เพจเฟซบุ๊กและสื่อมวลชนบางสำนักให้ข้อมูลผิดเกี่ยวกับสายรถเมล์ที่พุ่งชนต้นไม้บนถนนลาดพร้าว

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: รถเมล์สาย 145 ชนต้นไม้ที่ซอยลาดพร้าว 112 เมื่อเช้าวันที่ 11 ก.ค. 2569  มีผู้บาดเจ็บ 10 ราย

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาคลาดเคลื่อน** รถเมล์ที่เกิดอุบัติเหตุคือสาย 514 ไม่ใช่สาย 145 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 11 ก.ค. 2569 เพจเฟซบุ๊ก ‘คนรักบ้านราคาถูก’ โพสต์ภาพรถเมล์ชนต้นไม้ซึ่งเป็นเหตุการณ์จริงที่นำมาดัดแปลงด้วย AI ฝังข้อความ “รถเมล์สาย 145 พุ่งขึ้นทางเท้า คนเจ็บนับ 10 คนขับบอกคุมไม่ได้”

คำบรรยายในโพสต์ระบุว่ารถเมล์สาย 145 เสียหลักพุ่งขึ้นทางเท้าบริเวณซอยลาดพร้าว 112 เขตวังทองหลาง ชนตู้ควบคุมสัญญาณและต้นไม้ข้างทาง มีผู้บาดเจ็บนับสิบราย    

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: อุบัติเหตุรถโดยสารประจำทางเสียหลักชนต้นไม้บนถนนลาดพร้าวเกิดขึ้นช่วงเช้าวันที่ 11 ก.ค. 2569 องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) ออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 12 ก.ค. 2569 ว่ารถคันเกิดเหตุคือสาย 514 (1-54) วิ่งระหว่างหมอชิต 2-อู่แพรกษา ขณะวิ่งอยู่บนถนนลาดพร้าวได้เกิดเหตุขัดข้องคันเร่งค้าง ทำให้เสียการควบคุมและชนต้นไม้ข้างทาง ทำให้มีผู้ได้รับบาดเจ็บ 10 ราย

แถลงการณ์ของ ขสมก. ระบุชัดว่ารถเมล์ที่เกิดเหตุคือสาย 514 ไม่ใช่สาย 145 ตามที่เพจเฟซบุ๊กดังกล่าวรายงาน ข้อมูลคลาดเคลื่อนนี้อาจเกิดจากความสับสนเนื่องจากรถเมล์ทั้งสองสายมีเส้นทางที่วิ่งผ่านถนนลาดพร้าวเหมือนกัน โดยสาย 514 เริ่มต้นที่มีนบุรี ส่วนสาย 145 เริ่มต้นที่แพรกษา

สื่อมวลชนบางสำนักรายงานข่าวคลาดเคลื่อนเช่นกัน โดยระบุว่ารถเมล์คันที่เกิดเหตุเป็นสาย 145 ซึ่ง ณ วันที่ 13 ก.ค. 2569 ยังไม่มีการแก้ไข

นอกจากนี้ภาพประกอบที่ดัดแปลงด้วย AI ยังนำภาพผู้หญิงสวมเครื่องแบบคล้ายพนักงาน ขสมก. มาประกอบข้อความว่า “คนขับบอกคุมไม่ได้” ซึ่งอาจทำให้เข้าใจผิดว่าผู้หญิงในภาพคือคนขับ ทั้งที่จริงแล้วคนขับรถคันดังกล่าวเป็นผู้ชาย

ธนาคารกรุงไทยยืนยันไม่มีโครงการแจกเงิน 5,000 บาท เตือนประชาชนอย่าหลงเชื่อหรือกดลิงก์ที่แนบมา

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ธนาคารกรุงไทยแจกเงิน 5,000 บาท เพียงกดลิงก์และกรอกรหัสบัตรประชาชน 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** หลอกลวงให้กรอกข้อมูลส่วนบุคคล สุ่มเสี่ยงต่อการตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพ ธนาคารกรุงไทยยืนยันไม่มีโครงการนี้

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 12 ก.ค. 2569 มีผู้ส่งข้อความมาให้โคแฟคตรวจสอบข้อเท็จจริงทาง cofact.org ข้อความดังกล่าวอ้างว่าส่งมาจากธนาคารกรุงไทย ระบุว่า “ด่วนแจกเงินฟรี 5,000 บาท ทุกคนเพียงแค่กดลิงก์นี้แล้วกรอกกรหัสบัตรประชาชน รีบทำก่อนหมดเขตเที่ยงคืนนี้”  

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ธนาคารกรุงไทยยืนยันเมื่อวันที่ 13 ก.ค. 2569 ว่าเป็นเนื้อหาเท็จ ธนาคารไม่มีโครงการแจกเงินจำนวน 5,000 บาท และข้อความดังกล่าวไม่ได้มาจากธนาคาร  

เจ้าหน้าที่ย้ำว่าธนาคารไม่มีนโยบายส่ง SMS ให้ประชาชนทำธุรกรรมผ่านลิงก์ และเตือนว่าหากประชาชนได้รับข้อความลักษณะนี้ อย่ากดลิงก์หรือทำตามที่ข้อความระบุเพราะอาจตกเป็นเหยื่อของมิจฉาชีพ

คลิปการฝึกของนักเรียนนายสิบทหารบกไทยถูกนำไปอ้างเท็จว่าเป็นภาพทหารจีนเคลื่อนกำลังเข้าอินเดีย

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิปกองทัพจีนเคลื่อนกำลังพลเข้าไปในอินเดีย 

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** เป็นคลิปการฝึกของนักเรียนนายสิบของไทย 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 7-8 ก.ค. 2569 มีผู้ใช้บัญชีอินสตาแกรมโพสต์คลิปวิดีโอทหารเดินเรียงแถวลัดเลาะในป่า บรรยายข้อความเป็นภาษาฮินดีและภาษาอังกฤษว่าทหารกองทัพจีนเคลื่อนกำลังเข้ามาในรัฐอรุณาจัลประเทศ ซึ่งเป็นมลรัฐของอินเดียที่ติดกับชายแดนของจีน (ลิงก์บันทึก)

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: สำนักข่าว Prajavani ของอินเดีย รายงานเมื่อวันที่ 8 ก.ค. 2569 ว่าสำนักประชาสัมพันธ์ของรัฐบาลกลางอินเดีย (PIB) ตรวจสอบโพสต์ดังกล่าวแล้วพบว่าเป็นข่าวลวง โดยสถานที่ในคลิปวิดีโอไม่ใช่พื้นที่ชายแดนอินเดีย-จีน และทหารในคลิปเป็นทหารไทย คลิปนี้จึงไม่มีความเกี่ยวข้องกับอินเดียเลย

โคแฟคนำภาพจากคลิปมาค้นหาด้วย Google Lens พบว่าคลิปนี้เคยถูกโพสต์บนเพจ ‘เลียงผาขาแข็ง’ เมื่อวันที่ 16 และ 25 มิ.ย. 2569 คำบรรยายและแฮชแท็กสรุปได้ว่าเป็นการเดินทางไกลระหว่างการฝึกของนักเรียนนายสิบทหารบกรุ่นที่ 30 ปีการศึกษา 2569  

เพจ ‘เลียงผาขาแข็ง’ มีผู้ติดตามมากกว่า 1 แสนบัญชี มักโพสต์ภาพและคลิปวิดีโอการฝึกและกิจกรรมต่าง ๆ ของนักเรียนนายสิบทหารบกโดยแอดมินเพจเป็นครูฝึกนักเรียนนายสิบ กองร้อยนักเรียนนายสิบที่ 2 กองพันนักเรียนนายสิบที่ 3 (พัน.3 ร้อย.2) ซึ่งมีเลียงผาเป็นสัญลักษณ์ของหน่วยซึ่งรู้จักกันในชื่อ “กองร้อยเลียงผา”

วันที่ 11 ก.ค. 2569 โคแฟคได้รับคำยืนยันจากแอดมินเพจว่าคลิปดังกล่าวเป็นภาพการฝึกเดินทางไกลและพักแรมตามหลักสูตรของนักเรียนนายสิบในประเทศไทย  

จากการชี้แจงขอสำนักประชาสัมพันธ์ รัฐบาลอินเดีย และคำยืนยันของแอดมินเพจเฟซบุ๊กเจ้าของคลิปสรุปได้ว่าคลิปนี้เป็นภาพการฝึกของนักเรียนนายสิบทหารบกของไทย แต่ถูกนำไปอ้างเท็จว่าเป็นคลิปทหารจีนเคลื่อนกำลังพลเข้าอินเดีย

เพจเฟซบุ๊กเผยแพร่คำพูดปลอมของ “สีหศักดิ์” กต. ยืนยันไม่ใช่คำพูดของรัฐมนตรี

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓เนื้อหาที่ตรวจสอบ: รัฐมนตรีต่างประเทศ “สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว” ระบุ “ไม่เห็นด้วย เอาเงินภาษีคนไทยไปให้เด็กเขมร”

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** ข้อความนี้ไม่ใช่คำพูดของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เป็นการกุคำพูดขึ้นมาประกอบภาพที่สร้างด้วย AI  

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 9 ก.ค. 2569 เพจเฟซบุ๊ก “กระแสข่าว” โพสต์ภาพสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (รมว. กต.) ฝังข้อความ “สีหศักดิ์ยืนยันไม่เห็นด้วยที่ให้ทุนเด็กเขมร ต้องให้เด็กไทยเท่านั้น!” และบรรยายในโพสต์ว่า “ท่านสีหศักดิ์ลั่น! ผมไม่เห็นด้วย เอาเงินภาษีคนไทยไปให้เด็กเขมร ‘พวกเนรคุณ’ ให้ไปก็ไม่รู้บุญคุณ ยันภาษีคนไทย ลูกหลานคนไทยสิสมควรได้รับ”

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: เจ้าหน้าที่กรมสารนิเทศ กระทรวงการต่างประเทศ ยืนยันกับโคแฟคว่าเนื้อหาดังกล่าวเป็นเท็จอย่างสิ้นเชิง รมว. กต. ไม่เคยกล่าวแสดงความเห็นเช่นนั้น

โคแฟคตรวจสอบพบว่าเพจ “กระแสข่าว” เผยแพร่ภาพและโควทปลอมของสีหศักดิ์นี้ครั้งแรกเมื่อวันที่ 26 พ.ค. 2569 ซึ่งถูกแชร์ต่อเกือบ 200 ครั้ง และนำกลับมาเผยแพร่ซ้ำอีกครั้งเมื่อวันที่ 9 ก.ค. โดยอาศัยช่วงที่สภาผู้แทนราษฎรกำลังพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปี 2570 ซึ่งมีการหยิบยกประเด็นงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับไทย-กัมพูชามาอภิปราย และสีหศักดิ์ได้ชี้แจงในสภาด้วย

📌 ข้อสังเกตโคแฟค:

1) เพจ “กระแสข่าว” ซึ่งมีผู้ติดตามกว่า 6,600 บัญชี เผยแพร่เนื้อหาเท็จลักษณะนี้จำนวนมาก โดยใช้ภาพที่สร้างด้วย AI มาใส่ข้อความที่ทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นคำพูดของรัฐมนตรีและบุคคลต่าง ๆ โดยเฉพาะในประเด็นความขัดแย้งไทย-กัมพูชา โพสต์ที่กุคำพูดของสีหศักดิ์มีไม่ต่ำกว่า 3 ครั้ง เช่น “สีหศักดิ์แนะอังคณา ถ้าอยากช่วยเด็กนักเรียนเขมรควรใช้ทรัพย์สินส่วนตัวไปช่วย” (29 พ.ค.) และ “ผมไม่เห็นด้วยหากไทยจะเปิดด่าน ย้ำไทยควรตัดขาดกับเขมร” (31 พ.ค.)

2) ประเด็นเรื่องการให้ความช่วยเหลือด้านการศึกษาแก่เด็กกัมพูชาถูกนำมาสร้างเนื้อหาเท็จอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการสร้างคำพูดปลอมของนักการเมืองและนักสิทธิมนุษยชน เช่น โพสต์เท็จว่านฤมล ภิญโญสินวัฒน์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) ให้สัมภาษณ์ว่าสะเทือนใจที่นักเรียนเขมรถูกส่งกลับ, โพสต์เท็จว่าคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเสนอให้เด็กต่างด้าวในไทยเรียนฟรีถึงปริญญาตรี, โพสต์เท็จว่า ศธ. สั่งมอบทุนให้นักเรียนกัมพูชา 800 ล้านบาท และโพสต์เท็จว่าแพทองธาร ชินวัตร หนุนให้ทุนนักเรียนกัมพูชาเพื่อรักษาความสัมพันธ์

แนวทางการตรวจสอบ “โควทคำพูดปลอม”

📌 โควทปลอม มักใช้ข้อความที่หวือหวา รุนแรง เร้าอารมณ์โกรธ-เกลียดชัง ซึ่งเป็นไปได้ยากที่จะเป็นคำพูดของผู้ดำรงตำแหน่งสำคัญหรือบุคคลสาธารณะ โดยเฉพาะในประเด็นที่มีความอ่อนไหวอย่างเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ จึงควรสงสัยไว้ก่อนว่าเป็นโควทปลอม  

📌 นำข้อความบางส่วนหรือทั้งหมดไปค้นในกูเกิล เพื่อดูว่าข้อความเดียวกันนี้ปรากฏที่ไหนบ้าง หากมีสำนักข่าวที่เชื่อถือได้อย่างน้อย 2 แหล่งรายงานตรงกัน ก็มีความเป็นไปได้ว่าข้อความนั้นเป็นจริง  

📌 หากเนื้อหาต้องสงสัยนั้นระบุวันที่-สถานที่ที่บุคคลนั้นพูด ให้ค้นหาคลิปบันทึกภาพและเสียงเพื่อตรวจสอบว่าบุคคลนั้นพูดเช่นนั้นจริงหรือไม่ 

📌 ตรวจสอบกับช่องทางการสื่อสารของหน่วยงานต้นสังกัดของบุคคลนั้นหรือบัญชีโซเชียลมีเดียของบุคคลสาธารณะที่ถูกแอบอ้างคำพูด  

📌 ถ้าไม่มีเวลาตรวจสอบว่าเป็นคำพูดของบุคคลนั้นจริงหรือไม่ ควรงดแชร์เนื้อหาต้องสงสัยนั้นเพื่อป้องกันการเผยแพร่เนื้อหาเท็จโดยไม่ตั้งใจ

คลิปคนกัมพูชาถ่ายคอนเทนต์หารายได้ออนไลน์ ถูกบิดเบือนว่าเป็นคลิปทหาร BHQ ฝึกชาวบ้านบินโดรน

ต้นเดือนกรกฎาคม 2569 ผู้ใช้โซเชียลมีเดียและสื่อมวลชนไทยนำคลิปกลุ่มคนกัมพูชาบินโดรนมาให้ข้อมูลบิดเบือนว่าเป็นภาพหน่วยทหาร BHQ ของกัมพูชาฝึกชาวบ้านบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชาบังคับโดรนเพื่อสนับสนุนปฏิบัติการทางทหาร ซึ่งจากการตรวจสอบพบว่าคลิปดังกล่าวเป็นภาพกลุ่มคนที่กำลังถ่ายภาพรถตักดินบริเวณพื้นที่ก่อสร้างแห่งหนึ่งในกรุงพนมเปญ เพื่อนำภาพไปสร้างรายได้จากการเผยแพร่ในโซเชียลมีเดีย

30 มิ.ย. 2569 เพจเฟซบุ๊ก “Army Military force – สำรอง” ซึ่งระบุว่าเป็นเพจของผู้ที่สนใจเรื่องการทหารและไม่เกี่ยวข้องกับกองทัพไทย โพสต์คลิปความยาว 0.26 วินาที พร้อมคำบรรยายว่า “30 มิ.ย. ชาวเขมรลงคลิปพร้อมระบุแคปชั่น ‘ขอบคุณกองทัพสนับสนุนชาวเขมรฝึกบินโดรนที่ศรีโสภณ นำหลักสูตรไปป้องกันประเทศ สนับสนุนแนวหน้า’”

โพสต์นี้ถูกแชร์ต่อไปเกือบ 200 ครั้ง (ข้อมูล ณ วันที่ 10 ก.ค.) อีกทั้งยังมีผู้นำเนื้อหาจากเพจ “Army Military force – สำรอง” ซึ่งไม่ได้อ้างอิงที่มาของข้อมูลและคลิป ไปดัดแปลงเป็นภาพนิ่งและเติมแต่งข้อความต่าง ๆ นานา เช่น เพจเฟซบุ๊ก “Youlike-คลิปเด็ด” โพสต์ภาพสกรีนช็อตจากคลิปและโพสต์ข้อความประกอบว่า “เขมรเตรียมพร้อม รอบนี้พี่จีนช่วยเต็มที่” และบัญชีผู้ใช้เฟซบุ๊ก “ณัฐวุฒิ ดำเนินงาม” โพสต์ภาพชุดเดียวกันพร้อมเช็คอินว่าอยู่ที่ “ชายแดนไทย-กัมพูชา”

นักข่าวสายทหาร-อินฟลูเล่าข่าว-สื่อ กระพือต่อ

คลิปนี้แพร่กระจายและได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางเมื่อวาสนา นาน่วม นักข่าวสายทหาร นำภาพสกรีนช็อตจากนาทีที่ 0.13 ของคลิปดังกล่าวไปโพสต์ในเฟซบุ๊ก “Wassana Nanuam” เมื่อวันที่ 2 ก.ค. โดยบรรยายว่า “ทหารบ้านเขมร พร้อม BHQ ฝึกให้ชาวเขมรชายแดนแถวศรีโสภณ ตรงข้ามสระแก้ว” และขยายความต่อว่ากองทัพกัมพูชานิยมประกอบกำลังโดยให้ชาวบ้านบินฝูงโดรนธรรมดาเป็นเป้าหลอกเพื่อเปิดทางให้ทหาร BHQ บินโดรนพลีชีพและโดรนทิ้งระเบิดเข้าโจมตี “เป็นการสอนให้ชาวบ้านเป็นหน่วยข่าว ภาคพลเรือนไปด้วย”

โพสต์ของวาสนาซึ่งมีผู้ติดตามในเฟซบุ๊กมากกว่า 1.6 ล้านบัญชี มีผู้เข้ามากดแสดงความรู้สึกเกือบ 17,000 ครั้ง และถูกแชร์มากกว่า 900 ครั้ง (ข้อมูล ณ วันที่ 10 ก.ค.)  

วันที่ 2-3 ก.ค. สถานีโทรทัศน์พีพีทีวีและอมรินทร์ทีวีนำคลิปนี้มาเผยแพร่ออกอากาศโดยผู้ประกาศรายงานว่าเป็นการฝึกพลเรือนบินโดรนเพื่อสนับสนุนปฏิบัติการทางทหาร

“จีนสอนให้เขมรบินโดรน เป็นเรื่องลับที่ถูกปิดในวงแคบ แต่ชาวบ้านเขมรบางคนไม่รู้ เข้าไปเห็นก็เลยถ่ายคลิปออกมา…ไม่ใช่บินเล่น นี่คือบิน [โดรน] ทางทหารทั้งนั้น” ผู้ประกาศข่าว พีพีทีวี รายงานโดยอ้างอิงข้อมูลจากเพจเฟซบุ๊ก “จ่าไอซ์ ทัพฟ้า” และเพจ Wassana Nanuam

รายการ “เรื่องใหญ่ Live Talk” ของพีพีทีวีพาดหัวข่าวว่า “จับตา! กัมพูชาฝึกพลเรือนบินโดรนเป็นเป้าหลอก”

ขณะที่ผู้ประกาศข่าวอมรินทร์ทีวีรายงานว่าคนที่บินโดรนในคลิปนี้ “มีทั้งชาวบ้านที่เป็นชาวบ้านจริง ๆ กับทหารที่ใส่ชุดชาวบ้าน เป็นทหารสอดไส้มา” และ “ชาวเขมรที่โพสต์คลิปนี้เขียนข้อความว่าขอบคุณกองทัพที่สนับสนุนชาวเขมรฝึกบินโดรนเพื่อนำความรู้ที่ได้ไปสอดแนม”

ระหว่างวันที่ 30 มิ.ย. – 3 ก.ค. คลิปและภาพดังกล่าวถูกเผยแพร่ต่ออย่างกว้างขวางทั้งโดย “อินฟลูเอนเซอร์เล่าข่าว” ที่มีลักษณะเป็นเพจสาธารณะและบัญชีผู้ใช้งานทั่วไป นอกจากนี้ยังพบการดัดแปลงเนื้อหา เช่น ใช้ AI ทำภาพกราฟิกและคลิปบรรยาย อีกด้วย

เพจเฟซบุ๊ก “อยากเล่า” นำเนื้อหาบิดเบือนเกี่ยวกับคลิปฝูงโดรนมาเผยแพร่ต่อในลักษณะคลิปเล่าข่าวด้วย AI

คลิปต้นฉบับ

รายงานการตรวจสอบข้อเท็จจริงชิ้นนี้ไม่ได้มุ่งตรวจสอบว่ากองทัพกัมพูชามีการฝึกให้พลเรือนบินโดรนเพื่อสนับสนุนปฏิบัติการทางทหารจริงหรือไม่ ซึ่งเป็นประเด็นที่อยู่นอกเหนือขอบเขตที่จะตรวจสอบได้ แต่มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาที่มาและตรวจสอบเหตุการณ์ที่ในคลิปนี้เท่านั้น

การค้นหาที่มาของคลิปต้นฉบับเริ่มต้นจากการค้นหาด้วยคำค้น “โดรน ศรีโสภณ” ในภาษาเขมร ซึ่งเป็นชื่อเมืองในกัมพูชาที่เพจ “Army Military Force – สำรอง” และวาสนาระบุในโพสต์ เราพบข้อมูลที่น่าสนใจในบัญชีเฟซบุ๊กชื่อ “Vann Sokunthea Journalist” ที่โพสต์ข้อความโต้แย้งว่าคลิปกลุ่มคนบินโดรนที่นักข่าวไทยนำมาเผยแพร่นั้นไม่ใช่การฝึกโดรนทางทหารตามที่กล่าวอ้าง เพราะทั้งวิธีการและสถานที่ฝึกในคลิปไม่สอดคล้องกับแนวปฏิบัติของกองทัพกัมพูชา ในโพสต์นี้มีผู้ใช้เฟซบุ๊กชื่อ “Sophear Tsp” เข้ามาคอมเมนต์ว่าคลิปดังกล่าวเป็นภาพของกลุ่มคนที่ถ่ายภาพและวิดีโอรถไถดินเพื่อนำไปทำเป็นคอนเทนต์สร้างรายได้ออนไลน์ พร้อมกับโพสต์ภาพประกอบจากบัญชีเฟซบุ๊กหนึ่งซึ่งเป็นเบาะแสให้เราตามไปจนพบคลิปต้นฉบับ  

จากการตรวจสอบพบว่าคลิปกลุ่มคนบินโดรนเหนือรถแทรกเตอร์ถูกเผยแพร่โดยบัญชีผู้ใช้เฟซบุ๊กชาวเขมร “ពេជ្រ បញ្ញា” เมื่อวันที่ 16 พ.ค. 2569 พร้อมคำบรรยายสั้น ๆ ว่า “ឡើងភ្នំពេញម្ដង” (อาจแปลได้ว่า “บินชมพนมเปญ”) โดยไม่มีข้อความขอบคุณกองทัพที่มาฝึกชาวบ้านบินโดรนสอดแนมตามที่อินฟลูฯ และสื่อไทยรายงาน

(จากซ้ายไปขวา) คลิปต้นฉบับที่โพสต์โดยบัญชีผู้ใช้เฟซบุ๊กชาวเขมร “ពេជ្រ បញ្ញា” เมื่อวันที่ 16 พ.ค. 2569, คลิปที่โพสต์ในเพจเฟซบุ๊ก “Army Military Force – สำรอง” วันที่ 30 มิ.ย. 2569 และภาพสกรีนช็อตที่โพสต์ในเพจเฟซบุ๊ก “Wassna Nanuam” วันที่ 2 ก.ค. 2569

ผู้ใช้เฟซบุ๊กชาวเขมรหลายรายที่เข้ามาดูคลิปนี้คอมเมนต์ไปในทิศทางเดียวกันว่าเป็นภาพของกลุ่มคนที่ใช้โดรนถ่ายคลิปรถตักดินเพื่อนำไปทำคอนเทนต์ออนไลน์สร้างรายได้จากการเข้าชมหรือที่เรียกกันว่า MMO ซึ่งมาจากคำเต็มว่า Make Money Online 

หลักฐานหนึ่งที่ยืนยันได้ว่าคลิปนี้เป็นภาพของกลุ่มคนทำคอนเทนต์ MMO คือคลิปวิดีโอที่เผยแพร่โดยผู้ใช้เฟซบุ๊กชาวเขมรชื่อ “Bro Kea-ប្រូគា” ในวันเดียวกันคือวันที่ 16 พ.ค. 2569 ซึ่งถ่ายจากสถานที่เดียวกัน โดยระบุว่าถ่ายจากไซต์งานบริเวณถนนใกล้ตลาด Toul Pongro ในกรุงพนมเปญ 

เมื่อนำคลิปของ “ពេជ្រ បញ្ញា” มาเปรียบเทียบกับคลิปของ “Bro Kea-ប្រូគា” พบว่ามีหลายจุดที่ตรงกัน ทั้งสภาพพื้นที่ ลักษณะของรถแทรกเตอร์ตักดินสีเหลืองยี่ห้อ Shantui ซึ่งมีสติกเกอร์ลายหน้าผู้ชายและตุ๊กตามิชลินสามตัวติดอยู่ รวมถึงการแต่งกายของบุคคลที่ยืนบันทึกภาพหรือบังคับโดรนอยู่ในบริเวณนั้น ทำให้สรุปได้ว่าสองคลิปนี้ถ่ายจากสถานที่เดียวกันในวันเดียวกัน แต่เป็นคนละมุม คลิปของ “ពេជ្រ បញ្ញា” ถ่ายจากบนรถที่วิ่งอยู่บนถนนเข้ามาที่ไซต์งาน ส่วนคลิปของ “Bro Kea-ប្រូគា” ถ่ายจากบนรถแทรกเตอร์ออกไปยังถนน

เมื่อนำคลิปของ “Bro Kea-ប្រូគា” (ซ้าย) กับคลิปของ “ពេជ្រ បញ្ញា” มาเปรียบเทียบกันพบว่ามีหลายจุดที่ตรงกัน
เช่น คนที่ยืนถ่ายภาพหรือบังคับโดรนอยู่ในบริเวณนั้น และรถแทรกเตอร์ที่มี่ตุ๊กตามิชลินผูกผ้าสีแดงติดอยู่
อีกคลิปหนึ่งที่ผู้ใช้เฟซบุ๊ก “Bro Kea-ប្រូគា”
โพสต์เมื่อวันที่ 17 พ.ค. 2569 มีโดรนตัวอื่นอยู่ในคลิปด้วย

จากการตรวจสอบเนื้อหาบนหน้าเฟซบุ๊ก “Bro Kea-ប្រូគា” เพิ่มเติมพบว่าเขาเป็นคนขับรถแทรกเตอร์ที่มักโพสต์คลิปและภาพถ่ายจากรถขณะทำงาน รวมถึงคลิปภาพมุมสูงที่ถ่ายด้วยโดรน และบางคลิปก็มีภาพโดรนของคนอื่นอยู่ด้วย เจ้าของบัญชีนี้ระบุที่หน้าโปรไฟล์ว่าเป็น “digital creator” และหลายโพสต์จะติดแฮชแท็ก #MMO 

ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่าผู้ใช้เฟซบุ๊กรายนี้ถ่ายและเผยแพร่คลิปวิดีโอเพื่อสร้างรายได้จากเฟซบุ๊ก หนึ่งในคลิปที่เขาโพสต์เป็นคลิปที่ถ่ายจากสถานที่เดียวกันในวันเดียวกันกับคลิปฝูงโดรนที่ผู้ใช้โซเชียลมีเดียและสื่อไทยนำมาอ้างแบบผิด ๆ ว่าเป็นการฝึกบินโดรนสอดแนมทางทหารในเมืองศรีโสภณ ทั้งที่จริงแล้วจุดที่ถ่ายคลิปนี้อยู่ในกรุงพนมเปญ

Make Money Online (MMO) – สร้างรายได้จากเนื้อหา

การทำคอนเทนต์ออนไลน์เพื่อสร้างรายได้จากการเข้าชม (Make Money Online: MMO) เป็นช่องทางสร้างรายได้ที่กำลังได้รับความนิยมในกัมพูชา ซึ่งผู้โพสต์มักติดแฮชแท็ก #MMO เพื่อดันให้เนื้อหาปรากฏในอัลกอริทึม คล้ายกับการสร้างรายได้จากการทำคอนเทนต์ในไทยที่มักติดแฮชแท็กว่า #เปิดการมองเห็น 

การถ่ายคลิปรถตักดินและรถบรรทุกดินเป็นคอนเทนต์ได้รับความนิยมบนอินเทอร์เน็ตในกัมพูชา เราพบว่ามีช่องยูทูบและบัญชีเฟซบุ๊กหลายบัญชีที่เผยแพร่คลิปภาพเหล่านี้ เช่น ช่องยูทูบ គ្រឿងចក្រ Power Machines Excavator Cambodia และ Bro Kea-ប្រូគា แต่ละคลิปมียอดเข้าชมหลายแสนครั้ง

ภาพกลุ่มคนบังคับโดรนโดยเฉพาะในพื้นที่ก่อสร้างในกัมพูชาถูกเผยแพร่ในโซเชียลมีเดียมาไม่ต่ำกว่าหนึ่งปี ในเพจเฟซบุ๊ก “จ่าไอซ์ ทัพฟ้า” ซึ่งเป็นหนึ่งในเพจที่นำคลิปดังกล่าวมาบิดเบือน มีผู้ใช้เฟซบุ๊กคนไทยจำนวนหนึ่งเข้ามาให้ข้อมูลว่าเคยเห็นคลิปภาพโดรนถ่ายรถขุดดินในกัมพูชามาตั้งแต่ก่อนจะเกิดการปะทะระหว่างไทย-กัมพูชาเมื่อกลางปี 2568 เสียอีก

คอมเมนต์คนไทยที่ให้ข้อมูลในโพสต์เฟซบุ๊ก “จ่าไอซ์ ทัพฟ้า” เมื่อวันที่ 2 ก.ค. 2569 ว่า
คลิปรถขุดดินในกัมพูชาที่ถ่ายด้วยโดรนมีมาตั้งแต่ก่อนความขัดแย้งไทย-กัมพูชาจะปะทุเมื่อกลางปี 2568

สรุป

คลิปชาวกัมพูชายืนบังคับโดรนที่บินอยู่เหนือรถแทรกเตอร์ตักดิน-ถมดินที่สื่อมวลชนไทยและผู้ใช้โซเชียลมีเดียจำนวนหนึ่งนำมาเผยแพร่โดยอ้างแบบผิด ๆ ว่าเป็นคลิปที่ทหารกัมพูชากำลังฝึกพลเรือนบินโดรนที่บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชาเพื่อเป็นเป้าหลอกหรือสอดแนมไทย แท้จริงแล้วเป็นภาพกลุ่มคนกัมพูชาที่ใช้โดรนถ่ายภาพไปเผยแพร่ในโซเชียลมีเดียเพื่อสร้างรายได้จากการเข้าชมหรือที่เรียกว่า MMO (Make Money Online) 

จากการสืบค้นพบว่าคลิปต้นฉบับเผยแพร่โดยผู้ใช้เฟซบุ๊กชาวกัมพูชาเมื่อวันที่ 16 พ.ค. 2569 ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบกับคลิปของผู้ใช้เฟซบุ๊กอีกคนหนึ่งที่ถ่ายคลิปเหตุการณ์ในวันและสถานที่เดียวกัน ทำให้สามารถระบุได้ว่าจุดที่ถ่ายคือพื้นที่ก่อสร้างแห่งหนึ่งในกรุงพนมเปญ ไม่ใช่จังหวัดชายแดนไทย-กัมพูชาตามที่สื่อมวลชนและผู้ใช้โซเชียลมีเดียไทยกล่าวอ้าง

อย่างไรก็ตาม รายงานการตรวจสอบข้อเท็จจริงชิ้นนี้ไม่ได้ตรวจสอบว่ากองทัพกัมพูชามีการฝึกให้พลเรือนบินเพื่อสนับสนุนปฏิบัติการทางทหารจริงหรือไม่ ซึ่งเป็นประเด็นที่อยู่นอกเหนือขอบเขตที่จะตรวจสอบได้

ภาพหรือคลิปเกี่ยวกับการใช้โดรนมักถูกนำมาอ้างเท็จหรือบิดเบือนเพื่อปลุกปั่นความขัดแย้งไทย-กัมพูชามาตั้งแต่ปี 2568 เช่นในเดือนสิงหาคม 2568 มีการนำภาพช่างภาพกัมพูชาที่กำลังทำการบินโดรนเพื่อถ่ายทำมิวสิกวิดีโอมาบิดเบือนว่าเป็นการบินโดรนสอดแนมบริเวณปราสาทในพื้นที่ของไทยหลังข้อตกลงหยุดยิง ซึ่งกองทัพไทยได้ออกมายืนยันว่าเป็นการถ่ายทำมิวสิกวิดีโอของกองถ่ายเขมรที่ปราสาทตาเมือนธมก่อนเกิดเหตุการณ์ปะทะ ไม่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์ความขัดแย้ง

เรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง



ต่อสายดินกับแท่งไม้ แก้ปัญหาคอมพิวเตอร์ไฟดูด เป็นวิธีที่ไม่ถูกต้องตามหลักวิศวกรรมไฟฟ้า อย่าทำตาม

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: วิธีแก้ปัญหาคอมพิวเตอร์ไฟดูดด้วยการใช้แท่งไม้มาประกอบเป็นสายดิน

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** เป็นวิธีที่ไม่ถูกต้องและอาจเป็นอันตรายหากเกิดไฟรั่ว

📝เนื้อหาโดยสรุป: ช่วงปลายเดือน มิ.ย. 2569 ผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์ในต่างประเทศ เช่น Facebook และ Reddit เผยแพร่วิธีการติดตั้งสายดินของคอมพิวเตอร์เพื่อแก้ปัญหาไฟดูดเมื่อสัมผัสเคสคอมพิวเตอร์ โดยนำสายไฟมาปอกปลายทั้งสองด้าน นำลวดด้านหนึ่งพันเข้ากับส่วนที่เป็นโลหะของเคส อีกด้านหนึ่งพันกับสกรูที่ฝังอยู่ในแท่งไม้ขนาดเล็ก

ตัวอย่างโพสต์ที่มีผู้เข้ามาสอบถามใน reddit.com และเฟซบุ๊ก

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: ดร.สุพรรณ ทิพย์ทิพากร หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ข้อมูลกับโคแฟคเมื่อวันที่ 9 ก.ค. 2569 ว่าวิธีการดังกล่าวไม่เป็นไปตามหลักวิศวกรรมไฟฟ้าและอาจก่อให้เกิดอันตราย 

ดร.สุพรรณอธิบายว่า การนำสายไฟจากตัวถังคอมพิวเตอร์ไปต่อกับสกรูที่ฝังอยู่ในแท่งไม้ ไม่เป็นการต่อลงดิน (Protective Earthing) เนื่องจากไม่ได้เชื่อมต่อกับระบบสายดินของอาคารที่เป็นเส้นทางตัวนำไฟฟ้าความต้านทานต่ำ

“จุดประสงค์ของระบบสายดินคือเพื่อให้กระแสความผิดพร่อง (Fault Current) ไหลกลับผ่านเส้นทางที่ออกแบบไว้จนมีค่ามากพอให้ฟิวส์หรือเซอร์กิตเบรกเกอร์ตัดวงจรได้อย่างรวดเร็ว ขณะที่ไม้เป็นวัสดุฉนวนที่มีความต้านทานสูง จึงไม่สามารถทำหน้าที่เป็นตัวนำเพื่อการป้องกันหรือเป็นเส้นทางระบายกระแสความผิดพร่องได้” 

“อาจเกิดความเข้าใจผิดว่าวิธีการดังกล่าวเป็นระบบปลอดภัยทั้งที่ความเสี่ยงยังคงอยู่ หากเกิดไฟรั่วหรือความผิดพร่องขึ้นจริง ระบบก็ยังไม่มีเส้นทางป้องกันที่ถูกต้องตามหลักวิศวกรรมไฟฟ้า” ดร.สุพรรณอธิบาย 

หากผู้ใช้งานสัมผัสตัวเครื่องคอมพิวเตอร์แล้วรู้สึกไฟดูดหรือไฟแปลบ ดร.สุพรรณแนะนำว่าไม่ควรแก้ปัญหาด้วยการต่อสายเข้ากับแท่งไม้ ท่อน้ำ โครงเหล็ก หรือโลหะอื่นที่ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของระบบสายดิน วิธีที่ถูกต้องตามหลักวิศวกรรมไฟฟ้าคือต่อใช้งานผ่านเต้ารับที่มีระบบสายดินของอาคาร หากอาคารไม่มีระบบสายดินหรือระบบสายดินชำรุด ควรปรับปรุงระบบไฟฟ้าให้เป็นไปตามมาตรฐาน และติดตั้งอุปกรณ์ตัดไฟรั่ว (RCD) เพื่อเพิ่มความปลอดภัย  

ก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 7 ก.ค. 2569  เพจเฟซบุ๊ก Extreme IT ซึ่งเป็นเพจที่ให้ข้อมูลและรีวิวอุปกรณ์ไฟฟ้าและไอทีที่มีผู้ติดตามกว่า 9.3 แสนบัญชี ได้โพสต์เตือนเช่นกันว่าวิธีการนำบล็อกไม้มาต่อเป็นสายดินไม่ได้แก้ปัญหาไฟรั่วจากคอมพิวเตอร์และอาจเป็นอันตราย ห้ามทำตาม 

นักวิชาการชี้ ไทยต้องเร่งวางธรรมาภิบาลแพลตฟอร์ม AI ก่อนข่าวลวงบ่อนทำลายสังคม

7 กรกฎาคม 2569 – ภาคีโคแฟค (ประเทศไทย) ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สภาองค์กรของผู้บริโภค มูลนิธิฟรีดิช เนามัน เพื่อเสรีภาพ สภาการหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ และภาคีเครือข่าย จัดเวทีเสวนาเนื่องใน วันพูดความจริง (Tell the Truth Day) ภายใต้หัวข้อ “ธรรมาภิบาลแพลตฟอร์มกับความจริงในยุค AI” เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองต่อผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล ท่ามกลางสถานการณ์ข้อมูลเท็จที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ผู้เชี่ยวชาญเสนอรัฐ–แพลตฟอร์ม–ประชาชนร่วมสร้างกลไกกำกับดูแล ย้ำกฎหมายเพียงอย่างเดียวไม่พอ ต้องเพิ่มความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และความร่วมมือระดับอาเซียน

ดร.สุพจน์ เธียรวุฒิ ผู้ทรงคุณวุฒิเฉพาะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและดิจิทัล มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เปิดประเด็นว่า คำถามสำคัญไม่ใช่เพียง “ประเทศไทยควรมีกฎหมายกำกับ AI หรือไม่” แต่คือ “หากมีกฎหมายแล้ว จะสามารถบังคับใช้ได้จริงหรือไม่”

AI ในปัจจุบันแตกต่างจากอดีต เพราะกลายเป็นเครื่องมือที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้งานได้ การกำกับดูแลจึงควรมุ่งบริหารความเสี่ยงของการใช้งานที่ก่อให้เกิดผลกระทบวงกว้าง มากกว่าพยายามควบคุมทุกพฤติกรรม พร้อมเสนอให้ภาคองค์กรมีระบบกำกับดูแลภายในอย่างจริงจัง เนื่องจากแนวปฏิบัติที่หลายหน่วยงานประกาศใช้ยังขาดกลไกติดตามและประเมินผล

ดร.สุพจน์ เธียรวุฒิ ผู้ทรงคุณวุฒิเฉพาะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและดิจิทัล มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

ดร.สุพจน์ยังเสนอว่า ประเทศไทยควรยกระดับการเจรจากับแพลตฟอร์มดิจิทัลในระดับภูมิภาค โดยใช้ความร่วมมือของอาเซียนเป็นอำนาจต่อรอง เพื่อผลักดันมาตรการ Notice & Takedown หรือการแจ้งเตือนและนำเนื้อหาที่ผิดกฎหมายออกจากระบบให้เกิดผลในทางปฏิบัติ เช่นเดียวกับที่หลายประเทศเริ่มดำเนินการแล้ว

ด้าน รศ.พิจิตรา ศุภสวัสดิ์กุล อาจารย์สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เห็นว่าการปล่อยให้แพลตฟอร์มกำกับดูแลตนเองผ่านมาตรฐานชุมชน (Community Standards) ยังไม่เพียงพอ เพราะยังพบโฆษณาหลอกลวงและข้อมูลที่เป็นอันตรายจำนวนมาก ขณะที่ประชาชนเองก็ยังไม่สามารถป้องกันตนเองจากข้อมูลเหล่านี้ได้ทั้งหมด  อย่างไรก็ตาม การที่รัฐจะเข้ามากำกับดูแลต้องดำเนินการอย่างระมัดระวัง ไม่ให้กระทบต่อเสรีภาพในการสื่อสาร โดยประเด็นสำคัญควรอยู่ที่การสร้าง “ความโปร่งใส” ของระบบแพลตฟอร์ม เช่น หลักเกณฑ์การจัดลำดับเนื้อหา การมองเห็นข่าวสาร และความเป็นธรรมทางการแข่งขันระหว่างผู้ผลิตเนื้อหา

แนวทางที่มีความเป็นไปได้มากกว่าการควบคุมเนื้อหา คือการกำกับดูแล “กลไกตลาด” โดยใช้กฎหมายการแข่งขันทางการค้าเช่นเดียวกับสหภาพยุโรป (EU) เพื่อกำกับแพลตฟอร์มที่มีอำนาจเหนือตลาด ซึ่งเป็นแนวทางที่ใช้ตัวชี้วัดเชิงประจักษ์ ลดการใช้อำนาจตามดุลยพินิจ และสร้างความเป็นธรรมต่อทุกฝ่ายในระบบนิเวศสื่อดิจิทัล

รศ.พิจิตรา ศุภสวัสดิ์กุล อาจารย์สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ในมิติผลกระทบต่อพื้นที่ ผศ.ดร.ศุภฤกษ์ โพธิไพรัตนา คณบดีคณะการสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวว่าพื้นที่ภาคเหนือเริ่มเผชิญการใช้ AI สร้างเนื้อหาสร้างความเกลียดชังต่อกลุ่มชาติพันธุ์ รวมถึงการนำเทคโนโลยีมาใช้หลอกลวงประชาชนผ่านภาพ เสียง และโฆษณาปลอม ซึ่งส่งผลกระทบต่อประชาชนทุกกลุ่ม โดยเฉพาะผู้สูงอายุ แม้หลายหน่วยงานจะเร่งผลิตสื่อรณรงค์ แต่ยังไม่สามารถเข้าถึงประชาชนได้อย่างทั่วถึง เพราะคนส่วนใหญ่มักมองว่าเป็นเรื่องไกลตัว จนกระทั่งตกเป็นเหยื่อแล้วจึงเริ่มค้นหาวิธีขอความช่วยเหลือ นอกจากนี้ ยังขาดระบบเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงานรับแจ้งความกับฐานข้อมูลกลาง ทำให้การป้องกันและติดตามมิจฉาชีพยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร

ผศ.ดร.ศุภฤกษ์ โพธิไพรัตนา คณบดีคณะการสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ขณะที่ ผศ.ดร.วลักษณ์กมล จ่างกมล อาจารย์คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี สะท้อนสถานการณ์ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ว่า AI กำลังเพิ่มความรุนแรงของข้อมูลสร้างความเกลียดชังและข่าวปลอมในพื้นที่ที่มีความเปราะบางด้านความมั่นคง ส่งผลกระทบต่อทั้งสื่อ นักวิชาการ ภาคประชาสังคม และหน่วยงานรัฐ ตลอดจนบั่นทอนกระบวนการสร้างสันติภาพที่ต้องอาศัยความไว้วางใจและการสื่อสารอย่างต่อเนื่อง

 “กรณีเกี่ยวกับความมั่นคง จะเริ่มมีเพจที่คล้ายกับจะเป็นสื่อ มีชื่อนั่นชื่อนี่เกิดขึ้นเยอะแยะมากมาย ซึ่งหาที่มาที่ไปไม่เจอว่าใครเป็นเจ้าของหรือมาจากที่ไหน แต่ว่าข่าวพวกนี้เมื่อเผยแพร่ออกมาจะได้รับการแชร์เยอะ ซึ่งตรวจสอบไม่ยากกับพวกเราหรือกับคนที่อยู่ในแวดวง แต่ประชาขนทั่วไปพร้อมจะแชร์ในสิ่งที่ตัวเองเชื่อหรือสิ่งที่ตัวเองเข้าใจได้โดยง่าย” ผศ.ดร.วลักษณ์กมล กล่าว

ผศ.ดร.วลักษณ์กมล จ่างกมล อาจารย์คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี

ด้าน ดร.ศรีดา ตันทะอธิพานิช กรรมการผู้จัดการ มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย เสนอให้ยกระดับธรรมาภิบาลแพลตฟอร์มด้วยการเปิดเผยข้อมูลด้าน Trust & Safety อย่างโปร่งใส ไม่ว่าจะเป็นงบประมาณที่ใช้ในการป้องกันและคัดกรองเนื้อหา จำนวนเรื่องร้องเรียน ผลการดำเนินการ รวมถึงการเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ นอกจากนี้ ควรพัฒนาช่องทางรับแจ้งปัญหาแบบ One Stop Service เพื่อให้ประชาชนสามารถแจ้งเหตุและได้รับความช่วยเหลือจากทุกหน่วยงานผ่านระบบเดียว ลดความซ้ำซ้อนของขั้นตอน และเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการปัญหา

ดร.ศรีดา ตันทะอธิพานิช กรรมการผู้จัดการ มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย

สุภิญญา กลางณรงค์ ผู้ร่วมก่อตั้งภาคีโคแฟค (ประเทศไทย) กล่าวปิดเวทีวันพูดความจริงว่า ตลอด 7 ปีที่ผ่านมา โคแฟคมุ่งเสริมสร้างทักษะการรู้เท่าทันข้อมูลข่าวสารให้กับประชาชน แต่ในระยะต่อไปจะเดินหน้าทำงานเชิงระบบมากขึ้น ภายใต้แนวคิด Information Integrity หรือการสร้างระบบข้อมูลข่าวสารที่ตั้งอยู่บนฐานข้อเท็จจริง เข้าถึงได้ และเป็นธรรม

สุภิญญามองว่า การออกกฎหมายเพียงอย่างเดียวอาจไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของประเทศไทย หากยังขาดประสิทธิภาพในการบังคับใช้ สิ่งที่จำเป็นไม่แพ้กันคือการสร้างกลไกตรวจสอบ ถ่วงดุล และเปิดพื้นที่ให้เกิดการเจรจาระหว่างภาครัฐ แพลตฟอร์มดิจิทัล และภาคประชาชน โดยมีรัฐทำหน้าที่เป็น “ตัวกลาง” เพื่อสร้างความร่วมมือในการพัฒนานโยบายแพลตฟอร์มที่คุ้มครองทั้งผู้บริโภค เสรีภาพในการสื่อสาร และความน่าเชื่อถือของข้อมูลข่าวสารในยุค AI

เมื่อ AI กลายเป็นโรงงานผลิตข่าวลวง ทุกภาคส่วนต้องร่วมสร้าง “โครงสร้างพื้นฐานแห่งความจริง”

7 กรกฎาคม 2569 – ภาคีโคแฟค (ประเทศไทย) ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สภาองค์กรของผู้บริโภค มูลนิธิฟรีดิช เนามัน เพื่อเสรีภาพ สภาการหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ และภาคีเครือข่าย จัดเวทีเสวนาเนื่องใน วันพูดความจริง (Tell the Truth Day) ภายใต้หัวข้อ “ธรรมาภิบาลแพลตฟอร์มกับความจริงในยุค AI” เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองต่อผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล ท่ามกลางสถานการณ์ข้อมูลเท็จที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

รศ.ดร.วิลาสินี พิพิธกุล กรรมการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวเปิดงานว่า AI เป็นเทคโนโลยีที่สร้างโอกาสมหาศาลต่อการเรียนรู้ การทำงาน และการพัฒนาสังคม แต่ขณะเดียวกันก็ทำให้การผลิตภาพ เสียง และข้อมูลปลอมที่แนบเนียนเกิดขึ้นได้ง่าย ส่งผลให้ “ความจริง” ถูกกลบด้วยข้อมูลที่แพร่กระจายรวดเร็วกว่าเดิม

รศ.ดร.วิลาสินี พิพิธกุล กรรมการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

“เมื่อผู้คนไม่แน่ใจว่าอะไรคือความจริง การตัดสินใจในทุกเรื่องตั้งแต่สุขภาพ เศรษฐกิจ ไปจนถึงประชาธิปไตยย่อมได้รับผลกระทบ สำหรับ สสส. การสร้างเสริมสุขภาพไม่ได้มีความหมายแค่เพียงสุขภาพกายหรือสุขภาพใจเท่านั้น แต่เรื่องสุขภาวะทางสังคมและทางปัญญาก็เป็นมิติที่สำคัญ โดยเฉพาะสุขภาวะทางปัญญาที่เราหมายถึงการที่ประชาชนสามารถคิดวิเคราะห์ รู้เท่าทันสื่อ รู้เท่าทันเทคโนโลยีและใช้ข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ มีสมรรถภาพในการปรับตัวเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี” กรรมการกองทุน สสส. กล่าว

ด้าน เทคลา เอบแบร์ท เจ้าหน้าที่ประสานงานโครงการส่วนภูมิภาค (เอเชีย) มูลนิธิฟรีดิช เนามัน เพื่อเสรีภาพ (FNF) ระบุว่าวันนี้ AI กลายเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ในชีวิตประจำวันที่ทำให้การทำงานของเรามีประสิทธิภาพมากขึ้น วางแผนตารางเวลา ทำงานวิจัย สร้างศิลปะและความบันเทิง AI มีศักยภาพมหาศาลในการปรับปรุงการทำงานและเข้าถึงความรู้ เป็นหนึ่งในเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงได้มากที่สุดในยุคสมัยของเรา แต่ในอีกด้านหนึ่งก็สามารถผลิตข่าวปลอม ภาพปลอม วิดีโอปลอม และข้อมูลบิดเบือนได้ในต้นทุนต่ำและรวดเร็ว แยกแยะข้อมูลจริงจากข้อมูลที่สร้างขึ้นมาก็ยากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่เพียงแต่กับประชาชนทั่วไปแต่สำหรับผู้สื่อข่าว ผู้กำหนดนโยบายสาธารณะ

เทคลา เอบแบร์ท เจ้าหน้าที่ประสานงานโครงการส่วนภูมิภาค (เอเชีย) FNF กล่าวผ่านคลิปวิดีโอจากไต้หวัน

“การแพร่กระจายของ AI สร้างข้อมูลผิดๆ ไม่ได้เป็นเพียงปัญหาด้านเทคโนโลยี แต่เป็นปัญหากับประชาธิปไตยด้วย เพราะประชาธิปไตยขึ้นอยู่กับพลเมืองที่มีข้อมูลและมีอิสระ ผู้คนต้องสามารถเข้าถึงข้อมูลที่เชื่อได้ ประเมินข้อเท็จจริงและตัดสินใจตามความเป็นจริง แต่หาก AI ถูกใช้เพื่อผลิตข้อมูลเท็จหรือบิดเบือนโดยหวังผลทางการเมืองหรือการเงิน ก็เท่ากับทำลายฐานรากของการตัดสินใจในระบอบประชาธิปไตย ที่น่าห่วงที่สุดคือข้อมูลผิดๆ สามารถกระตุ้นความแตกแยกแบ่งข้างในสังคม ปลุกระดมความขัดแย้งและนำไปสู่ความรุนแรง” เทคลากล่าว

นีอาร์ม คอลีเออร์ สมิธ ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย (UNDP Thailand) ปาฐกถาหัวข้อ “ธรรมาภิบาลแพลตฟอร์ม AI กับการพัฒนาที่ยั่งยืน” กล่าวถึงความสำคัญของ “ความจริง (Truth)” ที่การมาของปัญญาประดิษฐ์และแพลตฟอร์มที่ใช้เชื่อมต่อทำให้มนุษยัตั้งคำถามว่าอะไรคือความจริง แน่นอน AI เป็นเทคโนโลยีที่มีประโยชน์มาก ทั้งช่วยให้แพทย์อ่านผลสแกนได้เร็วขึ้น ช่วยเกษตรกรคาดการณ์ภัยแล้งได้ ช่วยคนพิการในการใช้งานระบบที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อพวกเขา และทำให้ทุกคนสามารถออกแบบระบบที่ดีขึ้นได้ง่ายขึ้น หรือช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจโรคต่าง ๆ ได้ เป็นต้น

ในยุคของ AI นั้นความจริงจึงไม่ใช่เรื่องของสื่อ นักตรวจสอบข้อเท็จจริงหรือนักปรัชญาอีกต่อไป แต่ความจริงได้กลายเป็นประเด็นด้านการพัฒนา เพราะเมื่อผู้คนไม่สามารถบอกได้ว่าอะไรคือความจริง เมื่อพวกเขาไม่รู้ว่าจะเชื่อใจใคร เมื่อการตัดสินใจที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตของพวกเขาถูกกำหนดโดยระบบหรือแพลตฟอร์มที่พวกเขาไม่สามารถมองเห็นหรือตั้งคำถามได้ การพัฒนาของมนุษย์เองก็จะอ่อนแอลง

“แล้วเราจะทำอย่างไร? ปัญญาประดิษฐ์กำลังเปลี่ยนแปลงวิธีการทำงาน นั่นหมายความว่าเราต้องเปลี่ยนแปลงวิธีการปกป้องสิ่งที่สำคัญ จึงขอเสนอว่าเราควรปฏิบัติต่อความจริงเสมือนโครงสร้างพื้นฐาน ความจริงต้องถูกสร้างขึ้นอย่างตั้งใจ มันต้องการห่วงโซ่อุปทาน ต้องการมาตรฐาน ต้องการสถาบัน และมีค่าใช้จ่ายด้านการบำรุงรักษา ถนนจะพังทลายหากเราไม่บำรุงรักษา ระบบไฟฟ้าจะล้มเหลวหากเราไม่ลงทุน ระบบสาธารณสุขจะอ่อนแอลงหากเราเพิกเฉย ความจริงก็พังทลายลงเช่นกันเมื่อถูกละเลย’” นีอาร์มกล่าว

นีอาร์ม คอลีเออร์ สมิธ ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย

ขณะที่ สุนิตย์ เชรษฐา ผู้อำนวยการสถาบัน ChangeFusion บรรยายหัวข้อ “เมื่อ AI กลายเป็นเครื่องจักรผลิตความจริงปลอม” ประกอบด้วย 4 ประเด็นสำคัญ ได้แก่

  1. ข่าวปลอมกลายเป็น “สายพานการผลิต” ปัจจุบัน AI ทำได้ทั้งการสร้างหรือปรับสำนวนภาษา สังเคราะห์ภาพและเสียง อีกทั้งมีเทคโนโลยีอย่างบอท (bot) ที่สามารถกระจายเนื้อหานั้นได้ รวมถึงเครื่องมือวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมายที่ต้องการส่งเนื้อหานั้นไปถึง  กระบวนการทั้งหมดนี้ทำได้ในต้นทุนที่ถูกลง              
  2. ยกระดับสู่ “อาชญากรรม” ไม่ใช่แค่ข่าว มีกรณีศึกษาที่เกาะฮ่องกง มีบริษัทแห่งหนึ่งได้รับอีเมลอ้างมาจากผู้บริหาร ขอให้โอนเงินจำนวนมาก ในตอนแรกพนักงานที่มีอำนาจโอนเงินยังไม่เชื่อ จึงได้มีการขอให้เปิดประชุมทางออนไลน์ เมื่อเห็นการประชุมก็หลงเชื่อโอนเงินไป ก่อนจะมารู้ในภายหลังว่าทุกคนที่เห็นในห้องประชุมล้วนเป็นบุคคลที่ถูกสร้างขึ้นด้วยเทคโนโลยีปลอมแปลงภาพและเสียง (deepfake)
  3. ปัญญาประดิษฐ์ “เพ้อ” เป็นข้อจำกัดถาวร ปัจจุบันหลายคนหันไปใช้บริการ AI ในการสรุปข่าวหรือข้อมูล แต่หลายครั้งก็พบว่า AI ให้คำตอบที่ผิดพลาดหรืออ้างแหล่งข้อมูลที่ไม่มีอยู่จริง ซึ่งงานวิจัยหลายแหล่งให้ข้อสรุปตรงกันปัญญาประดิษฐ์ว่า อาการเพ้อหรือหลอนของ AI (AI hallucination) ไม่สามารถแก้ให้หายไปได้ทั้งหมดแบบร้อยเปอร์เซนต์ เพราะเป็นผลพลอยได้หนึ่งที่เกิดจากการพัฒนาเทคโนโลยีนี้ขึ้นมา ซึ่ง AI ถูกสร้างขึ้นเพื่อเอาใจผู้ใช้งาน นำไปสู่การประมวลผลและตอบออกมาเป็นข้อมูลที่ดูจะใกล้เคียงที่สุด 
  4. ความเสียหายลามถึงสุขภาพจิต มนุษย์สามารถเกิดความหลงผิดได้จากการกระตุ้นของ AI โดยเฉพาะหากคนคนนั้นมีอาการอยู่ก่อนบ้างแล้ว ซึ่งปัจจุบันมีงานวิจัยที่พูดถึงพฤติกรรมประจบประแจง (sycophancy) ของ AI
สุนิตย์ เชรษฐา ผู้อำนวยการสถาบัน ChangeFusion บรรยายหัวข้อ “เมื่อ AI กลายเป็นเครื่องจักรผลิตความจริงปลอม”

“มีเคสที่คุยกับ chatbot แล้วหลงไปหลงมาสุดท้ายก็ฆ่าตัวตายเพราะรู้สึกว่า chatbot ไม่เข้าใจเขาแล้ว เขารู้สึกโดดเดี่ยวที่สุด ไปจนถึงฆ่าตัวตายเพราะเชื่อว่า chatbot จะไปกู้โลกให้ถ้าเรายอมเสียสละชีวิต ซึ่งเคสมันดูประหลาดขึ้นเรื่อย ๆ และมีมากขึ้น เด็กมีความเสี่ยงเป็นพิเศษเพราะสมองส่วนหน้ายังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ดังนั้นการได้ข้อมูลโดยเฉพาะที่ไม่นำไปสู่การคิดเชิงวิเคราะห์ (critical thinking) ข้อมูลที่เอื้อหรือประจบไปเรื่อย ๆ มันก็มีผล แล้วก็เรื่องการสร้างตัวสร้างตนของเด็ก” สุนิตย์กล่าว

โพสต์เหตุการณ์สหรัฐฯ-อิหร่านโจมตีตอบโต้กันระลอกล่าสุด เนื้อหาจริงแต่ใช้ภาพประกอบที่ไม่เกี่ยวข้องกัน

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: โพสต์เหตุการณ์สหรัฐฯ ถล่มเป้าหมาย 80 จุดของอิหร่านเมื่อวันที่ 8 ก.ค. 2569 

⚠️ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาจริง แต่ภาพประกอบบางส่วนไม่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์นี้** 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 8 ก.ค. 2569 บัญชีเฟซบุ๊ก ‘Pipoppat Promjanya’ ซึ่งมีผู้ติดตามกว่า 40,000 บัญชี โพสต์ข้อความว่ากองทัพสหรัฐอเมริกาโจมตีเป้าหมาย 80 จุดในอิหร่าน โดยอ้างข้อมูลจากกองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) เป้าหมายที่ถูกโจมตีมีทั้งระบบต่อต้านอากาศยาน (Air Defense Systems) เครือข่ายศูนย์บัญชาการและควบคุม (Command and Control Networks) สถานีเรดาร์ชายฝั่ง (Coastal Radar Stations) และเรือขนาดเล็กของกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิหร่าน (IRGC) เพื่อตอบโต้อิหร่านที่โจมตีตีเรือพาณิชย์ 3 ลำในช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่อิหร่านเปิดเผยว่า ได้โจมตีเป้าหมายของสหรัฐฯ รวม 85 แห่ง ในคูเวตและบาห์เรนเพื่อตอบโต้ปฏิบัติการดังกล่าว

🔎 โคแฟคตรวจสอบ: โพสต์นี้มีข้อมูลตรงกับเอกสารของ CENTCOM ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 7 ก.ค. 2569 ตามเวลาสหรัฐฯ ว่า กองทัพสหรัฐฯ โจมตีเป้าหมายกว่า 80 แห่งของอิหร่าน ทั้งระบบป้องกันภัยทางอากาศ เครือข่ายบัญชาการและควบคุม สถานีเรดาร์ชายฝั่ง ระบบขีปนาวุธต่อต้านเรือ และเรือเล็กของกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามกว่า 60 ลำในและใกล้ช่องแคบ เพื่อลดทอนความสามารถของอิหร่านในการโจมตีการค้าระหว่างประเทศที่ไหลผ่านเส้นทางการค้าสากล 

CENTCOM อ้างว่าปฏิบัติการโจมตีนี้เพื่อตอบโต้อิหร่านที่โจมตีเรือพาณิชย์ 3 ลำที่แล่นผ่านช่องแคบได้แก่ เรือบรรทุกสินค้าที่ติดธงหมู่เกาะมาร์แชลล์ ซาอุดีอาระเบีย และไลบีเรีย ซึ่งสหรัฐฯ กล่าวหาว่าเป็นการละเมิดข้อตกลงหยุดยิง และบ่อนทำลายเสรีภาพในการเดินเรือ

ส่วนข้อมูลเรื่องอิหร่านโจมตีเป้าหมายของสหรัฐฯ นั้นตรงกับรายงานข่าวของสำนักข่าวอัลจาซีราเมื่อวันที่ 7 ก.ค. ที่ระบุว่าหลังการโจมตีของสหรัฐฯ กองทัพอิหร่านได้ตอบโต้ด้วยการโจมตีเป้าหมายทางทหารของสหรัฐฯ 85 แห่ง ในคูเวตและบาห์เรน ขณะที่ PressTV สื่อของทางการอิหร่านระบุว่า กองทัพอิหร่านส่งโดรนเข้าโจมตีฐานทัพอากาศ Sheikh Isa ในบาห์เรน ซึ่งเป็นจุดรวมพลของกองทัพสหรัฐฯ โดยอ้างถึงการโจมตีของสหรัฐฯ ใส่พื้นที่ทางทหารและพลเรือนในภาคใต้ของอิหร่าน ซึ่งเข้าข่ายละเมิดข้อตกลงหยุดยิง และเตือนด้วยว่าจะยกระดับการโจมตีให้หนักขึ้นหากสหรัฐฯ ยังละเมิดข้อตกลงหยุดยิงอีก

อย่างไรก็ตาม โคแฟคพบว่า 2 ใน 3 ภาพที่บัญชีเฟซบุ๊กนำมาประกอบในโพสต์เป็นเหตุการณ์อื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับการโจมตีครั้งนี้ ได้แก่ ภาพเครื่องบินในงานฉลองวันชาติสหรัฐฯ และภาพในเลบานอนมีรายละเอียด ดังนี้ 

▪️ภาพเครื่องบินรบ: เป็นภาพที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ของ The Barre Montpelier Times Argus ซึ่งเป็นสำนักข่าวท้องถิ่นในรัฐเวอร์มอนต์ของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 4 ก.ค. 2569 ถ่ายโดย Rahmat Gul ช่างภาพของสำนักข่าว AP ในวันเดียวกัน ระบุเป็นภาพเครื่องบิน F-15 กำลังบินเหนือ National Mall ในโอกาสเฉลิมฉลองวันชาติสหรัฐฯ 4 ก.ค. 2569

▪️ภาพซากปรักหักพังของเมือง: ภาพนี้ปรากฏในคลังภาพบนเว็บไซต์ซื้อขายภาพ Getty Images ระบุผู้ถ่ายภาพนี้คือ FADEL ITANI ช่างภาพของสำนักข่าว AFP ถ่ายเมื่อวันที่ 24 มิ.ย. 2569 เป็นภาพสุนัขกำลังเดินอยู่ท่ามกลางซากปรักหักพังของหมู่บ้าน Tibnin ในภาคใต้ของเลบานอน ซึ่งได้รับความเสียหายจากการโจมตีของอิสราเอล

“หิ้วยาแต่อาจถูกหิ้วเข้าห้องขัง!” อย. เตือนสายช็อป-สายหิ้วเช็กด่วน พกยาเข้าออกประเทศเสี่ยงคุกหากไม่ขออนุญาต

รายการ “โคแฟคสนทนา: รวมพลคนเช็กข่าว EP.45” ซึ่งออกอากาศเมื่อวันอังคารที่ 7 กรกฎาคม 2569 ดำเนินรายการโดย สุชัย เจริญมุขยนันท ได้หยิบยกกรณีศึกษาของแอร์โฮสเตสไทยที่รับฝากหิ้วของไปยังประเทศออสเตรเลีย แต่กลับถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจจับกุมเนื่องจากสิ่งของดังกล่าวกลายเป็นยาเสพติด มาร่วมพูดคุยเจาะลึกกับ พลินี เสริมสินสิริ ผู้ประสานงานโคแฟค ประเทศไทย และ เภสัชกรหญิงวิภา เต็งอภิชาต เภสัชกรชำนาญการพิเศษ กองควบคุมวัตถุเสพติด สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับข้อกฎหมายและแนวทางปฏิบัติในการนำยาติดตัวเข้าออกนอกประเทศ

พลินีกล่าวว่า ปัจจุบันมักจะเห็นการโพสต์ข้อความบนสื่อสังคมออนไลน์ในลักษณะรับหิ้วของ รับหิ้วยา หรือโฆษณาชวนเชื่อว่ายาตัวนี้ดีแต่ไม่มีขายในประเทศไทย ซึ่งประชาชนบางส่วนอาจจะมองว่าเป็นเรื่องของความมีน้ำใจ หรือการอยากสรรหาสิ่งดี ๆ มาให้ แต่ในความเป็นจริงแล้ว การกระทำในลักษณะนี้อาจเข้าข่ายผิดกฎหมายตามพระราชบัญญัติอาหารและยา ซึ่งเปรียบเสมือนก้าวขาข้างหนึ่งเข้าคุกไปแล้ว วันนี้จึงเป็นโอกาสดีที่จะได้มาร่วมพูดคุยเจาะลึกกับทาง อย. เพื่อให้สายช็อปและสายหิ้วได้รู้เท่าทันว่าสิ่งใดทำได้หรือไม่ได้

ทางด้าน ภญ.วิภา ได้ชี้แจงโดยแยกออกเป็น 2 ประเด็นหลักอย่างชัดเจน ประเด็นแรกคือ กรณีการรับหิ้วยาเพื่อนำเข้ามาฝากหรือนำมาจำหน่ายต่อในประเทศ หากเป็นผลิตภัณฑ์ยาทั่วไป กฎหมายในบ้านเรามีการควบคุมอย่างเข้มงวดกล่าวคือ การนำเข้ามาเพื่อประโยชน์ทางการค้าจะต้องได้รับอนุญาตและตัวผลิตภัณฑ์ยาต้องได้รับการขึ้นทะเบียนตำรับยาอย่างถูกต้อง แต่หากยาที่หิ้วเข้ามาเป็นยากลุ่มควบคุม เช่น ยาเสพติดหรือวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท จะถือเป็นการนำเข้าโดยไม่ได้รับอนุญาตทันทีตามประมวลกฎหมายยาเสพติด การหิ้วเข้ามาในปริมาณมาก ๆ เพื่อจำหน่ายต่อจึงเป็นสิ่งที่ห้ามทำโดยเด็ดขาด

ประเด็นที่สอง กรณีการพกยาติดตัวเพื่อใช้รักษาโรคประจำตัวในการเดินทางเข้าออกประเทศ ภญ.วิภาระบุว่า กฎหมายเปิดช่องให้สามารถทำได้ แต่ผู้เดินทางต้องตรวจสอบอย่างละเอียดว่ายาของตนเองจัดอยู่ในกลุ่มใด หากเป็นยารักษาโรคทั่วไป เช่น ยาความดันหรือยาเบาหวานที่ไม่ได้ถูกควบคุมเป็นยาเสพติดหรือวัตถุออกฤทธิ์ จะไม่มีปัญหาในการพกพา แต่เพื่อความปลอดภัยควรเก็บยาไว้ในบรรจุภัณฑ์ดั้งเดิมที่มีฉลากครบถ้วน ระบุชื่อยาชัดเจน ไม่ควรแกะแบ่งเป็นเม็ดเปลือย ๆ ที่ตรวจสอบไม่ได้ และควรมีใบสั่งแพทย์ติดตัวไปด้วยเพื่อยืนยันความจำเป็นในการใช้ยา

อย่างไรก็ตาม หากตรวจสอบแล้วพบว่ายาประจำตัวจัดอยู่ในกลุ่มยากลุ่มควบคุม เช่น ยาเสพติดให้โทษประเภทแก้ปวดรุนแรง (กลุ่ม Opioid อาทิ มอร์ฟีน) หรือยาลดน้ำหนักและยาแก้ไอที่มีส่วนผสมของโคเดอีน กฎหมายกำหนดให้ต้องขออนุญาตทุกกรณีผ่านระบบออนไลน์ของกองควบคุมวัตถุเสพติด อย. (Permit for Traveller) ก่อนการเดินทาง โดยสามารถพกติดตัวออกไปได้ในปริมาณที่ใช้รักษาจริงไม่เกิน 90 วัน ส่วนยากลุ่มวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท เช่น ซูโดอีเฟดรีน (Pseudoephedrine) ที่เป็นยาแก้คัดจมูก หรือยาช่วยนอนหลับคลายความวิตกกังวลกลุ่มอัลพราโซแลม (Alprazolam) หากนำออกนอกประเทศไม่เกิน 30 วัน สามารถพกติดตัวไปได้โดยไม่ต้องขออนุญาต แต่ต้องมีใบสั่งแพทย์แนบประกอบ หากเกิน 30 วัน จำเป็นต้องยื่นขออนุญาตล่วงหน้าเช่นกัน นอกจากนี้ ผู้เดินทางยังต้องตรวจสอบกฎหมายของประเทศปลายทางด้วยว่ามีการควบคุมยาเหล่านั้นอย่างไร เนื่องจากแต่ละประเทศอาจมีข้อกำหนดที่แตกต่างกัน

เมื่อถามถึงวิธีการตรวจสอบว่ายาประเภทใดได้รับการควบคุมหรือไม่ ภญ.วิภาแนะนำว่า ประชาชนสามารถสอบถามแพทย์ผู้จ่ายยา หรือเข้าไปสืบค้นรายชื่อสารควบคุมได้ที่เว็บไซต์ของกองควบคุมวัตถุเสพติด อย. ซึ่งในระบบออนไลน์จะมีไอคอนขนาดใหญ่ให้คลิกเข้าไปเพื่อตรวจสอบรายชื่อยา ยื่นขออนุญาต และดาวน์โหลดใบอนุญาตได้ทันที รวมถึงมีคลิปวิดีโอสั้นประมาณ 3 นาทีให้ความรู้แก่ประชาชน

ภญ.วิภาให้ข้อมูลด้วยว่ากลุ่มยาสมุนไพรก็ต้องเช็คเช่นกันว่ามีสารสกัดที่เข้าข่ายวัตถุควบคุมหรือไม่ และควรพกพาในบรรจุภัณฑ์ที่ถูกต้องพร้อมใบรับรองแพทย์ ส่วนกรณีที่มีการเผลอพกพายาดมหรือยาหม่องที่มีส่วนผสมของกัญชาออกนอกประเทศ เนื่องจากเห็นว่าในประเทศไทยสามารถใช้ทางการแพทย์ได้นั้น ต้องระวังเป็นพิเศษเพราะในหลายประเทศยังคงสั่งห้ามและควบคุมกัญชาเป็นยาเสพติด ซึ่งอาจทำให้ถูกจับกุมและดำเนินคดีที่ต่างประเทศได้

ในส่วนของปัญหายาลดน้ำหนักหรือยานอนหลับที่ลักลอบขายตามสื่อสังคมออนไลน์ ภญ.วิภาย้ำว่า ยาเหล่านี้เป็นยากลุ่มควบคุมที่ต้องสั่งจ่ายและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของแพทย์เท่านั้น การซื้อขายยาผ่านช่องทางออนไลน์หรือแพลตฟอร์มมาร์เก็ตเพลสต่าง ๆ ถือเป็นเรื่องที่ผิดกฎหมาย และมีความเสี่ยงสูงมากที่จะได้รับยาปลอม ยาไม่ได้มาตรฐาน หรืออาจเกิดอันตรายถึงชีวิตจากอาการข้างเคียง

แม้ที่ผ่านมาทาง อย. จะมีความพยายามประสานงานเพื่อบล็อกคำค้นหาและปิดบัญชีออนไลน์ที่แอบอ้างขายยาเหล่านี้ไปเป็นจำนวนมาก แต่กลุ่มมิจฉาชีพก็มักจะเปิดบัญชีใหม่ได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ ยังพบปัญหาในกลุ่มเยาวชนที่ลักลอบซื้อยานอนหลับไปผสมกับน้ำต้มใบกระท่อมและน้ำหวาน (สี่คูณร้อย) เพื่อนำมาเสพ หรือกลุ่มอาชญากรที่ซื้อไปใช้ในการมอมยาเพื่อรูดทรัพย์และก่อเหตุอาชญากรรม ซึ่งสร้างปัญหาร้ายแรงต่อทั้งสุขภาพและสังคม ภญ.วิภากล่าว

สำหรับบทลงโทษทางกฎหมาย ภญ.วิภาระบุว่า มีรายละเอียดแบ่งตามประเภท โดยยาเสพติดที่ไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้ทางการแพทย์และมีโทษรุนแรง เช่น ยาบ้า ยาไอซ์ หรือเฮโรอีน จัดอยู่ในยาเสพติดประเภท 1 มีฐานความผิดและอัตราโทษที่สูงมาก หากลักลอบนำออกนอกประเทศอาจมีโทษจำคุกสูงสุดถึง 15 ปี ขณะที่ยากลุ่มควบคุมที่ใช้ทางการแพทย์ (ประเภท 2 หรือ 3) แม้โทษจะต่างกันไป แต่หากนำเข้าหรือออกประเทศโดยไม่มีการขออนุญาตอย่างถูกต้อง ก็มีโทษจำคุกและต้องระวางโทษตามกฎหมายของทั้งประเทศไทยและประเทศปลายทางเช่นเดียวกัน

ในช่วงท้ายของรายการ พลินีสรุปบทเรียนและเตือนสติประชาชนว่า เรื่องยาเป็นสิ่งที่ “ไม่รู้ไม่ได้ และถ้ารู้เท่าไม่ถึงการณ์ก็อาจจะไม่รอด” ประชาชนต้องสร้างนิสัย “เอ๊ะก่อนหิ้ว” เพื่อไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของมิจฉาชีพที่มักจะมาในรูปแบบของการฝากหิ้วของเพื่อหวังเงินค่าจ้าง แต่สุดท้ายต้องไปลงเอยในห้องขัง

ด้าน ภญ.วิภาแนะนำทิ้งท้ายให้ประชาชนที่เดินทางไปต่างประเทศศึกษาข้อมูลต้นทางและปลายทางอย่างถี่ถ้วน หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สุขภาพ ทั้งยา เครื่องสำอาง หรือวัตถุออกฤทธิ์ สามารถสืบค้นข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ของ อย. หรือติดต่อสอบถามผ่านสายด่วน อย. 1556 ได้ตลอดเวลา

หมายเหตุ: รายงานชิ้นนี้สรุปความและเรียบเรียงด้วย AI (GEMINI) เพิ่มเติมข้อมูลและตรวจสอบความถูกต้องโดยกองบรรณาธิการโคแฟค

“มือ เท้า ปาก” โรคระบาดคุกคามสุขภาพเด็กประจำหน้าฝน

บัญชา จันทร์สมบูรณ์

หมายเหตุ: รายงานนี้เผยแพร่ในวันที่ 8 ก.ค. 2569 สถานการณ์การระบาดของโรคอาจเปลี่ยนแปลง ขอให้ติดตามข้อมูลข่าวสารจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุขอย่างใกล้ชิด

ประเทศไทยเริ่มต้นปีการศึกษาในภาคเรียนที่ 1 ของทุกปีในช่วงกลางเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงเข้าสู่ฤดูฝน และหนึ่งในคำเตือนที่ปรากฏผ่านสื่อต่าง ๆ เสมอมาคือการระบาดของโรคมือ เท้า ปาก อย่างในปี 2569 นี้ ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุขเปิดเผยเมื่อวันที่ 29 มิ.ย. 2569 ว่า ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. – 25 มิ.ย. 2569 พบผู้ป่วยแล้ว 16,332 ราย อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีรายงานผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ และจำนวนผู้ป่วยยังน้อยกว่าช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อนหน้า

เมื่อจำแนกผู้ป่วยตามช่วงวัย พบว่ากลุ่มเด็กเล็กอายุ 0-4 ปี มีจำนวนผู้ป่วยสูงที่สุด รองลงมาคือกลุ่มอายุ 5-9 ปี และกลุ่มอายุ 10-14 ปี ตามลำดับ โดยภาคเหนือเป็นพื้นที่ที่มีอัตราป่วยสูงที่สุด ขณะที่ชนิดของเชื้อที่พบในปี 2569 คือเชื้อ Coxsackievirus A16 (ร้อยละ 36.36) เป็นสายพันธุ์หลัก ส่วนสายพันธุ์ก่ออาการรุนแรงอย่าง Enterovirus 71 (EV71) แม้จะยังพบในสัดส่วนที่น้อยแต่ก็ไม่ประมาท ทั้งนี้ สถิติ 10 ปีล่าสุด (2558-2568) จำนวนผู้ป่วยจะมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในช่วงเดือนมิถุนายน-สิงหาคมของทุกปี

โรคมือ เท้า ปาก คืออะไร?

โรคมือ เท้า ปาก มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD) ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี และโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่า เป็นโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enteroviruses) ที่พบเฉพาะในมนุษย์ ซึ่งมีหลายสายพันธุ์ แต่สายพันธุ์ที่พบบ่อยในประเทศไทยคือ คอกซากีไวรัส เอ16 (Coxsackievirus A16) สายพันธุ์นี้มักมีอาการไม่รุนแรง รองมาได้แก่ สายพันธุ์เอนเทอโรไวรัส 71 (Enterovirus 71 หรือ EV71) ซึ่งเป็นชนิดที่มีความรุนแรง

โรคมือ เท้า ปาก มักพบการติดเชื้อในกลุ่มทารกและเด็กเล็ก อย่างไรก็ตาม ในเด็กโตและผู้ใหญ่ก็สามารถป่วยเป็นโรคนี้ได้ แต่อาการในเด็กเล็กจะรุนแรงกว่า ผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่จะไม่แสดงอาการหรือมีอาการป่วยเพียงเล็กน้อย หายได้เองใน 3-5 วัน แต่บางรายจะมีอาการรุนแรง ขึ้นอยู่กับชนิดของไวรัสที่มีการติดเชื้อ โดยโรคที่เกิดจากเชื้อสายพันธุ์ Coxsackie A16 มักไม่รุนแรง ผู้ป่วยจะหายเป็นปกติภายใน 7-10 วัน ส่วนที่เกิดจากเชื้อสายพันธุ์ EV71 อาจมีอาการทางสมองร่วมด้วย ซึ่งอาจทำให้อาการรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้

โรคนี้ระบาดได้อย่างไร?

โรคมือ เท้า ปาก ติดต่อได้ผ่านการสัมผัสโดยตรงกับน้ำมูก น้ำลาย อุจจาระ น้ำในตุ่มพองหรือแผลของผู้ป่วยซึ่งมีเชื้อไวรัส หรือติดต่อโดยอ้อมจากการสัมผัสผ่านของเล่น มือผู้เลี้ยงดู น้ำและอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อ การแพร่เชื้อมักเกิดได้ง่ายในช่วงสัปดาห์แรกของการป่วยซึ่งมีเชื้อออกมามาก เชื้อจะอยู่ในลำคอประมาณ 2-3 สัปดาห์ ไวรัสเข้าสู่ร่างกายทางเยื่อบุของคอหอยและลำไส้ เพิ่มจำนวนที่ทอนซิลและเนื้อเยื่อของระบบน้ำเหลืองบริเวณลำไส้ และเชื้อจะออกมากับอุจจาระ และด้วยความที่เป็นโรคซึ่งผู้ป่วยมักเป็นเด็ก โรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็กจึงเป็นพื้นที่เสี่ยงสำคัญ

อาการของโรคเป็นอย่างไร?

ผู้ป่วยมักมีไข้ เจ็บปาก กลืนน้ำลายไม่ได้ น้ำลายไหล มีตุ่มแผลตื้น ๆ ในปาก มักพบที่เพดานอ่อน ลิ้น กระพุ้งแก้ม ร่วมกับพบผื่นตุ่มพองใส หรือเม็ดแดง ๆ บริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า หรือรอบทวารหนัก บางครั้งอาจมีผื่นตามลำตัว แขนขา เข่าได้ อาจมีอาการอาเจียน ถ่ายเหลวร่วมด้วย ส่วนใหญ่ผู้ป่วยอาการมักไม่รุนแรง สามารถหายป่วยได้เอง ไข้มักจะหายใน 2-3 วัน และผื่นจะค่อย ๆ ดีขึ้นใน 7-10 วัน ส่วนน้อยที่มีอาการโรครุนแรง โดยอาการรุนแรงมักเกิดจากเชื้อ EV71

แบบไหนเรียก “อาการเสี่ยงป่วยรุนแรง” ต้องไปพบแพทย์โดยด่วน?

หากมีอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของการเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น รับประทานอาหารไม่ได้หรือได้น้อยมาก อาเจียนมาก มีไข้สูง โดยเฉพาะมากกว่า 39 องศาเซลเซียสนานกว่า 48 ชั่วโมง กระสับกระส่าย ร้องกวนตลอดเวลา มีอาการทางระบบประสาท ได้แก่ ซึม การกลอกตาที่ผิดปกติ กล้ามเนื้อกระตุก ชัก ไม่รู้สึกตัว ปวดศีรษะอย่างรุนแรง

แขนขาอ่อนแรง มีอาการพูดเพ้อไม่รู้เรื่อง สลับกับการซึมลง หรือเห็นภาพแปลก ๆ ปวดต้นคอ คอแข็ง มีการรับรู้สับสน มีอาการสะดุ้งผวา ตัวสั่น แขนหรือมือสั่นบ้าง กล้ามเนื้อกระตุก ตัวลาย ซีด หอบเหนื่อย มีอาการไอ หายใจเร็ว ดูเหนื่อย ๆ หน้าซีด มีเสมหะมาก โดยอาจมีหรือไม่มีไข้ร่วมด้วยก็ได้ ซึ่งการรักษาจากแพทย์อย่างทันท่วงทีจะทำให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตปกติได้

แนวทางการคัดกรอง สังเกตอาการและลดความเสี่ยงโรคมือ เท้า ปากระบาด
ที่มา : กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข

ดูแลผู้ป่วยอย่างไร?

สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินีแนะนำให้พ่อแม่ผู้ปกครองที่ต้องดูแลบุตรหลานที่กำลังป่วยดังนี้

  • บ้วนปากด้วยน้ำเกลือเพื่อบรรเทาอาการอักเสบและความเจ็บปวด
  • งดรับประทานผลไม้รสเปรี้ยว น้ำผลไม้ หรือโซดาเนื่องจากมีกรด ซึ่งอาจสร้างความระคายเคืองภายในช่องปาก
  • รับประทานของเย็น ๆ เช่น ไอติมแท่ง น้ำแข็ง ไอศกรีม และโยเกิร์ตเพื่อบรรเทาความเจ็บปวด
  • รับประทานอาหารอ่อน ในเด็กเล็กควรป้อนนมแทนการดูด เพื่อลดอาการเจ็บและระคายเคืองจากแผลในช่องปาก
  • เช็ดตัวลดไข้ร่วมกับการใช้ยาบรรเทาอาการปวดลดไข้ เช่น พาราเซตามอล (paracetamol) หรือไอบูโปรเฟน (ibuprofen) โดยหลีกเลี่ยงการใช้ยาแอสไพริน (aspirin) ในเด็ก
  • ใช้ยาแก้แพ้ร่วมกับยาแก้คันรักษาอาการผื่นที่ผิวหนัง
  • หากมีภาวะขาดน้ำเนื่องจากเจ็บคอรับประทานอาหารไม่ได้ สามารถใช้ยาชาชนิดกลืน Xylocaine Viscus ก่อนป้อนนมหรืออาหารอ่อน ร่วมกับการป้อนเกลือแร่ เพื่อป้องกันการขาดน้ำ

ป้องกันและควบคุมการระบาดได้อย่างไรบ้าง?

กรมควบคุมโรค และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำดังนี้

1.แยกผู้ป่วย บุคลากรทางการศึกษาควรคัดกรองทุกเช้าอย่างเคร่งครัด หากพบเด็กป่วย เช่น มีไข้ มีตุ่มน้ำใสขึ้นที่มือ เท้า หรือมีแผลในปาก ให้แยกออกจากเด็กคนอื่นทันที พร้อมแจ้งผู้ปกครองให้มารับกลับบ้านและให้หยุดเรียนจนกว่าจะหายดี แยกเด็กป่วยให้พักอยู่บ้านไม่ไปสัมผัสผู้อื่น หลีกเลี่ยงการพาเด็กป่วยไปสถานที่ชุมชนจนกว่าตุ่มหรือผื่นแห้งประมาณ 7-10 วัน หากมีเด็กป่วยตั้งแต่ 2 รายขึ้นไปในห้องเรียนเดียวกันใน 1 สัปดาห์ ต้องปิดห้องเรียนที่มีเด็กป่วยอย่างน้อย 1 วัน เพื่อทำความสะอาดและเฝ้าระวังคัดกรองเด็กป่วยให้เข้มข้นต่ออีก 1 สัปดาห์

2.รักษาความสะอาดสิ่งของและสถานที่ ทำความสะอาดเครื่องใช้ ของเล่นเด็ก และพื้นที่ห้องเรียนอย่างสม่ำเสมอ โดยใช้น้ำยาทำความสะอาดที่เหมาะสม เช่น ผงซักฟอก น้ำยาล้างจาน สบู่ น้ำยาฆ่าเชื้อหรือสารละลายคลอรีน เช่น น้ำยาฟอกขาวผสมกับน้ำตามอัตราส่วนที่เหมาะสม

3.ให้ความสำคัญกับสุขอนามัยทั้งของเด็กและผู้ดูแล โดยเน้นการล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดอย่างถูกวิธีและสม่ำเสมอ โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหาร หลังขับถ่ายและหลังสัมผัสน้ำมูก น้ำลาย หรือสิ่งขับถ่ายของเด็ก ซึ่งรวมถึงหลังเปลี่ยนผ้าอ้อมให้เด็ก ไม่ใช้อุปกรณ์รับประทานอาหาร หลอดดูด แก้วน้ำ หรือของเล่นที่อาจปนเปื้อนน้ำลายร่วมกัน

รายละเอียดของผลิตภัณฑ์วัคซีน EV71 ที่ได้รับอนุมัติทะเบียนในประเทศไทย
ที่มา : สถาบันวัคซีนแห่งชาติ

โรคมือ เท้า ปากมีวัคซีนหรือไม่?

เนื่องจากโรคนี้เกิดขึ้นได้จากเชื้อไวรัสหลายสายพันธุ์ ผู้ที่เคยติดเชื้อแล้วยังสามารถติดเชื้อซ้ำได้เพราะภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นในผู้ป่วยที่หายจากการติดเชื้อไวรัสสายพันธุ์หนึ่งอาจไม่สามารถช่วยป้องกันการติดเชื้อจากไวรัสสายพันธุ์อื่น ๆ ได้ แต่สำหรับสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดอาการป่วยรุนแรงอย่าง EV71 ตามข้อมูลของสถาบันวัคซีนแห่งชาติ ปัจจุบันมีวัคซีนชนิดนี้ที่ขึ้นทะเบียนให้ใช้ในประเทศไทยคือผลิตภัณฑ์ EntroVac

คำแนะนำจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่าวัคซีน EntroVac เป็นวัคซีนเชื้อตาย แนะนำสำหรับเด็กอายุ 6 เดือน ถึง 5 ปี 11 เดือน ซึ่งต้องได้รับทั้งหมด 2 เข็ม โดยฉีดห่างกัน 1 เดือน จากการศึกษาพบว่า หลังฉีดวัคซีนครบ 2 เข็ม สามารถป้องกันการติดเชื้อมือเท้าปากจากเชื้อ Enterovirus 71 (EV 71) ได้ร้อยละ 90.0-97.4 ป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเมื่อติดเชื้อ Enterovirus 71 (EV 71) ได้ร้อยละ 100 และยังมีภูมิมากกว่าร้อยละ 95.1 เมื่อผ่านไป 2 ปี จึงยังไม่มีคำแนะนำสำหรับการฉีดเข็มกระตุ้น แต่วัคซีนนี้ไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อมือเท้าปากสายพันธุ์อื่นได้

อย่างไรก็ตาม ณ ปี 2569 วัคซีนโรคมือ เท้า ปาก EV 71 ยังคงอยู่ในกลุ่ม ‘วัคซีนเสริม’ หมายถึงวัคซีนที่ยังไม่ได้ถูกบรรจุไว้ในแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศซึ่งเด็กไทยทุกคนจำเป็นต้องได้รับ ตามข้อมูลของสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย ณ วันที่ 12 ก.พ. 2569 ซึ่งรายการวัคซีนสำหรับเด็กไทยทุกคนที่เพิ่งถูกเพิ่มเข้ามาล่าสุด คือวัคซีน PCV ตามประกาศคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เรื่อง ประเภทและขอบเขตของบริการสาธารณสุขด้านการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค กรณีบริการวัคซีนป้องกันการติดเชื้อนิวโมคอคคัส ชนิดคอนจูเกต (Pneumococcus Conjugate Vaccine: PCV) พ.ศ.2569 ที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 30 เม.ย. 2569 ดังนั้นผู้ปกครองที่ประสงค์จะให้บุตรหลานได้รับวัคซีนโรคมือ เท้า ปาก EV 71 ยังต้องเสียค่าใช้จ่ายเอง

ตารางการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคในเด็กและวัยรุ่นไทย แนะนำโดย สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย 2569
(ข้อมูลวันที่ 1 ก.พ. 2569 และเผยแพร่ในวันที่ 12 ก.พ. 2569) ที่มา : สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย

หมายเหตุ: วัคซีน PCV ถูกเพิ่มให้ใช้กับเด็กไทยทุกคน ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 30 เม.ย. 2569

ภาคผนวก

ข้อมูลจาก ‘ตำราวัคซีน สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย’ อธิบายไว้ใน ‘บทที่ 5 หลักการทั่วไปในการให้วัคซีน’ จำแนกวัคซีนเป็น 4 แบบ ตามแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ ดังนี้

1.วัคซีนพื้นฐาน (Compulsory Vaccines) หมายถึงวัคซีนที่ได้รับการบรรจุในแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศ แนะนำให้ใช้ในเด็กไทยทุกคน

2.วัคซีนเสริมหรือวัคซีนเผื่อเลือก (Optional Vaccines) หมายถึง วัคซีนที่มีประโยชน์ แต่โรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีนเหล่านี้ยังไม่มีความสำคัญด้านสาธารณสุขในลำดับต้น ๆ รวมทั้งวัคซีนเหล่านี้มีราคาสูง ยังไม่สามารถจัดหามาใช้กับเด็กทั้งประเทศได้ ผู้ที่ต้องการฉีดต้องเสียค่าใช้จ่ายเอง

3.วัคซีนใช้กรณีพิเศษ (Vaccines in Special Circumstances) หมายถึง วัคซีนที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจนเพื่อใช้ในกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรค หรือหากเกิดโรคอาจมีอาการและภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง

และ 4.วัคซีนที่กำลังอยู่ระหว่างการวิจัยและพัฒนา (Investigational Vaccines) หมายถึงวัคซีนที่มีความสำคัญในการป้องกันโรคที่กำลังเป็นปัญหาในหลายประเทศ และยังอยู่ในขั้นตอนของการวิจัย การผลิต หรืออยู่ระหว่างการทดลองในอาสาสมัคร

อ้างอิง

โฆษณา “กล่องประหยัดไฟฟ้า” ยังเกลื่อนแพลตฟอร์มขายของ แม้ กฟน.-ผู้เชี่ยวชาญชี้ชัดว่าหลอกลวง

กองบรรณาธิการโคแฟค

❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิปโฆษณาอุปกรณ์กล่องประหยัดไฟฟ้า

❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** การไฟฟ้านครหลวง และผู้เชี่ยวชาญเคยออกมาเตือนหลายครั้งว่าอุปกรณ์นี้ไม่ได้ช่วยประหยัดไฟฟ้า** 

📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 6 ก.ค. 2569 สมาชิกกลุ่มเฟซบุ๊ก ‘กลุ่มวิชาชีพช่างไฟฟ้ากำลัง’ โพสต์สอบถามข้อเท็จจริงเกี่ยวกับอุปกรณ์ที่เรียกว่า “กล่องประหยัดไฟฟ้า” ที่มีการโฆษณาขายอยู่ในแพลตฟอร์มขายของออนไลน์ว่า อุปกรณ์ชนิดนี้ช่วยประหยัดไฟฟ้าได้จริงตามคำโฆษณาหรือไม่ พร้อมกับแนบคลิปโฆษณากล่องประหยัดไฟฟ้าที่อ้างว่า “แค่เสียบปลั๊กทิ้งไว้ก็ช่วยประหยัดไฟได้เลย อุปกรณ์ตัวนี้จะช่วยลดการทำงานของเครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้าน”  

🔎 โคแฟคตรวจสอบ:  ดร.สุพรรณ ทิพย์ทิพากร หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ข้อมูลกับโคแฟคว่ายังไม่มีหลักฐานทางวิชาการและผลการทดสอบจากหน่วยงานที่เชื่อถือได้ว่าผลิตภัณฑ์ลักษณะนี้สามารถลดค่าไฟฟ้าในบ้านได้ตามที่กล่าวอ้าง 

นอกจากนี้องค์กรคุ้มครองผู้บริโภคในหลายประเทศได้ทดสอบอุปกรณ์ประเภทนี้แล้วพบว่าไม่สามารถลดการใช้พลังงานไฟฟ้าได้ตามทีโฆษณา และเตือนว่าผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาตรฐานอาจก่อให้เกิดอันตรายได้

ดร.สุพรรณอธิบายเพิ่มเติมว่าแม้อุปกรณ์บางรุ่นอาจอาศัยหลักการปรับปรุง Power Factor (PF) หรือชดเชยกำลังไฟฟ้ารีแอกทีฟ ซึ่งเป็นเทคนิคที่ใช้ในระบบไฟฟ้าอุตสาหกรรมบางประเภท แต่สำหรับผู้ใช้ไฟฟ้าภาคครัวเรือน มิเตอร์ไฟฟ้าจะคิดค่าไฟจาก พลังงานไฟฟ้าจริง (Active Energy; kWh) ดังนั้น การปรับปรุงค่า PF เพียงอย่างเดียวจึงไม่ทำให้พลังงานไฟฟ้าที่เครื่องใช้ไฟฟ้าใช้จริงลดลง และโดยทั่วไปไม่ทำให้ค่าไฟฟ้าลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

ก่อนหน้านี้ทั้งการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) สภาองค์กรของผู้บริโภค รวมถึงเพจ ‘อ๋อ มันเป็นอย่างนี้นี่เอง by อาจารย์เจษฎ์’ ของ รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้เคยออกมาเตือนหลายครั้งว่าอุปกรณ์ประเภทนี้เป็นเรื่องหลอกลวง

เอกสารข่าวของ กฟน. ที่เผยแพร่เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2561 ระบุว่า “อุปกรณ์ดังกล่าวไม่สามารถช่วยลดค่าไฟฟ้าได้จริงตามที่กล่าวอ้าง…ขอเตือนประชาชนอย่าหลงเชื่อตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพ อีกทั้งหากนำอุปกรณ์นี้มาใช้อาจส่งผลให้ระบบไฟฟ้าผิดปกติหรือกระทบต่อระบบจำหน่ายไฟฟ้า ซึ่งอาจมีความผิดตามกฎหมาย”

โคแฟคตรวจสอบแพลตฟอร์มขายของออนไลน์พบว่าปัจจุบันยังมีร้านค้าที่เผยแพร่โฆษณาและขาย “กล่องประหยัดไฟฟ้า” จำนวนมาก ทั้งในรูปแบบคลิปวิดีโอและภาพโฆษณาพร้อมคำกล่าวอ้าง เช่น “จดสิทธิบัตรในเยอรมนี” “ข้อมูลทางสถิติ สามารถประหยัดไฟฟ้าได้ 1,000 kWh ต่อปี” และ “โรงงานใหญ่ในไทยก็ใช้กัน ประหยัดค่าไฟได้ 1,000,000 บาทต่อปี” โดยราคาสินค้าอยู่ระหว่าง 90-480 บาทต่อชิ้น 

ดร.สุพรรณแนะนำว่าวิธีการประหยัดไฟที่มีประสิทธิภาพคือการเลือกใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าประสิทธิภาพสูง เช่น ฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 การบำรุงรักษาเครื่องปรับอากาศอย่างสม่ำเสมอ การปรับอุณหภูมิให้เหมาะสม และการลดการใช้พลังงานที่ไม่จำเป็น