examples concerns PM2.5 pollution, which consists of microscopic airborne particles that can cause respiratory illnesses and other health problems. Karen communities have frequently been blamed for contributing to PM2.5 pollution through traditional agricultural burning practices. These accusations have often portrayed Indigenous Peoples as environmental offenders responsible for forest destruction and poor air quality in Thailand.

Much of this work has focused on Northern Indigenous communities, particularly in response to misinformation linked to environmental issues. The growing use of artificial intelligence (AI) and digital media has accelerated the spread of misleading content about Indigenous traditions, livelihoods, and agricultural practices.

In 2020, a government official stated during a press conference that 99% of forest fires in Chiang Mai between 2019 and 2020 were caused by traditional Indigenous agricultural practices. Such claims attracted widespread attention and reinforced negative perceptions of Indigenous communities.

However, researchers and Indigenous advocates have challenged these claims. Studies have presented evidence suggesting that forest management involving Indigenous communities can help reduce wildfire risks. Research from the University of Warwick by Professor of Behavioural Science Ivo Vlaev, for example, found that protected areas may be more vulnerable to forest fires when Indigenous communities are excluded from nearby landscapes.

“Globally, indigenous peoples’ lands cover over 36% of intact forest landscapes, making them crucial for mitigating severe climate change. We also know that the loss of intact forest landscapes has been significantly lower on indigenous lands compared to other areas,” he said.

Forest fire in Chiang Mai province on 10 March 2024. Whenever forest fires become severe, “hill tribes” are often singled out and blamed as the cause.

Local initiatives have also demonstrated Indigenous contributions to environmental protection. In Pa Pae, a Karen village in Doi Chang, Lamphun province, community members organised volunteer groups to combat forest fires and install fire-prevention systems. Volunteers reportedly worked long shifts to contain blazes and protect forests from further damage.

Advocates argue that misinformation surrounding climate issues has contributed to public hostility against Indigenous Peoples, turning them into scapegoats for broader environmental challenges. This has occurred despite growing legal protections intended to safeguard Indigenous cultures and communities.

Organisations such as Cofact, CrCF, and their partners continue to challenge inaccurate narratives through fact-checking, public education campaigns, and community engagement. Their efforts seek to encourage greater understanding of Indigenous issues and promote evidence-based discussions about environmental management and human rights.

An event scheduled for 13 September 2026 in Bangkok aims to further raise awareness of misinformation affecting Indigenous communities among the public. Cofact, along with IMS, hopes the event will provide a platform for Indigenous voices, highlight factual information, and encourage public discussion about the challenges these communities face.

“Especially during the age of AI, false information can be easily generated to manipulate the public and narratives can be easily distorted,” said Supinya Klangnarong, one of the co-founders of Cofact.

Many advocates have emphasized that collaboration between local communities, civil society organisations, researchers, and international partners remains essential to protecting Indigenous rights. As debates over identity, environmental stewardship, and cultural recognition continue, many believe that ensuring accurate representation and access to reliable information will play a key role in shaping the future of Thailand’s Indigenous Peoples.

Reference

โพสต์แอบอ้างตายายยากจนที่เคยเป็นข่าวเมื่อปี 2561 มาเปิดรับบริจาคโดยให้ชื่อ-เลขที่บัญชีเท็จ อย่าหลงเชื่อ

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: โพสต์เปิดรับบริจาคช่วยสองตายายฐานะยากจนและป่วยด้วยโรคมะเร็ง

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** แอบอ้างชื่อและเรื่องราวของบุคคลที่เคยเป็นข่าวเมื่อปี 2561 มาหลอกลวงให้บริจาค โดยชื่อและเลขที่บัญชีรับบริจาคเป็นของบุคคลอื่นที่เคยนำมาโพสต์แอบอ้างรับบริจาคลักษณะนี้มาแล้ว

📝 เนื้อหาโดยสรุป: ช่วงวันที่ 11-13 ส.ค. 2569 พบบัญชีเฟซบุ๊กโพสต์ภาพชายและหญิงชรา 2 คนอาศัยอยู่ในบ้านสภาพทรุดโทรม โดยอ้างว่าคุณตาป่วยโรคมะเร็งและระบุเลขที่บัญชีพร้อมเพย์เปิดรับบริจาค ‘082 357 0085 (คุณตาพิตตินันท)’ เนื้อหานี้ถูกโพสต์ในกลุ่มเฟซบุ๊กหลายกลุ่ม เช่น ‘เรวัช กลิ่นเกษร แฟนคลับ’ ‘คนราศีสิงห์’ และ ‘ข่าวสด แจ้งข่าว ทันเหตุการณ์.’

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการค้นหาด้วย Google Lens พบว่า ภาพชุดดังกล่าวเคยปรากฏเป็นรายงานข่าวเมื่อวันที่ 19 ก.พ. 2561 ไทยรัฐ ผู้จัดการ และ แนวหน้า รายงานว่า เป็นภาพของนายประเสริฐ ชูแก้ว อายุ 75 ปี และ นางเยื้อน ชูแก้ว อายุ 72 ปี ชาวบ้านในพื้นที่ ม.4 ต.บ่อแดง อ.สทิงพระ จ.สงขลา โดยนายประเสริฐป่วยเป็นมะเร็งปาก

ในรายงานข่าวมีชื่อและเลขที่เปิดรับบริจาคซึ่งไม่ตรงกับชื่อและบัญชีพร้อมเพย์ที่ปรากฏในโพสต์แอบอ้าง 

⚠️ ก่อนหน้านี้ในเดือนเมษายน 2569 โคแฟคพบโพสต์แอบอ้างรับบริจาคเงินช่วยเหลือนักเรียน ปวช. ที่พ่อแม่เสียชีวิต โดยใช้เลขที่บัญชีพร้อมเพย์เดียวกันแต่ใช้ชื่อว่า ‘น้องพิตตนันท’ ส่วนครั้งนี้เปลี่ยนชื่อเป็น ‘คุณตา พิตติ นันท’ ประชาชนอย่าหลงเชื่อโอนเงินเข้าบัญชีดังกล่าวและขอให้ตรวจสอบโพสต์และเลขที่บัญชีเปิดรับบริจาคผ่านสื่อสังคมออนไลน์ก่อนโอนเงิน

คลิปเตือนภัยห้ามใช้ “ปลั๊กหลอกสายดิน” ชาร์จรถ EV เป็นคำเตือนที่ถูกต้องตามหลักความปลอดภัยทางไฟฟ้า

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิปเตือนห้ามใช้ ‘หัวแปลงหลอกสายดิน’ ระหว่างชาร์จแบตเตอรีรถยนต์ EV 

✅ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาจริง** ผู้เชี่ยวชาญระบุเป็นคำเตือนที่ถูกต้อง 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 5 ส.ค. 2569 เพจเฟซบุ๊ก ‘น้องอีฟ รถ EV’ โพสต์คลิปวิดีโอที่สร้างจาก AI เตือนภัยการใช้ ‘หัวแปลงหลอกสายดิน’ เพื่อให้รถที่ใช้พลังงานไฟฟ้าหรือรถ EV ชาร์จแบตเตอรีจากไฟบ้านได้ เนื้อหาในคลิประบุว่าผู้ใช้รถ EV บางรายใช้อุปกรณ์ที่เรียกว่าหัวแปลงหลอกสายดินเพื่อบังคับให้สายชาร์จรถ EV ชาร์จไฟจากสถานที่ที่ไม่มีการเดินสายดินได้ แต่การใช้อุปกรณ์ดังกล่าวเป็นอันตรายเพราะหากไม่มีสายดิน เมื่อเกิดไฟรั่วกระแสไฟฟ้าจะวิ่งมาที่ตัวรถ อาจเกิดไฟดูดผู้ที่สัมผัสกับตัวรถเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ วิธีที่ถูกต้องคือไปชาร์จตามสถานีชาร์จสาธารณะ หรือให้ช่างมาติดตั้งสายดินให้ถูกต้อง 

ข้อความบรรยายในโพสต์ระบุว่า การใช้อุปกรณ์ ‘หัวแปลงหลอกสายดิน’ เพื่อบังคับให้สายชาร์จพกพาของรถ EV ยอมชาร์จไฟจากเต้ารับรุ่นเก่าที่ไม่มีสายดิน เป็นการกระทำที่เป็นอันตราย เพราะสายชาร์จถูกออกแบบมาเพื่อตรวจสอบว่าจุดที่ชารจ์มีสายดินหรือไม่ เพราะหากเกิดไฟฟ้ารั่ว สายดินจะพากระแสไฟไหลลงดินได้อย่างปลอดภัย แต่การใช้หัวแปลงหลอกสายดินเป็นการหลอกให้สมองกลรถเข้าใจผิด เมื่อเกิดไฟรั่ว กระแสไฟฟ้าจะไม่มีที่ไปและวิ่งสะสมอยู่บนตัวถังโลหะของรถ หากมีคนในครอบครัวเผลอไปสัมผัสรถ จะถูกไฟดูดอย่างรุนแรง

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ดร.สุพรรณ ทิพย์ทิพากร หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ข้อมูลเมื่อวันที่ 12 ส.ค. 2569 ว่าคำเตือนเรื่องการห้ามใช้ ‘หัวแปลงหรือปลั๊กหลอกสายดิน’ นั้นเป็นคำเตือนที่ถูกต้อง เพราะหัวแปลงดังกล่าวอาจเพียงทำให้ชุดควบคุมของสายชาร์จบางรุ่นยอมจ่ายไฟ แต่ไม่ได้ทำให้เกิดตัวนำป้องกัน (Protective Earth: PE) ที่ต่อเนื่องถึงระบบสายดินของอาคาร หากเกิดฉนวนชำรุดหรือความผิดพร่อง ส่วนโลหะที่สัมผัสได้ของรถหรืออุปกรณ์ชาร์จอาจมีแรงดันสัมผัสอันตราย และอุปกรณ์ป้องกันอาจไม่ปลดวงจรตามเงื่อนไขและเวลาที่ออกแบบไว้

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าแรงดันไฟบ้าน 230 V จะปรากฏที่ตัวถังทันทีทุกกรณี และสายชาร์จรถ EV อาจตรวจไม่พบว่าไม่มีการต่อสายดิน เพราะขึ้นอยู่กับการออกแบบของอุปกรณ์และระบบไฟฟ้าที่นำไปใช้

ดร.สุพรรณย้ำว่าผู้ใช้รถ EV ที่ต้องการติดตั้งอุปกรณ์ชาร์จแบตเตอรี่รถไว้ที่บ้าน ก่อนติดตั้งบริภัณฑ์จ่ายไฟยานยนต์ไฟฟ้าหรือชุดอุปกรณ์ที่ควบคุมและจ่ายไฟจากระบบติดตั้งถาวรไปยังรถ ควรตรวจสอบโหลดรวม มิเตอร์ เมนเบรกเกอร์ สายเมน ตู้ไฟ ระบบการต่อลงดิน และกำลังชาร์จที่ต้องการ

ดร.สุพรรณมีคำแนะนำเพิ่มเติมสำหรับผู้ใช้รถ EV ที่ต้องการติดตั้งอุปกรณ์ชาร์จแบตเตอรีรถไว้ที่บ้าน ดังนี้

  • ก่อนติดตั้งบริภัณฑ์จ่ายไฟยานยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle Supply Equipment: EVSE) หรือชุดอุปกรณ์ที่ควบคุมและจ่ายไฟจากระบบติดตั้งถาวรไปยังรถ ควรตรวจสอบโหลดรวม มิเตอร์ เมนเบรกเกอร์ สายเมน ตู้ไฟ ระบบการต่อลงดิน และกำลังชาร์จที่ต้องการ จึงไม่ใช่ว่าทุกบ้านต้องใช้มิเตอร์ 30(100) A เปลี่ยนเป็นไฟ 3 เฟส ใช้สาย 6 ตร.มม. หรือกำหนดค่าความต้านทานหลักดินไม่เกิน 5 Ω เสมอไป ตาม MPESTD-001:2563
  • วงจรย่อยที่จ่าย EVSE ต้องแยกจากโหลดอื่น และหนึ่งวงจรย่อยจ่าย EVSE ได้หนึ่งชุด พร้อมตัวนำ PE เครื่องป้องกันกระแสเกิน และ RCD Type B ที่มีพิกัดกระแสเหลือไม่เกิน 30 mA หรือ Type A/Type F ร่วมกับ RDC-DD ที่ตัดวงจรเมื่อมีกระแสผิดพร่อง DC เกิน 6 mA โดยต้องเลือกและประสานกับอุปกรณ์ภายใน EVSE ตามคู่มือผู้ผลิต
  • ขนาดสายต้องรองรับกระแสไม่น้อยกว่า 1.25 เท่าของกระแสด้านเข้าและออกแบบตามสภาพติดตั้งจริง สำหรับ Mode 2 ต้องใช้เต้ารับติดตั้งประจำชนิดมีขั้วสายดิน พิกัดอย่างน้อย 16 A ไม่ใช้ปลั๊กพ่วง เต้ารับเคลื่อนย้ายได้ หรือหัวแปลงหลอกสายดิน และต้องตรวจสอบทดสอบหลังติดตั้ง

“ความปลอดภัยไม่ได้เกิดจากการทำให้อุปกรณ์ยอมเริ่มชาร์จ แต่เกิดจากตัวนำป้องกันที่ต่อเนื่อง วงจรย่อยที่ถูกต้อง อุปกรณ์ป้องกันที่ประสานกัน และการทดสอบหลังติดตั้ง” ดร.สุพรรณกล่าว


โพสต์เฟซบุ๊กนำข่าวความเจ็บป่วยของ “สุนารี ราชสีมา” มาสร้างความเข้าใจผิด หลอกเข้าเว็บไซต์ที่ไม่ปลอดภัย

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: โพสต์เฟซบุ๊ก “ข่าวด่วน!! ข่าวเศร้า สุนารี ราชสีมา” 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาล่อลวงให้กดลิงก์ที่ไม่ปลอดภัย** สุนารี ราชสีมา เข้ารับการรักษาอาการป่วยตั้งแต่เมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2569 และล่าสุดเมื่อวันที่ 11 ส.ค. 2569 มีรายงานว่าอาการดีขึ้นแล้ว ส่วนลิงก์ที่แนบมาในโพสต์มีความน่าสงสัย หากกดเข้าไปดูมีความสุ่มเสี่ยงจะได้รับอันตรายจากมัลแวร์ 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: ตั้งแต่ช่วงปลายเดือน ก.ค. 2569 ถึงวันที่ 10 ส.ค. 2569 โคแฟคพบว่ามีการโพสต์ภาพสุนารี ราชสีมา นักร้องเพลงลูกทุ่งชื่อดัง และข้อความในกลุ่มเฟซบุ๊กหลายกลุ่มที่อาจทำให้เข้าใจว่าเธอประสบเหตุร้ายแรงหรือเสียชีวิต โพสต์เหล่านี้มีข้อความเหมือนกันว่า “ข่าวด่วน!! ข่าวเศร้า ‘สุนารี ราชสีมา’…ดูเพิ่มเติม!!” พร้อมกับแนบลิงก์ในช่องแสดงความคิดเห็น ซึ่งเมื่อกดลิงก์จะเข้าสู่เว็บไซต์อื่น

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: เพจเฟซบุ๊ก ‘NineEntertain’ ซึ่งเป็นโต๊ะข่าวบันเทิงของสำนักข่าว อสมท. รายงานเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2569 ว่าสุนารี ราชสีมา เข้าโรงพยาบาลเนื่องจากปวดท้องอย่างรุนแรงทำให้ต้องยกเลิกงานแสดงคอนเสิร์ต จากนั้นวันที่ 30 ก.ค. 2569 ไทยรัฐรายงานว่าเธอป่วยจากอาการลำไส้อักเสบอย่างรุนแรง

ต่อมาในวันที่ 10 ส.ค. 2569 แอดมินเพจเฟซบุ๊ก ‘Sunaree Ratchasima – สุนารี ราชสีมา’ ซึ่งเป็นเพจทางการของสุนารี โพสต์ภาพบรรยากาศในโรงพยาบาล พร้อมระบุข้อความสุนารีเข้าห้องผ่าตัด ผลการผ่าตัดเป็นไปด้วยดี และในช่วงสายของวันที่ 11 ส.ค. 2569 ได้โพสต์ภาพสุนารีที่กำลังนอนพักอยู่บนเตียงผู้ป่วย พร้อมข้อความว่าเธออาการดีขึ้น ขยับตัวได้ กำลังจะเริ่มทำกายภาพและฝากขอบคุณแฟน ๆ ที่ส่งกำลังใจ

ภาพและข้อความอัพเดทอาการของสุนารี ราชสีมา
ที๋เผยแพร่ในเพจเฟซบุ๊กทางการของเธอช่วงเช้าวันที่ 11 ส.ค. 2569

ข้อมูลจากเพจเฟซบุ๊กทางการของสุนารียืนยันว่าเธอเข้ารับการผ่าตัดและอาการดีขึ้นตามลำดับ โพสต์เฟซบุ๊กที่โคแฟคตรวจสอบจึงมีเจตนาสร้างความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการเจ็บป่วยของสุนารี และจากการตรวจสอบลิงก์ที่แนบมาในโพสต์เหล่านั้นพบว่าเป็นข่าวเก่าในช่วงแรกที่สุนารีเข้าโรงพยาบาล บางเว็บไซต์บังคับให้คลิกโฆษณาก่อนที่จะอ่านเนื้อหาได้ 

⚠️ ข้อสังเกตโคแฟค: ที่ผ่านมาโคแฟคพบโพสต์ในลักษณะยั่วให้คลิก (clickbait) ในกลุ่มเฟซบุ๊กจำนวนมาก โดยมักมีเนื้อหาที่อ้างว่าบุคคลที่มีชื่อเสียงเสียชีวิตจากอาการป่วยหรืออุบัติเหตุ พร้อมกับแนบลิงก์เว็บไซต์ ซึ่งเมื่อคลิกเข้าไปดูจะพบเนื้อหาข่าวที่ไม่สอดคล้องกับโพสต์และมักมีโฆษณาขึ้นมาถี่ ๆ ซึ่งหากคลิกโฆษณาไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจจะเข้าสู่เว็บไซต์ที่สุ่มเสี่ยง เช่น มีการฝังมัลแวร์ หลอกให้กรอกข้อมูลส่วนบุคคล หรือให้ติดตั้งแอปพลิเคชันที่ไม่ปลอดภัยต่อข้อมูลส่วนบุคคลและทรัพย์สิน

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

‘ปักปากกาลดน้ำหนัก’ อย่างรู้เท่าทัน! เข้าใจการทำงานและความเสี่ยงของยา GLP-1

บัญชา จันทร์สมบูรณ์

โบราณว่า ‘ไก่งามเพราะขน..คนงามเพราะแต่ง’ แต่นอกจากเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายแล้ว รูปร่างที่ดูดีก็เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่หลายคนต้องการ การลดความอ้วนจึงเป็นวาระของคนจำนวนไม่น้อย เมื่อบวกกับความต้องการเห็นผลรวดเร็วทันใจ ผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนักได้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับความนิยม อย่างเมื่อเร็ว ๆ นี้ที่คำว่า ‘ปักปากกา’ กลายเป็นคำพูดติดปากคนไทย ซึ่งหมายถึงการใช้ผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนัก ‘GLP-1’ ในรูปแบบเข็มฉีดยาหน้าตาคล้ายปากกาโดยฉีดเข้าใต้ผิวหนัง ที่ได้รับความนิยมมากขึ้น และไม่เพียงเฉพาะในประเทศไทยแต่เป็นกระแสไปทั่วโลก

รายงานจาก Morgan Stanley บริษัทการเงินข้ามชาติยักษ์ใหญ่ของสหรัฐอเมริกา ที่เผยแพร่เมื่อเดือนเมษายน 2568 คาดการณ์ว่า ในปี 2578 มูลค่าตลาดทั่วโลกของผลิตภัณฑ์ GLP-1 อาจสูงถึง 1.9 แสนล้านเหรียญสหรัฐ เพิ่มขึ้นกว่า 2 เท่า เมื่อเทียบกับมูลค่า 7.9 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐในปี 2568 ซึ่งปัจจัยสำคัญมาจากการเปิดตัวยา GLP-1 ชนิดกินเป็นทางเลือกเพิ่มเติมจากชนิดฉีด การถูกบรรจุเข้าไปอยู่ในสิทธิประโยชน์ของระบบประกันสุขภาพในสหรัฐฯ และโอกาสในตลาดของประเทศอื่น ๆ เช่น บราซิล จีน เป็นต้น

ผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนัก GLP-1 คืออะไร?

บทความ ‘GLP-1s 101: What the science says about weight loss, side effects, safety’ โดยคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด สหรัฐอเมริกา อธิบายว่า GLP-1 หรือ Glucagon-like peptide-1 เป็นฮอร์โมนที่ร่างกายมนุษย์ผลิตขึ้นเองได้ตามธรรมชาติ ซึ่งจะทำหน้าที่ส่งสัญญาณไปยังอวัยวะต่าง ๆ เพื่อบอกว่ามีอาหารในกระเพาะเพียงพอต่อการนำไปใช้เมื่อเรารับประทานอาหารจนอิ่ม

อย่างไรก็ตาม ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 หรือผู้ป่วยโรคอ้วน ระบบนี้จะทำงานผิดปกติ ทำให้ควบคุมความอยากอาหารและระดับน้ำตาลในเลือดได้ยาก ดังนั้นนักวิทยาศาสตร์จึงพัฒนายา GLP-1 ขึ้นมาเพื่อเลียนแบบฮอร์โมนดังกล่าว โดยยาจะชะลอการเคลื่อนตัวของอาหารในกระเพาะอาหาร ซึ่งหมายความว่าอาหารจะเคลื่อนตัวจากกระเพาะอาหารไปยังลำไส้ช้าลง นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าสิ่งนี้จะช่วยให้ร่างกายมีเวลามากขึ้นในการย่อยและดูดซึมสารอาหารจากมื้ออาหาร นอกจากนี้ยังช่วยให้ผู้ใช้ยารู้สึกอิ่มนานขึ้นด้วย 

นอกจากนั้น หากเป็นคนปกติทั่วไปตับอ่อนจะหลั่งอินซูลิน ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่บอกให้ร่างกายดูดซึมกลูโคส (น้ำตาล) จากกระแสเลือด แต่ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน อินซูลินจะไม่ถูกหลั่งออกมาในเวลาที่ควรจะเป็น ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นได้ ยา GLP-1 จึงช่วยกระตุ้นการหลั่งอินซูลินและลดระดับน้ำตาลในเลือด อีกทั้ง GLP-1 ยังออกฤทธิ์ต่อศูนย์ความอิ่มในสมอง บอกให้สมองรับรู้ว่าอิ่มแล้ว ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยลดความหิวเท่านั้น แต่ยังช่วยลดสิ่งที่ผู้ป่วยหลายคนเรียกว่า ‘เสียงรบกวนจากอาหาร’ ซึ่งก็คือความกังวลใจเกี่ยวกับการกินอย่างต่อเนื่องอีกด้วย

โจนาธาน บอนเน็ต (Jonathan Bonnet) อาจารย์คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ครอบครัว เวชศาสตร์การกีฬา โรคอ้วน และเวชศาสตร์วิถีชีวิต ให้ข้อสรุปว่า ยานี้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาในร่างกายของผู้คน ซึ่งเปลี่ยนความอยากอาหารของพวกเขา เพราะเมื่อคนเราไม่รู้สึกหิวตลอดเวลา ก็จะง่ายขึ้นมากที่จะเลือกรับประทานอาหารที่ดี หรือควบคุมการกินในปริมาณมากน้อยเพียงใด

ยา GLP-1 มีทั้งชนิดกินและฉีด (ที่มา: Diabetes in Control)

ในประเทศไทย บทความ ‘ยากลุ่ม GLP-1RA สำหรับโรคเบาหวานชนิดที่ 2’ โดยคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า ยา GLP-1 (หรือชื่อเต็มคือ GLP-1RA , GLP-1 Receptor Agonists) มีทั้งชนิดฉีดและชนิดกิน มีสรรพคุณช่วยลดน้ำตาลผ่านหลายกลไกพร้อมกัน ได้แก่ กระตุ้นการหลั่งอินซูลินเมื่อระดับน้ำตาลสูง ลดการหลั่งกลูคากอน (ฮอร์โมนที่ทำให้น้ำตาลสูงขึ้น) ชะลอการเคลื่อนของอาหารออกจากกระเพาะทำให้รู้สึกอิ่มนาน และออกฤทธิ์ลดความอยากอาหารผ่านสมอง ทำให้รับประทานได้น้อยลง กลไกเหล่านี้ทำให้ยากลุ่มนี้เด่นทั้งด้านการคุมเบาหวานและการลดน้ำหนัก

ผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนัก GLP-1 ปลอดภัยหรือไม่? อะไรบ้างที่ต้องระวัง?

ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ระบุว่า ยา GLP-1 ได้รับอนุมัติให้ใช้ในสหรัฐฯ โดยองค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐฯ (FDA) มานานกว่า 20 ปีแล้ว ในฐานะยารักษาโรคเบาหวาน อย่างไรก็ตาม มีคำเตือนว่าห้ามใช้ในผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดเมดุลลารี หรือผู้ที่มีกลุ่มอาการทางพันธุกรรมที่หายากที่เรียกว่า MEN2 ขณะที่ผลข้างเคียงซึ่งอาจพบในการใช้ยา เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก ท้องเสีย กรดไหลย้อน ความรู้สึกกระหายน้ำลดลง ซึ่งอาจทำให้อาการท้องผูกแย่ลงหากผู้ป่วยดื่มน้ำไม่เพียงพอ

เช่นเดียวกับข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดลระบุว่า ผลข้างเคียงที่พบบ่อย คือ อาการทางทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แน่นท้อง ท้องเสีย หรือท้องผูก โดยมักพบช่วงเริ่มยาหรือเพิ่มขนาดยา และค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัวได้ อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้ทำให้เสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไตเรื้อรังหรือผู้สูงอายุ จึงควรดื่มน้ำให้เพียงพอและสังเกตอาการด้วย

แต่หากมีอาการดังนี้ควรรีบไปพบแพทย์ เช่น ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง (อาจเกี่ยวกับตับอ่อนอักเสบ) อาการแพ้รุนแรง (หน้าบวม หายใจลำบาก ลมพิษ) หรือท้องผูกอย่างรุนแรงร่วมกับปวดท้อง ท้องอืด อาเจียน นอกจากนี้ หากใช้ร่วมกับอินซูลินหรือยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย อาจเกิดภาวะน้ำตาลต่ำได้ จึงจำเป็นต้องใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์และสังเกตอาการน้ำตาลต่ำ ที่สำคัญคือ GLP-1 ไม่ใช้รักษาผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 1 และไม่ใช้รักษาภาวะเลือดเป็นกรดจากเบาหวาน (Diabetic Ketoacidosid, DKA)

“ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยา ผู้ที่มีโรคตาจากเบาหวานอยู่แล้วควรพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามอาการ เพราะการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำตาลที่รวดเร็วอาจสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงอาการทางตาในผู้ป่วยบางราย ยากลุ่มนี้มีผลชะลอการเคลื่อนของอาหารออกจากกระเพาะ หากต้องเข้ารับการผ่าตัดหรือหัตถการที่ต้องดมยาสลบหรือให้ยากล่อมประสาท ผู้ป่วยบางรายอาจต้องหยุดยาก่อนเข้ารับการผ่าตัด ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่าใช้ยากลุ่ม GLP-1 อยู่ และปฏิบัติตามคำแนะนำของทีมรักษา ไม่ควรหยุดยาเอง” ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีฯ ระบุ

ในเดือนมีนาคม 2569 กระทรวงสาธารณสุขประกาศให้ยาลดน้ำหนักชนิดฉีดหรือ “ปากกาลดน้ำหนัก” เป็นยาควบคุมพิเศษ
ที่มา: กองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

ประเทศต่าง ๆ กำกับดูแลการใช้ผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนัก GLP-1 อย่างไร?

ในสหรัฐฯ FDA ออกคำแนะนำเมื่อเดือนมิถุนายน 2569 ย้ำกับทั้งผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์ว่า ควรเลือกใช้ยา GLP-1 เฉพาะสูตรหรือชนิดที่ได้รับอนุมัติจาก FDA เท่านั้น ยกเว้นกรณีผู้ป่วยที่ไม่สามารถใช้ยาที่ FDA อนุมัติได้และจำเป็นต้องใช้ยาที่ผสมขึ้นมาเป็นสูตรเฉพาะ ผู้ป่วยควรขอใบสั่งยาจากแพทย์และซื้อยาที่ร้านขายยาซึ่งได้รับอนุญาตจากรัฐ และควรปรึกษาแพทย์หากมีข้อสงสัยในการใช้ยาดังกล่าว

ในอังกฤษ สำนักงานกำกับดูแลยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพแห่งสหราชอาณาจักร (MHRA) แนะนำว่า ยาในกลุ่ม GLP-1 ได้รับอนุญาตให้ใช้รักษาโรคเฉพาะเจาะจง “ควรใช้เฉพาะการลดน้ำหนักในกรณีที่เป็นผู้ป่วยน้ำหนักเกินหรือเป็นโรคเบาหวานเท่านั้น ไม่ควรใช้ในการลดน้ำหนักเพื่อจุดประสงค์ด้านความงาม” อีกทั้งการซื้อยานี้ต้องมีใบสั่งยาจากแพทย์ และไม่ควรซื้อจากแหล่งจำหน่ายที่ไม่มีการควบคุม เช่น ร้านเสริมสวย หรือซื้อผ่านประกาศขายบนสื่อสังคมออนไลน์เนื่องจากมีรายงานพบผู้ได้รับอันตรายจากการใช้ยา GLP-1 ปลอม

ในประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) พบการรับขึ้นทะเบียนตัวยากลุ่ม GLP-1 ทั้งแบบฉีดและกิน อย่างไรก็ตาม ทั้ง 2 แบบมีข้อเน้นย้ำว่า “ควรใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร เพราะขนาดและ ระยะเวลาในการใช้ยานี้ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค” นอกจากนั้น กระทรวงสาธารณสุขยังได้ออกประกาศกระทรวงฯ ฉบับที่ 58 กำหนดให้ยากลุ่ม Glucagon-like peptide-1 (GLP-1) ชนิดฉีด เป็นยาควบคุมพิเศษ โดยต้องจ่ายตามใบสั่งแพทย์เท่านั้นด้วย

21 ก.ค. 2569 รศ.ดร.วันทนีย์ เกรียงสินยศ อาจารย์ประจำหลักสูตรโภชนาการและการกำหนดอาหาร สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้สัมภาษณ์ในรายการ ‘รวมพลคนเช็คข่าว’ โดยโคแฟค ในหัวข้อ ‘ปากกาลดน้ำหนัก ชัวร์หรือมั่วนิ่ม?’
ที่มา: ช่องยูทูบ ‘Cofact Coform’

ไม่ใช่แค่ใช้ยา..แต่ต้องปรับพฤติกรรมทั้งการกินและออกกำลังกายด้วย

คำแนะนำไม่ว่าจากคณะแพทยศาสตร์ ม.สแตนฟอร์ด, MHRA, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีฯ, อย. รวมถึงองค์การอนามัยโลก (WHO) ย้ำว่าการใช้ยา GLP-1 ต้องทำควบคู่ไปกับการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต ทั้งการบริโภคอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ ควบคุมปริมาณการบริโภคอาหาร และออกกำลังกาย

รศ.ดร.วันทนีย์ เกรียงสินยศ อาจารย์ประจำหลักสูตรโภชนาการและการกำหนดอาหาร สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้สัมภาษณ์กับรายการ ‘รวมพลคนเช็คข่าว’ โดยโคแฟค เมื่อวันที่ 21 ก.ค. 2569 ว่า การใช้ปากกาลดน้ำหนักซึ่งเป็นเข็มฉีดตัวยา GLP-1 เข้าไปใต้ผิวหนัง ตัวยาจะทำให้ผู้ใช้รู้สึกหิวน้อยลง กินอาหารน้อยลง จึงรู้สึกว่าน้ำหนักลดลงด้วย แต่การใช้ยานี้ก็มีผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ไม่สบายตัว จึงควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ และใช้เฉพาะผู้ที่มีข้อบ่งชี้ว่าจำเป็นต้องใช้เพื่อช่วยในการลดน้ำหนักเท่านั้น เช่น บางคนร่างกายอ้วนมากจนมีผลต่อการนอนหลับหรือการหายใจ

“ถ้าเกิดเราใช้ยาตัวนี้เอง ไม่ได้อยู่ภายใต้การดูแล ไม่มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอะไรเลย พอเราเลิกใช้ความหิวก็กลับคืนมา เราก็จะกินมากขึ้นเหมือนเดิม มันก็ไม่ได้ช่วยอะไร หรือถ้าสมมติไม่เป็นอะไร เราสามารถทนได้กับผลข้างเคียงที่เกิดขึ้น เราใช้ไปนาน ๆ ในส่วนตรงนี้ จริง ๆ แล้วอาจกินได้น้อยลง ถ้าเรากินอาหารที่ไม่มีคุณภาพ กินอาหารที่ไม่ดีพอ น้ำหนักตัวที่เราลดลงไม่ได้บอกว่าเป็นน้ำหนักของไขมันที่ลดลง คนที่บอกอ้วนอยากลดไขมัน ร่างกายคนเรามีทั้งไขมันที่เราอยากจะลด มีทั้งกล้ามเนื้อ มีทั้งน้ำและอื่น ๆ สิ่งที่ตามมาคือกล้ามเนื้อเราอาจลดลงไปมาก มันก็จะมีผลเสียถ้าเราไม่ได้รู้จักมันจริง ๆ” รศ.ดร.วันทนีย์กล่าว   

รศ.ดร.วันทนีย์ ฝากข้อคิดว่า การที่คนเราน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นไม่ได้เพิ่มอย่างฉับพลัน แต่ค่อย ๆ เพิ่มจนกระทั่งวันหนึ่งเรารู้สึกว่าอ้วน ดังนั้นการลดน้ำหนักก็อาจต้องค่อย ๆ ลดลงเช่นกัน ดังนั้นหากเจอสถานบริการสุขภาพแห่งใดที่โฆษณาเกี่ยวกับการลดน้ำหนักในทำนองว่าเห็นผลเร็วและไม่ต้องกังวลใด ๆ ก็ต้องพิจารณาว่าสถานบริการแห่งนั้นมีความถูกต้องและน่าเชื่อถือเพียงใด

ขณะที่การใช้ยา GLP-1 แม้จะช่วยลดน้ำหนักได้ แต่สิ่งที่ผู้ใช้ต้องตอบให้ได้คือเราต้องการลดน้ำได้อย่างยั่งยืนหรือไม่? อยากจะกลับไปน้ำหนักเพิ่มขึ้นมากอีกหลังเลิกใช้ยาหรือเปล่า? ซึ่งหากเราไม่ต้องการเป็นแบบนั้นอีกก็ต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรม โดยสถานบริการที่น่าเชื่อถือจะมีคำแนะนำทั้งการบริโภคอาหารอย่างไรให้เหมาะสม การรักษากล้ามเนื้อ เพราะน้ำหนักที่ลดจะมีในส่วนของกล้ามเนื้อด้วยไม่ใช่เฉพาะไขมันส่วนเกินอย่างเดียว และการที่กล้ามเนื้อหายไปย่อมส่งผลต่อร่างกายในระยะยาว อาทิ จะเดินไหวหรือไม่ ?

“ถามว่ามันเป็นตัวที่จะช่วยได้ไหม ช่วยได้ แต่ควรจะใช้อยู่ภายใต้การกำกับดูแล การให้คำแนะนำที่เหมาะสม อย่างที่บอกว่าควรจะลดน้ำหนักอย่างมีคุณภาพ เพื่อให้มีสุขภาพที่ดีขึ้นจริง ๆ” รศ.ดร.วันทนีย์กล่าวย้ำ

หมายเหตุ

ข้อมูลจากสมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย (Diabetes Association of Thailand) แบ่งประเภทของโรคเบาหวานไว้ดังนี้

  1. โรคเบาหวานชนิดที่ 1 (type 1 diabetes mellitus, T1DM) เกิดจากเซลล์ตับอ่อนถูกทำลายจากภูมิคุ้มกันของร่างกาย ทำให้ขาดอินซูลิน มักพบในเด็ก
  2. โรคเบาหวานชนิดที่ 2 (type 2 diabetes mellitus, T1DM) เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด ร้อยละ 95 ของผู้ป่วยเบาหวานทั้งหมด เกิดจากภาวะดื้อต่ออินซูลิน มักพบในผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักเกินหรืออ้วนร่วมด้วย
  3. โรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ (gestational diabetes mellitus, GDM) เป็นโรคเบาหวานที่เกิดขึ้นขณะตั้งครรภ์ มักเกิดเมื่อไตรมาส 2-3 ของการตั้งครรภ์
  4. โรคเบาหวานที่มีสาเหตุจำเพาะ (specific types of diabetes due to other causes) มีได้หลายสาเหตุ เช่น โรคทางพันธุกรรม โรคของตับอ่อน โรคทางต่อมไร้ท่อ ยาบางชนิด เป็นต้น

อ้างอิง

ภาพ-ชื่อเยาวชนผู้ต้องหาก่อเหตุยิงที่สยามพารากอนปี 66 ถูกนำมาอ้างเท็จว่าเป็นผู้ก่อเหตุยิงที่ รร. เทพศิรินทร์ นนทบุรี

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ภาพเยาวชนผู้ก่อเหตุยิงที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** และการเผยแพร่ภาพเด็กหรือเยาวชนซึ่งต้องหาว่ากระทำความผิด มีความผิดตาม พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 7 ส.ค. 2569 หลังเกิดเหตุกราดยิงในโรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี บัญชีผู้ใช้ X ได้เผยแพร่ภาพบัตรประจำตัวนักเรียนของเยาวชนชายพร้อมชื่อและนามสกุล โดยเขียนข้อวามในโพสต์ว่าบุคคลในภาพคือนักเรียนที่ก่อเหตุยิงที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี ช่วงสายวันนี้ซึ่งมีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 9 คน และบาดเจ็บหลายสิบคน (ข้อมูล ณ เวลา 22.00 น. วันที่ 7 ส.ค. 2569)   

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการตรวจสอบชื่อที่ปรากฏในบัตรประจำตัวนักเรียน พบว่าภาพและชื่อดังกล่าวคือเยาวชนชายอายุ 14 ปี ที่เป็นผู้ต้องหาใช้อาวุธปืนดัดแปลงก่อเหตุยิงกลางห้างสรรพสินค้าสยามพารากอนเมื่อวันที่ 3 ต.ค. 2566 ซึ่งเป็นชื่อที่ปรากฏในรายงานข่าวของสื่อหลายสำนัก เหตุการณ์นี้มีผู้เสียชีวิต 2 คน และบาดเจ็บ 5 คน 

สรุปว่าภาพและชื่อของเยาวชนชายนี้ไม่ใช่ผู้ก่อเหตุที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี

ℹ️ พ.ร.บ. ศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 ห้ามการเผยแพร่ภาพเด็กหรือเยาวชนซึ่งต้องหาว่ากระทำความผิด ดังนี้ 

มาตรา 76 เพื่อเป็นการคุ้มครองสิทธิเด็กหรือเยาวชนซึ่งต้องหาว่ากระทำความผิด ห้ามมิให้เจ้าพนักงานผู้จับกุมเด็กหรือเยาวชน หรือพนักงานสอบสวนจัดให้มีหรืออนุญาตให้มีหรือยินยอมให้มีการถ่ายภาพหรือบันทึกภาพเด็กหรือเยาวชนซึ่งต้องหาว่ากระทำความผิด เว้นแต่เพื่อประโยชน์ในการสอบสวน  

มาตรา 130 ห้ามมิให้ผู้ใดบันทึกภาพ แพร่ภาพ พิมพ์รูป หรือบันทึกเสียง แพร่เสียงของเด็กหรือเยาวชนซึ่งต้องหาว่ากระทำความผิดหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง หรือโฆษณาข้อความซึ่งปรากฏในทางสอบสวนของพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ หรือในทางพิจารณาคดีของศาลที่อาจทำให้บุคคลอื่นรู้จักตัว ชื่อตัว หรือชื่อสกุล ของเด็กหรือเยาวชนนั้น หรือโฆษณาข้อความเปิดเผยประวัติการกระทำความผิด หรือสถานที่อยู่ สถานที่ทำงาน หรือสถานศึกษาของเด็กหรือเยาวชนนั้น เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากศาลหรือมีความจำเป็นเพื่อประโยชน์ของทางราชการ ผู้ใดกระทำความผิตตามมาตรานี้ ต้องระวางโทษจําคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ

ภาพสู้รบไทย-กัมพูชาปี 68 ถูกนำมาอ้างเท็จว่าเป็นเหตุปะทะระลอก 3 และหลอกให้กดลิงก์เข้าแพลตฟอร์มขายของออนไลน์

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ไทย-กัมพูชาปะทะระลอก 3 รถถังไทยยิงใส่ฐานที่มั่นเขมรพังยับ 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** เป็นภาพการสู้รบไทย-กัมพูชาเมื่อปี 2568  ขณะที่ ททบ. 5 สื่อของกองทัพบกรายงานว่าสถานการณ์ชายแดนไทย-กัมพูชาขณะนี้ยังเป็นปกติ

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 4 ส.ค. 2569 เพจเฟซบุ๊ก ‘ด่วน ทันข่าว’ ซึ่งมีผู้ติดตามราว 13,000 บัญชี โพสต์ภาพรถถังยิงกระสุนมีเปลวไฟบริเวณปากกระบอกปืน มุมขวาบนมีโลโก้ “ช่อง 8” ส่วนมุมล่างซ้ายระบุที่มาของภาพจาก “กองทัพภาคที่ 2” 

คำบรรยายในโพสต์ระบุว่า “ด่วน เปิดฉากรอบสาม ไทย-เขมร สถานการณ์ตอนนี้ตึงเครียด” และชวนให้คลิกดูคลิปที่อ้างว่าเป็นภาพ “รถถังไทยยิงใส่ฐานที่มั่นของเขมรพังยับ” โพสต์นี้ยังคงเข้าถึงได้ ณ วันที่ 7 ส.ค. 2569 (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: จากการค้นหาด้วย Google Lens พบว่าภาพดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของภาพชุดการสู้รบไทย-กัมพูชาในปี 2568 ที่ช่อง 8นำมาเผยแพร่ในบัญชีอินสตาแกรมเมื่อวันที่ 9 มิ.ย. 2569 โดยอ้างที่มาจากเพจเฟซบุ๊ก ‘กองทัพภาคที่ 2’

กองทัพภาคที่ 2 เผยแพร่ภาพชุดนี้ทางเพจเฟซบุ๊กเมื่อวันที่ 9 มิ.ย. 2569 โดยบรรยายว่าเป็น “ภาพถ่ายจากสมรภูมิ” ที่ถ่ายโดยทหารที่อยู่ในในสมรภูมิรบชายแดนไทย-กัมพูชา ซึ่งทางกองทัพเห็นว่าเป็นภาพถ่ายประวัติศาสตร์จึงนำมาเผยแพร่ไว้ทั้งหมด 6 ภาพ แต่ไม่ได้ให้รายละเอียดว่าภาพเหล่านี้ถ่ายวันที่เท่าไหร่

สำหรับสถานการณ์ไทย-กัมพูชาขณะนี้ สถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 รายงานเมื่อวันที่ 6 ส.ค. 2569 ว่าสถานการณ์ยังเป็นปกติ   

เปรียบเทียบภาพที่เพจเฟซบุ๊ก ‘ด่วน ทันข่าว’ นำมาเผยแพร่เมื่อวันที่ 4 ส.ค. 2569 โดยอ้างเท็จว่าเป็นเหตุปะทะไทย-กัมพูชาระลอกที่ 3 (ซ้าย) กับภาพที่เผยแพร่ในบัญชีอินสตาแกรมช่อง 8 (กลาง) และเพจเฟซบุ๊กของกองทัพ (ขวา)

ℹ️ ข้อสังเกตโคแฟค

▪️ปี 2568 เกิดเหตุปะทะที่ชายแดนไทย-กัมพูชาหลัก ๆ 2 ระลอก ระลอกแรกวันที่ 24-28 ก.ค. และระลอกสอง วันที่ 7-27 ธ.ค. ซึ่งยุติลงด้วยการที่ทั้งสองฝ่ายตกลงหยุดยิงทันที โดยให้มีผลตั้งแต่เวลา 12.00 น. ของวันที่  27 ธ.ค. หลังจากนั้นมามีการเผยแพร่ข่าวลวงว่าเกิดเหตุปะทะระลอกสามมาเป็นระยะ 

▪️เพจเฟซบุ๊ก ‘ด่วน ทันข่าว’ มักโพสต์ภาพที่ทำให้เกิดความตกใจเร้าอารมณ์โดยใช้ภาพที่ทำให้ดูเหมือนเป็นคลิปวิดีโอ แต่แท้จริงเป็นภาพนิ่ง ซึ่งหากกดดูภาพจะลิงก์เข้าไปยังแพลตฟอร์มซื้อขายสินค้าออนไลน์โดยอัตโนมัติ

เปิดรับข้อเสนอโครงการ เพื่อรับการสนับสนุน ‘Fact Checkers ไทบ้าน Labs’   

โครงการยกระดับพันธกิจโคแฟคในการส่งเสริมข้อมูลดีเพื่อสุขภาวะพลเมืองดิจิทัล ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) มีวัตถุประสงค์ดังนี้

  1. เพื่อพัฒนาต่อยอดนวัตกรรมการเฝ้าระวังด้วยข้อมูลยุคปัญญาประดิษฐ์ และยกระดับกองบรรณาธิการตรวจสอบข้อมูลเชิงรุก
  2. เพื่อเสริมสร้างทักษะการรู้เท่าทันสื่อและทักษะการตรวจสอบข้อเท็จจริงในยุคปัญญาประดิษฐ์ ให้เป็นพลเมืองนักสื่อสารสุขภาวะในระดับครอบครัวและชุมชน
  3. เพื่อยกระดับการทำงานกับภาคีเครือข่ายในการรณรงค์ขับเคลื่อนวาระทางสังคมในประเด็นธรรมาภิบาลข้อมูลและความรับผิดชอบของแพลตฟอร์ม 

โดยมีแผนกิจกรรมเสริมพลังภาคีภูมิภาค เพื่อเสริมพลังพลเมืองเชิงพื้นที่ โดยทำงานร่วมกับภาคีภูมิภาค ผ่านกิจกรรมพัฒนาชุมชน สร้างนักตรวจสอบข้อเท็จจริงและนักสื่อสารสุขภาวะต้นแบบด้วยกิจกรรมเชิงวัฒนธรรม ในกิจกรรม ‘Fact Checkers ไทบ้าน Labs รับมือเอไอและภัยไซเบอร์’

ขอเชิญชวนร่วมเป็นส่วนหนึ่งกับโครงการยกระดับพันธกิจโคแฟคในการส่งเสริมข้อมูลดีเพื่อสุขภาวะพลเมืองดิจิทัล 2569

โครงการโคแฟค ให้ความสำคัญในการทำงานร่วมกับภาคีโคแฟคชุมชน เพื่อขยายเครือข่ายพลเมืองเท่าทันสื่อและตรวจสอบข้อมูลไปยังภูมิภาค ด้วยการเสริมทักษะพื้นฐานของพลเมืองยุคดิจิทัล โดยเฉพาะทักษะการคิดวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณ (Critical Thinking) และทักษะการตรวจสอบข้อเท็จจริงของข้อมูล (Fact Checking) ด้วยเครื่องมือดิจิทัล สร้างพลเมืองดิจิทัลเท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ สร้างพื้นที่เฝ้าระวังและตรวจสอบข่าวลวงต้นแบบที่มีศักยภาพจึงขอเชิญชวนภาคีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่มีแนวคิดคล้ายกัน มาร่วมสร้างพลเมืองดิจิทัลไปด้วยกัน

การเสนอโครงการ

ผู้สนใจสามารถจัดทำข้อเสนอโครงการ ที่แสดงถึงแนวคิด กลุ่มเป้าหมาย วิธีการดำเนินงาน และแผนการใช้จ่ายงบประมาณ ความยาวไม่เกิน 3 หน้ากระดาษ A4  และส่งข้อเสนอโครงการดังกล่าว มายังโครงการโคแฟค ที่ อีเมล cofactcoform@gmail.com  ตั้งแต่บัดนี้ จนถึงวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ.2569

โครงการที่เข้าข่ายการพิจารณา มีรายละเอียดดังนี้

  • รายละเอียดโครงการครบถ้วน ระบุสภาพปัญหาของพื้นที่/ชุมชนชัดเจน มีแผนการดำเนินงาน/กิจกรรมสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ และมีความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ พร้อมระบุตัวชี้วัดผลลัพธ์การเปลี่ยนแปลงที่คาดว่าจะเกิดขึ้นหลังสิ้นสุดโครงการได้อย่างชัดเจน
  • งบประมาณที่เสนอระหว่าง 150,000 บาท – 300,000 บาท มีแผนการใช้งบประมาณอย่างประหยัด สมเหตุสมผล คุ้มค่า เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันดิจิทัลกับกลุ่มเป้าหมาย และสร้างพื้นที่เฝ้าระวังและตรวจสอบข่าวต้นแบบ ที่สอดคล้องกับบริบท ความต้องการ และปัญหาของพื้นที่ โดยมีระยะเวลาดำเนินโครงการ 8-10 เดือน
  • เป็นผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ดำเนินการ สามารถสร้างการมีส่วนร่วมกับผู้อื่นได้ มีโอกาสที่จะมีความยั่งยืนและดำเนินงานได้ต่อเนื่อง

คลิปชุมนุมต่อต้านกาสิโนสมัยรัฐบาลแพทองธารเมื่อปี 2568 ถูกนำมาอ้างเท็จว่าเป็นการเดินขบวน “หยุดระบอบน้ำเงิน”

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิปเดินขบวนบุกทำเนียบรัฐบาล “หยุดระบอบน้ำเงิน”

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** นำคลิปการชุมนุมต่อต้านโครงการเอ็นเตอร์เทนเมนต์คอมเพล็กซ์และกาสิโนสมัยรัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร เมื่อวันที่ 9 เม.ย. 2568 มาสร้างความเข้าใจผิดว่าเป็นการชุมนุมประท้วงรัฐบาลอนุทิน ชาญวีรกูล ในเดือน ส.ค. 2569 

📝เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 4 ส.ค. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘ก้อแค่ คนธรรมดา’ โพสต์คลิปวิดีโอความยาว 30 วินาที เป็นภาพกลุ่มคนในชุดขาวถือธงชาติกำลังเดินขบวน ฝังข้อความ “บุกทำเนียบแล้วจ้า หยุดระบอบน้ำเงิน หยุดกฎหมายขายแผ่นดิน หยุดให้จีนเทามาทำลายประเทศ ยกเลิก MOU43” (ลิงก์บันทึก)

คลิปนี้มียอดเข้าชมกว่า 48,000 ครั้ง และยอดแชร์มากกว่า 1,300 ครั้ง ณ วันที่ 5 ส.ค. 2569 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: เมื่อค้นหาด้วย Google Lens พบว่าคลิปดังกล่าวเป็นภาพการชุมนุมของกลุ่ม เครือข่ายนักศึกษาประชาชนปฏิรูปประเทศไทย (คปท.) ที่รัฐสภาเมื่อวันที่ 9 เม.ย. 2568 เพื่อต่อต้านโครงการสถานบันเทิงครบวงจรหรือเอ็นเตอร์เทนเมนต์คอมเพล็กซ์ ในสมัยรัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร ก่อนจะเคลื่อนขบวนไปปักหลักที่ทำเนียบรัฐบาล

จากการตรวจสอบรายงานข่าวของสื่อมวลชนเกี่ยวกับการชุมนุมในวันนั้น เช่น ช่อง 8 พบจุดสังเกตที่ตรงกับภาพในคลิป เช่น ป้ายข้อความ ‘Save ประเทศไทย ไม่เอาพนันออนไลน์และกาสิโน หยุดระบอบชินวัตร’ นอกจากนี้ เมื่อนำภาพสถานที่ในคลิปไปตรวจสอบกับ Google Street View เช่น อาคารและป้ายประตูทางเข้าพบว่าจุดที่ชุมนุมคือด้านหน้ารัฐสภา จึงยืนยันได้ว่าคลิปดังกล่าวเป็นการชุมนุมต่อต้านกาสิโนของกลุ่ม คปท. ที่รัฐสภาเมื่อปี 2568 ไม่ใช่การชุมนุมที่ทำเนียบรัฐบาลเพื่อขับไล่ ‘ระบอบน้ำเงิน’ ที่นำโดยรัฐบาลพรรคภูมิใจไทย ตามที่คลิปกล่าวอ้าง

เปรียบเทียบภาพจากในคลิปที่บัญชีเฟซบุ๊ก ‘ก้อแค่ คนธรรมดา’ นำมาเผยแพร่โดยอ้างว่าเป็นการชุมนุมหยุดระบอบน้ำเงินที่ทำเนียบรัฐบาล กับภาพการชุมนุมของกลุ่ม คปท. เมื่อวันที่ 9 เม.ย. 2568 ที่เผยแพร่โดยสื่อมวลชน

นอกจากนี้ เมื่อนำภาพสถานที่ในคลิปไปตรวจสอบกับ Google Street View เช่น อาคารและป้ายประตูทางเข้าพบว่าจุดที่ชุมนุมคือด้านหน้ารัฐสภา จึงยืนยันได้ว่าคลิปดังกล่าวเป็นการชุมนุมต่อต้านกาสิโนของกลุ่ม คปท. ที่รัฐสภาเมื่อปี 2568 ไม่ใช่การชุมนุมที่ทำเนียบรัฐบาลเพื่อขับไล่ ‘ระบอบน้ำเงิน’ ที่นำโดยรัฐบาลพรรคภูมิใจไทย ตามที่คลิปกล่าวอ้างบัญชีเฟซบุ๊ก ‘ก้อแค่ คนธรรมดา’

อย่างไรก็ตาม หลังการเลือกตั้ง 8 ก.พ. 2569 กลุ่ม คปท. ได้เคลื่อนไหวประท้วงรัฐบาลอนุทินเป็นระยะ ๆ โดยเมื่อวันที่ 21 ก.ค. 2569 กลุ่ม คปท. ได้จัดการชุมนุม ‘ใส่รองเท้าผ้าใบ ไปอภิปรายนอกสภาพ’ ที่หน้าทำเนียบรัฐบาลเพื่ออภิปรายตรวจสอบรัฐบาลพรรคภูมิใจไทยในกรณีต่าง ๆ เช่น การฮั้วเลือก สว. ที่ดินเขากระโดง และโครงสร้างราคาน้ำมัน

“สงครามข้อมูลข่าวสารชายแดนใต้” เมื่อ AI-ระบบนิเวศข่าวสารผิดปกติ ทำลายความไว้วางใจและกระบวนการสันติภาพ

โคแฟคเปิดวงสนทนา “รวมพลคนเช็กข่าว EP.47” เชิญนักวิชาการด้านวารสารศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี วิเคราะห์ปรากฏการณ์ข่าวปลอมหลังเหตุโจมตีทหารพรานที่นราธิวาส พบว่า “ระบบนิเวศสื่อผิดปกติ” ผสานเทคโนโลยี AI บิดเบือนภาพสร้างความเกลียดชัง ตอกย้ำอคติต่อคนในพื้นที่ จี้สื่อหลักเร่งทำหน้าที่ตรวจสอบข้อเท็จจริง และเรียกร้องศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมทำหน้าที่จริงจังโดยไร้อคติเพื่อปกป้องกระบวนการสันติภาพ

วันที่ 4 สิงหาคม 2569 ในรายการ “โคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว” ซึ่งถ่ายทอดสดทางเพจเฟซบุ๊กและยูทูบโคแฟคเวลา 14.00-14.30 น. ดำเนินรายการโดย สุชัย เจริญมุขยนันท เปิดวงเสวนาหัวข้อ “วิเคราะห์ข่าวปลอมชายแดนใต้หลังเหตุโจมตีทหารพราน” โดยมี พลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค และ ผศ.ดร. วลักษณ์กมล จ่างกมล อาจารย์ประจำสาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ร่วมถ่ายทอดมุมมองและวิเคราะห์สถานการณ์

สุชัยเปิดประเด็นโดยยกตัวอย่างผลกระทบระดับโลกของข่าวปลอม เช่น กรณีข่าวบิดเบือนคำพิพากษาในประเทศสเปนที่ล่อลวงว่าหากว่ายน้ำข้ามแดนมาถึงจะได้รับสถานะพำนักถาวร ส่งผลให้ชาวโมร็อกโกพยายามอพยพจนมีผู้เสียชีวิตกว่า 70 คน พร้อมเชื่อมโยงมายังพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทย ที่ล่าสุดเกิดเหตุลอบยิงและใช้วัตถุระเบิดโจมตีเจ้าหน้าที่ทหารพรานใน ต.ตันหยงมัส อ.ระแงะ จ.นราธิวาส เมื่อวันที่ 22 ก.ค. 2569 ส่งผลให้ทหารพรานเสียชีวิต 5 นาย ประชาชนได้รับบาดเจ็บ 6 คน หนึ่งในนั้นเป็นเด็กชายอายุ 10 ปี ซึ่งหลังจากนั้นได้มีข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือนแพร่ระบาดเป็นจำนวนมาก

พลินีกล่าวว่า ข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือนทำให้เกิดความเข้าใจผิด ความหวาดกลัว และการแบ่งขั้วในสังคม จนเปรียบเสมือน “สงครามข้อมูลข่าวสาร” ที่มักมีการนำคลิปหรือภาพเก่า ภาพต่างพื้นที่ มาตัดต่อสวมรอย สร้างความหวาดระแวงและสั่นคลอนกระบวนการสันติภาพที่ทุกฝ่ายกำลังร่วมกันสร้างขึ้น

ด้าน ผศ.ดร.วลักษณ์กมลได้วิเคราะห์เชิงลึกถึงลักษณะของข่าวปลอมในปัจจุบันว่า สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่เรื่องเท็จหรือเรื่องโกหกแบบดั้งเดิม แต่เป็นการนำเรื่องจริงในบริบทหนึ่งมาใส่ในอีกบริบทหนึ่ง หรือการตัดทอนเนื้อหาเพียงบางส่วน

ผศ.ดร.วลักษณ์กมลชี้ว่า ปัจจุบันเกิดภาวะ “ระบบนิเวศทางข้อมูลข่าวสารผิดปกติ” (Information Disorder) เต็มรูปแบบ ซึ่งครอบคลุมทั้ง 3 องค์ประกอบ คือ ผู้สร้างข่าว ตัวข่าว และผู้รับสาร มีการใช้กลยุทธ์สื่อสารที่แยบยล มีเครือข่าย และดึงประชาชนผู้รับสารให้กลายเป็นเครื่องมือในการแพร่กระจายสารต่อ เนื่องจากคนเรามักคล้อยตามบุคคลที่คุ้นเคยในโซเชียลมีเดีย

นอกจากนี้ ยังมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ถูกนำมาใช้สร้างภาพใหม่ ขยายความคมชัด (upscaling) หรือตกแต่งบาดแผล/รอยสัก เพื่อโหมกระพือให้ภาพสถานการณ์ดูรุนแรงยิ่งขึ้น ซึ่งผู้ที่ไม่ได้ใช้ AI เป็นประจำจะไม่สามารถแยกแยะได้เลย

ในประเด็นผลกระทบต่อกระบวนการสันติภาพ ผศ.ดร.วลักษณ์กมลอธิบายว่า ข้อมูลบิดเบือนส่งผลกระทบใน 3 ระดับ ได้แก่:

  1. ระดับปัจเจกบุคคล: คนในชุมชนเกิดความหวาดกลัว ไม่ไว้วางใจกัน ขณะที่ประชาชนที่ถูกกล่าวหาหรือเดินทางออกนอกพื้นที่ต้องเผชิญการคุกคามและการถูกด้อยค่า เช่น ชาวไทยมุสลิมที่เดินทางไปกรุงเทพฯ มักถูกคนนอกพื้นที่ตั้งคำถามเชิงเสียดสีหรือบูลลี่ว่า “ไปวางระเบิดมาหรือไม่” ซึ่งเป็นคำพูดที่ทำร้ายจิตใจ และก่อให้เกิดความเกลียดชังสะสมมาร่วม 20 ปี
  2. ระดับพื้นที่สาธารณะ: นักวิชาการ นักข่าว ประชาสังคม และผู้ทำงานด้านสิทธิมนุษยชนถูกกล่าวหาว่าเป็นพวกเดียวกับผู้ก่อเหตุ ทำให้บรรยากาศการสื่อสารเงียบเชียบ เกิดภาวะ “เซ็นเซอร์ตัวเอง” เพราะเกรงกลัวความไม่ปลอดภัย
  3. ระดับกระบวนการสันติภาพโดยตรง: ทำลาย “ความไว้วางใจ” (trust) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญ วาทกรรมคำว่า “สันติภาพ” ถูกบิดเบือนว่าเท่ากับการสนับสนุนกลุ่ม BRN หรือการแบ่งแยกดินแดน จนทำให้นักวิชาการด้านวารสารศาสตร์สันติภาพ (Peace Journalism) ที่พยายามเปิดพื้นที่ให้ความคิดเห็นที่แตกต่าง ถูกป้ายสีว่าเป็น “นักวิชาการ BRN” หรือ “นักวิชาการสนับสนุนโจร”

เมื่อผู้ดำเนินรายการสอบถามถึงมูลเหตุจูงใจของผู้สร้างข่าวปลอม ผศ.ดร.วลักษณ์กมลวิเคราะห์ว่า กลุ่มแรกคือพวกที่มีเป้าหมายทางการเมืองหรืออุดมการณ์ชัดเจน ทำการปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (IO) โดยน่าเศร้าที่บางครั้งพบกระบวนการเหล่านี้แอบอ้างใช้ชื่อหรือพื้นที่สื่อของหน่วยงานรัฐ กลุ่มที่สองคือประชาชนทั่วไปที่เป็นผลพวงจากกระแส “ชาตินิยม” ที่เข้มข้น และกลุ่มที่สามคืออัลกอริทึมของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียที่มักดันคอนเทนต์ที่กระตุ้นความเกลียดชังและความกลัวให้แพร่กระจายอย่างรวดเร็ว

ผศ.ดร.วลักษณ์กมลยังระบุถึงเสียงสะท้อนจากนักศึกษาในพื้นที่ ซึ่งรุ่นนี้เกิดในปี 2547 (ปีที่เกิดเหตุการณ์ความรุนแรงรอบใหม่) ว่า เด็กกลุ่มนี้โตมากับเหตุการณ์ความรุนแรงตลอดชีวิต คำถามสำคัญที่สุดของพวกเขาคือ “เมื่อไหร่มันจะจบ และใครจะรับผิดชอบ” พร้อมตั้งข้อสังเกตว่าตลอด 22 ปีที่ผ่านมา งบประมาณที่ใช้ในพื้นที่ชายแดนใต้สูงถึงกว่า 5 แสนล้านบาท แต่ทำไมปัญหากลับยังไม่ได้รับการแก้ไข เจ้าหน้าที่ทหารชั้นผู้น้อยและประชาชนยังคงเสียชีวิต ดังนั้น สังคมจึงควรตั้งสติและตั้งคำถามตรวจสอบไปยังหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบความมั่นคงโดยตรง แทนที่จะมุ่งโจมตีสื่อมวลชนหรือนักวิชาการ

ในช่วงท้ายรายการมีผู้ชมสอบถามถึงแนวทางการช่วยเหลือของคนนอกพื้นที่ ผศ.ดร.วลักษณ์กมลได้เสนอแนะบทบาทของทุกภาคส่วน ดังนี้:

  • คนนอกพื้นที่: ควรเปิดรับข่าวสารด้วยสติจากหลากหลายแหล่ง คุยกับคนในพื้นที่โดยตรง ไม่ปฏิบัติต่อกันด้วยอคติ และยึดหลักความเป็นมนุษย์ โดยทักทายแสดงความห่วงใยในความปลอดภัย แทนการพูดจาเสียดสี
  • หน่วยงานรัฐ: เรียกร้องให้ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมทำหน้าที่ตรวจสอบข้อเท็จจริง (fact-check) อย่างจริงจัง ไร้อคติ และตรงไปตรงมา ไม่ใช่ทำหน้าที่เพียงแค่การสื่อสารประชาสัมพันธ์แก้ข่าวให้ภาครัฐเท่านั้น
  • สื่อมวลชน: ขอให้ทำหน้าที่เป็นปราการด่านแรกในการตรวจสอบที่มาของภาพ คลิป เวลา และสถานที่อย่างเคร่งครัด ก่อนการนำเสนอ พร้อมทั้งช่วยอธิบายความซับซ้อนของสถานการณ์ และทำหน้าที่เป็นพื้นที่ปลอดภัยให้กับความเห็นที่แตกต่างหลากหลาย ไม่ใช่เป็นเครื่องมือขยายความคุกคาม

พลินีกล่าวสรุปปิดท้ายว่า โคแฟคพร้อมเป็นเครื่องมือและช่องทางกลางในการให้ประชาชนส่งข้อมูลมาช่วยกันตรวจสอบ เพื่อร่วมกันสร้างระบบนิเวศสื่อที่ดีและนำสันติภาพกลับคืนสู่สังคม

“ผู้ต้องขังคดีฆ่าข่มขืนเด็กหญิงบนรถไฟกำลังจะถูกปล่อยตัว” เป็นเนื้อหาเท็จ กรมราชทัณฑ์ระบุกำหนดพ้นโทษปี 2600

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ผู้ต้องขังคดีฆ่าข่มขืนเด็กหญิงบนรถไฟเมื่อปี 2557 จะได้รับการปล่อยตัวในอีก 14 วัน 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ เป็นข่าวลวงวนซ้ำ** ผู้ต้องขังคนดังกล่าวยังถูกคุมขังในเรือนจำ มีกำหนดพ้นโทษในวันที่ 13 พ.ค. 2600

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 4 ส.ค. 2569 ผู้ใช้เฟซบุ๊กหลายรายมีการแชร์ภาพผู้ต้องขังคดีฆ่าข่มขืนเด็กหญิงวัย 14 ปี เมื่อวันที่ 30 ก.ย. 2557 โดยระบุว่า ผู้ต้องขังคนดังกล่าวได้รับโทษจำคุกเพียง 9 ปี และกำลังจะพ้นโทษในอีก 14 วันข้างหน้า (ลิงก์บันทึก) 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: วันที่ 4 ส.ค. 2569 สำนักงานกิจการยุติธรรมชี้แจงทางเพจเฟซบุ๊กว่าเนื้อหาดังกล่าวไม่เป็นความจริง ปัจจุบันผู้ต้องขังคดีฆาตกรรมบนขบวนรถไฟถูกคุมตัวในเรือนจำกลางบางขวางและมีกำหนดพ้นโทษวันที่ 13 พ.ค. 2600  

ผู้ต้องขังรายดังกล่าวถูกศาลพิพากษาลงโทษประหารชีวิต ความผิดฐาน ความผิดต่อชีวิต, ข่มขืนกระทำชำเรา, ลักทรัพย์, ความผิดต่อเจ้าพนักงาน ในการยุติธรรม, พ.ร.บ.ยาเสพติดให้โทษ ถูกควบคุมตัวตั้งแต่วันที่ 8 ก.ค. 2557 ได้รับพระราชทานอภัยโทษครั้งที่ 1 ในปี 2562 จากโทษประหารชีวิตลดเป็นจำคุกตลอดชีวิต และครั้งที่ 2 ในปี 2567 จากโทษจำคุกตลอดชีวิตเป็นจำคุก 42 ปี 10 เดือน 9 วัน สำนักงานกิจการยุติธรรมระบุ

ก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 26 พ.ค. 2569 กรมราชทัณฑ์ได้เผยแพร่เอกสารข่าวชี้แจงเรื่องนี้มาแล้วครั้งหนึ่ง เนื่องจากมีการเผยแพร่ข่าวเท็จว่าผู้ต้องขังรายนี้พ้นโทษออกมาแล้วหลังจากถูกคุมขังเพียง 12 ปี

“ผู้ต้องขังรายดังกล่าวยังคงเหลือโทษจำคุกที่ต้องรับโทษต่อไปอีก 30 ปี 11 เดือน 22 วัน จะพ้นโทษวันที่ 13 พ.ค. 2600 มิได้ถูกปล่อยตัวหรือรับโทษจริงเพียง 12 ปีตามที่มีการเผยแพร่ โดยเจ้าหน้าที่ได้ควบคุมดูแลผู้ต้องขังรายนี้อย่างเข้มงวดเป็นพิเศษตามมาตรการความปลอดภัยสูงสุดของทางราชการ” กรมราชทัณฑ์ระบุเมื่อวันที่ 26 พ.ค.

แม้กรมราชทัณฑ์จะชี้แจงแล้วว่าเป็นเท็จ แต่โพสต์ดังกล่าวยังคงเผยแพร่อยู่ทั้งในเฟซบุ๊กและ X ตั้งแต่วันที่ 25 พ.ค. 2569 โดยไม่ถูกลบหรือมีคำเตือนจากผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม

ข้อมูลจริง: ทำบุญปล่อยปลา หากเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น มีความผิดตาม พ.ร.ก.ประมง มีโทษปรับ-จำคุก

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ทำบุญปล่อยปลาพึงระวังทำผิดกฎหมายมีโทษทั้งจำทั้งปรับ 

✅ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาจริง** กรมประมงเตือนปล่อยสัตว์น้ำระวังเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น กระทบระบบนิเวศ มีโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ 

📝เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 30 ก.ค. 2569 บัญชีติ๊กตอก ‘ผู้บ่าวทำเกษตร’ โพสต์คลิปวิดีโอเตือนว่าการทำบุญด้วยการปล่อยปลาบางชนิดมีความผิดตามกฎหมายประมงมีโทษปรับ 2 ล้านบาท จำคุก 2 ปี เพราะเข้าข่ายเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น (alien species) ทำลายระบบนิเวศ

คลิปดังกล่าวยังยกตัวอย่างสัตว์น้ำที่ห้ามปล่อยลงแหล่งน้ำธรรมชาติ เช่น ปลาซัคเกอร์ ปลาหมอสีคางดำ ปลาทับทิม ปลานิล ปลาหางนกยูง ปลาดุกอัฟริกัน (บิ๊กอุย) ปลากะพงปากกว้าง กุ้งเครย์ฟิช เต่าญี่ปุ่น เต่าแก้มแดง 

ส่วนสัตว์น้ำที่สามารถปล่อยได้ตามแหล่งน้ำที่เหมาะสม เช่น  ปลากราย ปลาหมอไทย ปลาดุกอุย ปลาดุกนา (ปล่อยในคลอง หนอง บึง) ปลาไหล ปลาช่อน ปลาบู่ทราย (ปล่อยในแหล่งน้ำตื้น ริมตลิ่ง มีพืชน้ำขึ้น) ปลาตะเพียน ปลาสวาย (ปล่อยในน้ำลึกและกว้าง เช่น แม่นํ้า คลองขนาดใหญ่) 

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: เนื้อหาดังกล่าวสอดคล้องกับเอกสารประชาสัมพันธ์จากกรมประมง ‘เช็กให้ชัวร์ ! เข้าพรรษานี้ กรมประมงชวนสายบุญปล่อยปลาไทยให้เหมาะสม รักษาสมดุลของระบบนิเวศอย่างยั่งยืน’ ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 27 ก.ค. 2569 เตือนประชาชนที่จะทำบุญในช่วงเข้าพรรษาว่าอย่าปล่อยสัตว์น้ำต่างถิ่น สัตว์น้ำลูกผสมและสัตว์น้ำที่ไม่เหมาะสมต่อการปล่อยลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ ทั้งนี้การปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่นเป็นความผิดตาม พ.ร.ก.การประมง พ.ศ. 2558 มีโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ โดยให้ข้อมูลเกี่ยวกับสัตว์น้ำต่างถิ่นดังนี้

❌ สัตว์น้ำที่เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น ห้ามปล่อยสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ ได้แก่ ปลาหมอมายัน ปลาหมอคางดำ ปลาหมอบัตเตอร์ ปลาซัคเกอร์ เต่าญี่ปุ่นหรือเต่าแก้มแดง กุ้งเครย์ฟิช ทั้งจากสายพันธุ์ออสเตรเลียและอเมริกัน ปลากะพงนกยูง (ปลาพีคอกแบส) ปลาดุกแอฟริกา รวมไปถึงปลาลูกผสมอย่าง ปลาดุกบิ๊กอุย ซึ่งเป็นปลาลูกผสมระหว่างปลาดุกแอฟริกันกับปลาดุกอุยของไทย ที่พัฒนาพันธุ์ขึ้นเพื่อการเพาะเลี้ยงและการบริโภค ไม่ใช่ชนิดที่พบได้เองตามธรรมชาติ 

✅ สัตว์น้ำที่สามารถปล่อยได้ตามแหล่งน้ำที่เหมาะสม เช่น ปลาตะเพียน ปลากระแห ปลาแก้มช้ำ ปลาสร้อยขาว ปลาโพง (ปลาสุลต่าน) ปลากาดำ ปลายี่สกไทย ปลาหมอไทย ปลาช่อน ปลาบู่ทราย ปลาสลาด ปลากราย ปลาสวาย ปลากดเหลือง ปลากดแก้ว พร้อมทั้งอธิบายเบื้องต้น ดังนี้

-ปลาไหลนา/กบนา อาศัยอยู่ในพื้นที่ชื้นแฉะ มีน้ำไหลเอื่อย ควรปล่อยลงในแม่น้ำ ห้วยหนอง คลองบึง ท้องนา หรือร่องสวน บริเวณที่มีดินเฉอะแฉะ เนื่องจากปลาไหลชอบขุดรูเพื่ออยู่อาศัยในการดำรงชีวิต อีกทั้งพื้นที่ชื้นแฉะยังเป็นที่อยู่ของแมลงซึ่งเป็นอาหารของกบอีกด้วย

-ปลาสวาย/ปลาบึก/ปลาตะเพียน/ปลากาดำ ควรปล่อยลงในแม่น้ำ คลองที่มีระดับน้ำลึกและกระแสน้ำไหลแรง เนื่องจากปลาแต่ละชนิดเมื่อโตเต็มวัย มีขนาดค่อนข้างใหญ่กว่าปลาชนิดอื่นๆ ดังนั้น จึงต้องใช้พื้นที่กว้างในการอยู่อาศัยและเจริญเติบโต

-หอยขม ควรปล่อยลงในคู หนอง คลอง บึง และในนาข้าว ที่เป็นพื้นดินหรือโคลน มีระดับน้ำตั้งแต่ 10 เซนติเมตร-2 เมตร น้ำนิ่งหรือน้ำไหลเอื่อย และบริเวณดังกล่าวควรมีเสา สะพาน ตอไม้ พันธุ์ไม้น้ำ เพื่อให้หอยสามารถยึดเกาะได้

⚠️ กรมประมงไม่สนับสนุนให้ปล่อยปลาดุกลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ เนื่องจากการจำแนกความแตกต่างระหว่างปลาดุกพื้นเมืองกับปลาดุกต่างถิ่น หรือปลาดุกลูกผสม อาจทำได้ยากโดยเฉพาะในปลาขนาดเล็ก ซึ่งการปล่อยสัตว์น้ำผิดจะส่งผลผลกระทบต่อระบบนิเวศโดยตรง