เนื้อหาจริง: ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ แนะนำให้งดใช้น้ำขณะเกิดฝนฟ้าคะนอง เพื่อป้องกันอันตรายจากฟ้าผ่า
กองบรรณาธิการโคแฟค
❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: ไม่ควรอาบน้ำ ล้างหน้า ล้างมือและล้างจานขณะเกิดฝนฟ้าคะนอง เพราะอาจได้รับอันตรายจากฟ้าผ่าแม้อยู่ภายในบ้าน
✅ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาจริง** ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกาและผู้เชี่ยวชาญในไทยแนะนำให้หลีกเลี่ยงการใช้น้ำระหว่างเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง เพราะกระแสและแรงดันไฟฟ้าจากฟ้าผ่าอาจไหลผ่านท่อประปาหรืออุปกรณ์ที่มีส่วนประกอบของโลหะและอุปกรณ์ไฟฟ้า
📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 20 เม.ย. 2569 บัญชีผู้ใช้เฟซบุ๊ก “Smai Saninta” โพสต์คลิปวิดีโอเตือนภัยจากการอาบน้ำขณะเกิดฝนฟ้าคะนองโดยอ้างอิงข้อมูลจากศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (US Centers for Disease Control and Prevention: CDC) ว่าให้หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับน้ำในช่วงที่เกิดฝนฟ้าคะนอง ซึ่งรวมถึงการอาบน้ำ ล้างจานหรือล้างมือ เพื่อลดความเสี่ยงจากการถูกฟ้าผ่า เพราะการทำกิจกรรมที่ร่างกายสัมผัสกับน้ำ แม้จะอยู่ในบ้านก็มีความเป็นไปได้ที่เมื่อเกิดฟ้าผ่าลงมาที่ตัวบ้าน กระแสไฟฟ้าจะไหลไปในที่ที่มีค่าความต้านทานต่ำที่สุดไปจนถึงพื้น โลหะและน้ำในท่อจะเป็นตัวนำไฟฟ้าอย่างดี รวมถึงฝักบัวที่เป็นโลหะและน้ำก็อาจเป็นเส้นทางที่ไฟฟ้าวิ่งมาถึงตัวคนได้
คลิปนี้มียอดเข้าชมกว่า 700,000 แสนครั้งและแชร์มากกว่า 7,000 ครั้ง ณ วันที่ 26 พ.ค. และยังมีผู้ส่งมาเข้ามาในระบบตรวจสอบข้อมูลของโคแฟค cofact.org เพื่อให้ตรวจสอบข้อเท็จจริง
🔎 โคแฟคตรวจสอบ: วันที่ 15 เม.ย. 2567 CDC เผยแพร่คำแนะนำขณะเกิดฟ้าผ่า หนึ่งในนั้นคือให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำ (Avoid Water) โดยระบุว่าไม่ควรอาบน้ำ ล้างจาน หรือสัมผัสน้ำในระหว่างเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง เพราะฟ้าผ่าสามารถเดินทางผ่านท่อประปาของอาคารได้ แม้ว่าท่อประปาที่เป็นพลาสติกจะมีความเสี่ยงต่ำกว่าท่อประปาโลหะ แต่เพื่อความปลอดภัยจึงควรงดกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับท่อน้ำหรือใช้น้ำประปาระหว่างเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง
โคแฟคยังสอบถามไปที่ ดร.สุพรรณ ทิพย์ทิพากร หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้รับคำอธิบายว่า คำเตือนของ CDC ที่แนะนำให้งดอาบน้ำ ล้างจาน หรือสัมผัสน้ำระหว่างเกิดพายุฝนฟ้าคะนองนั้น มีพื้นฐานทางวิศวกรรมและฟิสิกส์รองรับเนื่องจากฟ้าผ่าเป็นปรากฏการณ์ไฟฟ้าที่มีแรงดันสูงมาก ระดับหลายสิบถึงหลายร้อยล้านโวลต์ และมีกระแสได้ถึงหลายหมื่นแอมแปร์
เมื่อฟ้าผ่าลงอาคารหรือบริเวณใกล้เคียงจะเกิดแรงดันกระชาก (surge) และการยกระดับศักย์ไฟฟ้าชั่วขณะภายในโครงสร้างอาคาร กระแสและแรงดันบางส่วนอาจแพร่ผ่านระบบตัวนำต่าง ๆ เช่น ระบบสายไฟ โครงสร้างเหล็ก ระบบกราวด์ และระบบท่อน้ำ โดยเฉพาะในอาคารที่ระบบป้องกันฟ้าผ่าและระบบสายดินขาดการบำรุงรักษาหรืออยู่ในสภาพที่ไม่สมบูรณ์ โดยเฉพาะในกรณีที่ระบบป้องกันฟ้าผ่า ระบบสายดิน หรือการ bonding ภายในอาคารออกแบบหรือบำรุงรักษาไม่สมบูรณ์ หลักการเหล่านี้เป็นพื้นฐานสำคัญของมาตรฐานป้องกันฟ้าผ่า เช่น IEC 62305 ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อลดความเสี่ยงจากฟ้าผ่าต่ออาคารและผู้ใช้งาน
“แม้บ้านสมัยใหม่จำนวนมากจะใช้ท่อ PVC ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงลงเมื่อเทียบกับระบบท่อโลหะ แต่ในระบบก็ยังมีส่วนประกอบที่เป็นโลหะและอุปกรณ์ไฟฟ้าเชื่อมต่อร่วมอยู่ เช่น ก๊อกน้ำ ฝักบัว เครื่องทำน้ำอุ่น ปั๊มน้ำ และระบบสายดินของอาคาร ดังนั้นจึงไม่สามารถถือว่าความเสี่ยงเป็นศูนย์ได้ ด้วยเหตุนี้ หน่วยงานด้านความปลอดภัย เช่น CDC และ National Weather Service จึงแนะนำให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำ ระบบประปา โทรศัพท์บ้านแบบมีสาย และอุปกรณ์ไฟฟ้าที่เชื่อมต่อกับสายภายนอกในช่วงที่มีฟ้าแลบฟ้าผ่าในบริเวณใกล้เคียง” ดร.สุพรรณกล่าว
ดร.สุพรรณให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่ามีรายงานความเสียหายและอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับระบบประปาและห้องน้ำจากเหตุฟ้าผ่าเกิดขึ้นจริง เช่น กรณีบ้านในรัฐฟลอริดา สหรัฐอเมริกา ที่ได้รับความเสียหายบริเวณห้องน้ำและฝักบัวหลังเกิดฟ้าผ่าใกล้บ้าน ซึ่งถูกนำมาใช้ประกอบคำเตือนด้านความปลอดภัยเกี่ยวกับการหลีกเลี่ยงการอาบน้ำระหว่างพายุฝนฟ้าคะนอง แม้เหตุการณ์ลักษณะนี้จะพบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับการถูกฟ้าผ่ากลางแจ้ง แต่ถือเป็นความเสี่ยงต่ำแต่ผลกระทบรุนแรง (low probability but high consequence) กล่าวคือ โอกาสเกิดอาจต่ำสำหรับอาคารที่มีระบบป้องกันฟ้าผ่าและระบบสายดินได้มาตรฐาน แต่หากเกิดขึ้น ผลกระทบอาจรุนแรงได้ ดังนั้น คำแนะนำของ CDC จึงเป็นมาตรการเชิงป้องกันเพื่อลดความเสี่ยงในช่วงเวลาสั้น ๆ ที่เกิดพายุฝนฟ้าคะนอง
ทั้งนี้ มีรายงานจากสำนักข่าวในสหรัฐฯ เช่น Accuweather ระบุเมื่อวันที่ 23 มิ.ย. 2568 พบบ้านหลังหนึ่งในเมืองเคปคอรัล รัฐฟลอริดา สภาพห้องน้ำได้รับความเสียหายจากการถูกฟ้าผ่า ซึ่งจอห์น เจนเซนิอุส ผู้เชี่ยวชาญจากสภาความปลอดภัยจากฟ้าผ่าแห่งสหรัฐฯ (National Lightning Safety Council) และอดีตผู้เชี่ยวชาญสำนักงานบริการสภาพอากาศแห่งชาติสหรัฐฯ ได้กล่าวว่าเมื่อฟ้าผ่าลงที่บ้าน โดยทั่วไปกระแสไฟฟ้าจะไหลไปตามสายไฟหรือท่อประปา นั่นหมายความว่าการอาบน้ำ ล้างจาน หรือแม้แต่การเปิดน้ำจากก๊อกน้ำก็อาจทำให้คนในบ้านตกอยู่ในอันตรายได้ และแม้แต่ท่อที่ไม่ใช่โลหะก็สามารถนำไฟฟ้าผ่านทางน้ำได้
