AI เข้ามามีบทบาทในการตัดสินใจมากขึ้นทุกทีในอุตสาหกรรมต่างๆ ซึ่งมาพร้อมกับความกังวลด้านจริยธรรมที่เพิ่มขึ้นเป็นเงาตามตัว

โดย
Christina Pazzanese

นักเขียนประจำของฮาร์วาร์ด

บทความแปลจาก Great promise but potential for peril

Ethical concerns mount as AI takes bigger decision-making role in more industries

วันที่ 26 ตุลาคม 2020

บทความชิ้นที่สองจากชุดบทความสี่ชิ้นที่ใช้ความเชี่ยวชาญของชุมชนฮาร์วาร์ดเพื่อพิจารณาความสำคัญและข้อผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นของยุครุ่งเรืองแห่งปัญญาประดิษฐ์และแมชชีนเลิร์นนิง รวมถึงวิธีการใช้งานให้เหมือนการทำงานกับมนุษย์

หลายทศวรรษที่ผ่านมา ปัญญาประดิษฐ์หรือ AI เป็นขุมพลังของการวิจัย STEM ระดับสูง  ผู้บริโภคส่วนใหญ่ตระหนักถึงพลังและศักยภาพของเทคโนโลยีนี้ผ่านแพลตฟอร์มอินเทอร์เน็ตเช่น Google และ Facebook และร้านค้าปลีกเช่น Amazon ทุกวันนี้ AI มีความสำคัญในหลากหลายอุตสาหกรรม ทั้งด้านการแพทย์ การธนาคาร การค้าปลีก และการผลิต

แต่ความคาดหวังว่า AI จะเปลี่ยนการทำงานจากหน้ามือเป็นหลังมือ เช่น การปรับปรุงประสิทธิภาพ ลดต้นทุน และผลักดันการวิจัยและพัฒนากลับถูกเคลือบแคลงด้วยข้อกังวลว่าระบบที่ซับซ้อนและคลุมเครือของ AI อาจเป็นอันตรายต่อสังคมมากกว่าให้ผลดีทางเศรษฐกิจ ด้วยความที่แทบไม่มีการกำกับดูแลจากรัฐบาลสหรัฐฯ บริษัทเอกชนจึงใช้ซอฟต์แวร์ AI กับการตัดสินใจด้านสุขภาพและการแพทย์ การจ้างงาน ความน่าเชื่อถือทางการเงิน และแม้แต่ด้านความยุติธรรมทางอาญาโดยไม่ต้องรับรองความมั่นใจให้ใครว่าโปรแกรมของพวกเขาปราศจากอคติเชิงโครงสร้าง (Structural Bias) ไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม

ปฏิเสธไม่ได้เลยว่า AI มีทั้งความน่าสนใจและประโยชน์ใช้สอยมากขึ้นทุกที คาดกันว่าการใช้จ่ายทางธุรกิจทั่วโลกเกี่ยวกับ AI จะมากถึง 50,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปีนี้ และ 110,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปีภายในปี 2024 แม้ว่าเศรษฐกิจจะตกต่ำทั่วโลกจากการระบาดของ COVID -19 ตามการคาดการณ์ที่เผยแพร่ในเดือนสิงหาคมโดยบริษัทวิจัยเทคโนโลยี IDC อุตสาหกรรมการค้าปลีกและการธนาคารใช้จ่ายมากที่สุดในปีนี้ โดยใช้ไปมากกว่า 5,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่ออุตสาหกรรม บริษัทคาดว่าอุตสาหกรรมสื่อและรัฐบาลกลางจะลงทุนมากที่สุดในช่วงปี 2018 ถึง 2023 และคาดการณ์ว่า AI จะเป็น “สิ่งทรงอิทธิพลที่จะมาขัดขวางและเปลี่ยนแปลงทุกอุตสาหกรรมในทศวรรษต่อไป”

“บริษัทยักษ์ใหญ่เกือบทุกแห่งในขณะนี้ใช้งาน AI อยู่หลายระบบ และพวกเขาถือว่าการใช้ AI เป็นส่วนสำคัญในกลยุทธ์” เป็นคำกล่าวของ Joseph Fuller อาจารย์ด้านการบริหารจัดการของ Harvard Business School และผู้นำร่วมของ “การจัดการอนาคตของการทำงาน” โครงการวิจัยที่ศึกษาเกี่ยวกับการพัฒนาและการนำ AI ไปใช้ รวมถึงแมชชีนเลิร์นนิง หุ่นยนต์ เซ็นเซอร์ และระบบอัตโนมัติทางอุตสาหกรรม ทั้งในโลกธุรกิจและโลกการทำงาน

ในช่วงต้น มีการสันนิษฐานกันอย่างแพร่หลายว่าอนาคตของ AI จะเป็นเพียงการเปลี่ยนงานง่ายๆ และซ้ำซากให้เป็นอัตโนมัติโดยใช้แค่การตัดสินใจในระดับต่ำ แต่ AI กลับมีความชาญฉลาดขึ้นอย่างรวดเร็ว ด้วยผลจากคอมพิวเตอร์ประสิทธิภาพสูงและการมีชุดข้อมูลขนาดใหญ่ สาขาหนึ่งของ AI อย่างแมชชีนเลิร์นนิงที่โดดเด่นด้วยความสามารถในการจัดเรียงและวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมหาศาลพร้อมกับการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องได้สร้างความเปลี่ยนแปลงในหลายวงการ รวมถึงวงการการศึกษา

หลายบริษัทในตอนนี้ใช้ AI เพื่อจัดการการจัดหาวัสดุและผลิตภัณฑ์จากซัพพลายเออร์ และเพื่อบูรณาการข้อมูลจำนวนมากสำหรับการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ และเนื่องจากความสามารถในการประมวลผลข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว เครื่องมือ AI จึงช่วยประหยัดเวลาอันมีค่าไม่ให้เสียไปกับการลองผิดลองถูกในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ซึ่งนับเป็นความก้าวหน้าที่สำคัญ โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมยาที่อาจมีค่าใช้จ่ายสูงถึง 1 พันล้านดอลลาร์เพื่อผลิตยาชนิดใหม่ออกสู่ตลาด Fuller กล่าว

ผู้เชี่ยวชาญด้านการดูแลสุขภาพเห็นโอกาสในการใช้ AI มากมาย รวมถึงการเรียกเก็บเงินและการประมวลผลเอกสารที่จำเป็น และผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์คาดหวังว่าผลกระทบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและจะเกิดขึ้นได้ทันทีคือการวิเคราะห์ข้อมูล การถ่ายภาพ และการวินิจฉัยโรค ลองนึกภาพว่าถ้าเรามีความสามารถในการนำความรู้ทางการแพทย์ทั้งหมดที่มีอยู่เกี่ยวกับโรคนั้นๆ มาใช้ประกอบการตัดสินใจรักษาโรคดูสิ

ในการจ้างงาน ซอฟต์แวร์ AI จะคัดเลือกและประมวลผลเรซูเม่ และวิเคราะห์เสียงและการแสดงออกทางสีหน้าของผู้สมัครงานในขั้นตอนการสัมภาษณ์ และผลักดันการเติบโตของงานแบบ “ไฮบริด” แทนที่ AI จะเข้ามาแทนพนักงาน AI จะรับหน้าที่ทางเทคนิคที่สำคัญในเนื้องานไปแทน เช่น การกำหนดเส้นทางสำหรับรถขนส่งพัสดุ ซึ่งอาจช่วยให้พนักงานมีเวลาไปทำหน้าที่อื่นๆ และทำให้พวกเขาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นและมีคุณค่าต่อนายจ้างมากขึ้นในที่สุด 

“AI ช่วยให้พนักงานทำสิ่งต่างๆ ได้ดีขึ้นหรือทำให้เกิดข้อผิดพลาดน้อยลง หรือช่วยให้ใช้ความเชี่ยวชาญของพนักงานในองค์กรได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น” ฟูลเลอร์กล่าว จากผลการวิจัยผลกระทบและทัศนคติของคนงานที่สูญเสียหรือมีแนวโน้มที่จะสูญเสียงานให้กับ AI

“เครื่องจักรอัจฉริยะสามารถคิดได้ดีกว่าเราหรือไม่ หรือมีองค์ประกอบบางอย่างในการใช้วิจารณญาณของมนุษย์ที่ยังขาดไม่ได้สำหรับการตัดสินใจในเรื่องสำคัญของชีวิต?”- Michael Sandel นักปรัชญาการเมือง และ Anne T. และ Robert M. Bass อาจารย์ด้านการปกครอง

ถึงแม้ว่าเราจะใช้ระบบอัตโนมัติกันไปอีกนาน แต่การกำจัดงานทั้งหมวดหมู่เพราะนิยมใช้ AI มากกว่า เช่น งานพนักงานเก็บเงินค่าทางด่วนที่จะถูกแทนที่ด้วยเซ็นเซอร์นั้นไม่น่าจะเกิดขึ้นไปอีกนานนัก Fuller กล่าวไว้

“สิ่งที่เราจะได้เห็นคืองานที่ต้องการปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ ความเห็นอกเห็นใจ งานที่ต้องใช้การตัดสินใจในสิ่งที่เครื่องจักรกำลังสร้างขึ้น จะยิ่งเป็นที่ต้องการมากขึ้น” เขากล่าว

ในขณะที่ธุรกิจขนาดใหญ่มีความก้าวหน้าด้านนี้ไปมากแล้ว ธุรกิจขนาดเล็กอาจได้รับการเปลี่ยนแปลงโดย AI ได้เช่นกัน Karen Mills ผู้เป็นนักศึกษาปี 1975 และ M.B.A. ปี 1977 ซึ่งเป็นผู้บริหารองค์กรบริหารธุรกิจขนาดเล็กของสหรัฐอเมริกา (SBA) ตั้งแต่ปี 2009 ถึง 2013 ได้กล่าวไว้ ความที่ประชากรครึ่งหนึ่งของประเทศได้รับการจ้างงานโดยธุรกิจขนาดเล็กก่อนการระบาดของ COVID -19 อาจส่งผลกระทบสำคัญต่อเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว

แทนที่จะขัดขวางธุรกิจขนาดเล็ก เทคโนโลยี AI อาจให้ข้อมูลเชิงลึกใหม่ๆ ด้านแนวโน้มการขาย กระแสเงินสด การสั่งซื้อ และข้อมูลทางการเงินที่สำคัญอื่นๆ แบบเรียลไทม์แก่เจ้าของ เพื่อให้พวกเขาเข้าใจสถานะของธุรกิจได้ดีขึ้นและมองเห็นจุดที่เป็นปัญหาในธุรกิจโดยไม่ต้องจ้างใครเพิ่ม ไม่ต้องเป็นผู้เชี่ยวชาญทางการเงินเสียเอง หรือไม่ต้องใช้เวลาหลายชั่วโมงไปกับตัวเลขในสมุดบัญชีอยู่ทุกสัปดาห์ Mills กล่าว

งานประเภทหนึ่งที่ AI อาจ “ทำได้ในแบบที่ไม่เคยมีใครทำมาก่อน” คืองานให้กู้ยืมเงิน ซึ่งเหตุผลหนึ่งที่การเข้าถึงเงินทุนเป็นเรื่องยากเพราะธนาคารมักจะแทบไม่สามารถหาข้อมูลสภาพคล่องและความน่าเชื่อถือของธุรกิจขนาดเล็กได้อย่างแม่นยำนัก

“การมองเข้าไปในกระบวนการทำธุรกิจให้รู้ว่ามีอะไรเกิดขึ้นบ้างเป็นเรื่องยากกว่ามาก” ยากกว่าการประเมินบุคคลมาก เธอกล่าว

ความคลุมเครือของข้อมูลทำให้กระบวนการให้กู้ยืมเงินมีความยุ่งยากและมีค่าใช้จ่ายสูงสำหรับทั้งผู้กู้และผู้ให้กู้ อีกทั้งกระบวนการสมัครยังถูกออกแบบมาเพื่อวิเคราะห์บริษัทขนาดใหญ่หรือผู้ที่เคยกู้ยืมเงินไปแล้ว ซึ่งเป็นข้อเสียเปรียบตั้งแต่แรกเริ่มสำหรับธุรกิจบางประเภทและสำหรับผู้กู้ที่ด้อยโอกาสตามที่ทราบกันดี เช่น ผู้หญิง และเจ้าของธุรกิจชนกลุ่มน้อย Mills นักวิจัยอาวุโสของ HBS กล่าว

แต่ด้วยซอฟต์แวร์ที่ขับเคลื่อนด้วย AI ที่ดึงข้อมูลจากบัญชีธนาคาร ภาษี และข้อมูลการทำบัญชีออนไลน์ของธุรกิจ แล้วนำไปเปรียบเทียบกับข้อมูลจากธุรกิจที่คล้ายคลึงกันหลายพันแห่ง ทำให้แม้แต่ธนาคารชุมชนขนาดเล็กก็สามารถประเมินผลให้ได้ภายในไม่กี่นาทีโดยไม่ต้องกังวลกับกองเอกสารและความล่าช้า และเช่นเดียวกับการออดิชั่นโดยไม่เห็นหน้าของนักดนตรี ไม่ต้องกลัวว่าจะมีความไม่เท่าเทียมใดๆ คืบคลานเข้ามากวนการตัดสินใจอีกด้วย

“เรื่องทั้งหมดนั้นจะไม่เกิดขึ้นอีกแล้ว” เธอกล่าว

บรรทัดแห่งความเป็นกลาง

ใช่ว่าทุกคนจะเห็นแสงสว่างที่ปลายทางเหมือนกันหมด หลายคนกังวลว่ายุคของ AI ที่กำลังจะมาถึงจะนำมาซึ่งวิธีการใหม่ๆ ที่เร็วขึ้นโดยปราศจากแรงเสียดทานในการเลือกปฏิบัติและแบ่งแยกอย่างกว้างขวาง

“ส่วนหนึ่งที่น่าสนใจของการตัดสินใจด้วยอัลกอริทึมคือดูเหมือนว่าจะเป็นวิธีที่ไม่มีอคติเพื่อการเอาชนะอัตวิสัย อคติ และความลำเอียงของมนุษย์” Michael Sandel นักปรัชญาการเมือง, Anne T. และ Robert M. Bass อาจารย์ด้านการปกครองกล่าว “แต่เราพบว่าอัลกอริทึมจำนวนมากที่ตัดสินใจเรื่องอย่างเช่นว่าใครควรได้รับการปล่อยตัวแบบมีเงื่อนไข หรือใครควรได้รับโอกาสในการจ้างงาน หรือได้รับที่อยู่อาศัย… จะตัดสินใจซ้ำเดิมตามอคติที่ฝังแน่นอยู่แล้วในสังคมของเรา”

“ถ้าเราไม่รอบคอบและระมัดระวัง เราจะกลับมากระทำด้วยความลำเอียงอีกโดยไม่รู้ตัว”

— Karen Mills นักวิจัยอาวุโสแห่งโรงเรียนธุรกิจและผู้บริหารองค์กรบริหารธุรกิจขนาดเล็กของสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี 2009 ถึง 2013

Sandel ผู้สอนหลักสูตรความสัมพันธ์เชิงศีลธรรม สังคม และการเมืองของเทคโนโลยีสมัยใหม่ กล่าวว่า AI เปิดสามประเด็นหลักด้านจริยธรรมที่ควรกังวลสำหรับสังคม ได้แก่ ความเป็นส่วนตัวและการเฝ้าระวัง อคติและการเลือกปฏิบัติ และบทบาทของการใช้วิจารณญาณของมนุษย์ ซึ่งประเด็นสุดท้ายเป็นคำถามที่ยากและลึกซึ้งที่สุดในยุคนี้

“การอภิปรายเกี่ยวกับการปกป้องความเป็นส่วนตัวและวิธีการเอาชนะอคติในการตัดสินใจด้วยอัลกอริทึมในการตัดสินคดี การปล่อยตัวแบบมีเงื่อนไข และในกระบวนการจ้างงาน เป็นเรื่องที่เราคุ้นเคยกันดีแล้ว” Sandel กล่าวโดยอ้างถึงความลำเอียงทั้งที่รู้ตัวและไม่รู้ตัวของนักพัฒนาโปรแกรมและของชุดข้อมูลที่สร้างขึ้นเพื่อใช้ในการฝึกซอฟต์แวร์ “แต่เรายังไม่ได้คำนึงถึงคำถามที่ยากที่สุดคือ เครื่องจักรอัจฉริยะสามารถคิดได้ดีกว่าเราหรือไม่ หรือมีองค์ประกอบบางอย่างในการใช้วิจารณญาณของมนุษย์ที่ยังขาดไม่ได้สำหรับการตัดสินใจในเรื่องสำคัญของชีวิต?”

ความตื่นตระหนกว่า AI จะทำให้เกิดอคติในชีวิตประจำวันอย่างมากนั้นเป็นเรื่องที่พูดกันเกินจริง Fuller กล่าว ประการแรก โลกธุรกิจและที่ทำงานที่เต็มไปด้วยการตัดสินใจของมนุษย์มักจะเต็มไปด้วยอคติ “ทุกประเภท” ที่คอยกีดกันข้อตกลงทางธุรกิจ หรือการทำสัญญา และการหางานอยู่แล้ว

เมื่อมีการปรับเทียบอย่างรอบคอบและปรับใช้ด้วยความระมัดระวัง ซอฟต์แวร์คัดกรองเรซูเม่จะช่วยให้สามารถพิจารณากลุ่มผู้สมัครได้กว้างขึ้นกว่าที่เคยทำได้ด้วยวิธีเดิม และยังช่วยลดโอกาสใช้ความลำเอียงที่มาพร้อมกับผู้คัดกรองที่เป็นมนุษย์อีกด้วย Fuller กล่าว

Sandel ไม่เห็นด้วย “AI ไม่เพียงแต่เลียนแบบอคติของมนุษย์เท่านั้น แต่ AI ยังนับว่าอคติเหล่านี้เป็นความน่าเชื่อถือทางวิทยาศาสตร์อีกด้วย AI ทำให้ดูเหมือนว่าการคาดการณ์และการตัดสินเหล่านี้มีสถานะที่เป็นกลาง” Sandel กล่าว

ในโลกของการให้กู้ยืมเงิน การตัดสินใจที่ขับเคลื่อนด้วยอัลกอริทึมมี “ด้านมืด” ที่อาจเกิดขึ้นได้เช่นกัน Mills กล่าว เนื่องจากเครื่องจักรเรียนรู้จากชุดข้อมูลที่ได้รับ จึงมีโอกาส “ค่อนข้างสูง” ที่เครื่องจักรจะทำซ้ำความล้มเหลวในอดีตจำนวนมากของอุตสาหกรรมการธนาคารที่ส่งผลให้เกิดการปฏิบัติที่แตกต่างอย่างเป็นระบบต่อชาวแอฟริกันอเมริกันและผู้บริโภคชายขอบกลุ่มอื่นๆ

“ถ้าเราไม่รอบคอบและระมัดระวัง เราจะกลับมากระทำด้วยความลำเอียงอีกโดยไม่รู้ตัว” เธอกล่าว

อุตสาหกรรมที่มีการควบคุมสูงอย่างธนาคารจะต้องรับผิดชอบตามกฎหมายหากอัลกอริทึมที่พวกเขาใช้ในการประเมินการขอสินเชื่อกลายเป็นอัลกอริทึมที่เลือกปฏิบัติต่อกลุ่มผู้บริโภคบางกลุ่มอย่างไม่เหมาะสม ดังนั้นผู้ที่ “อยู่ในระดับสูงสุด” ในธุรกิจนี้จึง “ให้ความสำคัญอย่างมาก” กับประเด็นนี้ Mills กล่าวไว้จากการศึกษาอย่างใกล้ชิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีทางการเงินหรือ “ฟินเทค”

“พวกเขาไม่ต้องการที่จะเลือกปฏิบัติจริงๆ พวกเขาต้องการให้เงินทุนได้ไปถึงผู้กู้ที่น่าเชื่อถือที่สุด ”เธอกล่าว “เพราะนั่นดีสำหรับธุรกิจของพวกเขาเช่นกัน”

หลากหลายแนวคิดในการกำกับดูแล

ด้วยพลังและความแพร่หลายที่เห็นได้ชัดของ AI ทำให้มีคนเสนอว่าควรมีการควบคุมการใช้ AI อย่างเข้มงวด แต่มีฉันทามติเพียงเล็กน้อยเท่านั้นเกี่ยวกับวิธีการควบคุมและใครควรสร้างกฎ

จนถึงขณะนี้บริษัทที่พัฒนาหรือใช้ระบบ AI ส่วนใหญ่จะใช้วิธีตรวจสอบตนเองโดยอาศัยกฎหมายที่มีอยู่และพลังของตลาด เช่น ปฏิกิริยาเชิงลบจากผู้บริโภคและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือความต้องการของผู้มีความสามารถทางเทคนิค AI ค่าตัวแพงที่ต้องการรักษามาตรฐานของ AI

“ไม่มีนักธุรกิจในองค์กรใหญ่น้อยทั้งหลายคนใดบนโลกนี้ที่ไม่กังวลเกี่ยวกับเรื่องนี้ และทุกคนกำลังพยายามไตร่ตรองว่าอะไรจะเป็นสิ่งที่ยอมรับได้ทางการเมือง กฎหมาย การกำกับดูแล หรือทางจริยธรรม” Fuller กล่าว

หลายบริษัทคำนึงถึงความรับผิดที่จะเป็นไปได้ของตนจากการใช้งานในทางที่ผิดก่อนการเปิดตัวผลิตภัณฑ์อยู่แล้ว แต่เป็นไปไม่ได้ที่จะคาดหวังให้บริษัทคาดการณ์และป้องกันผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจได้ทั้งหมด เขากล่าว

มีน้อยคนที่คิดว่ารัฐบาลกลางสามารถทำได้ หรือจะมีวันทำได้

“หน่วยงานกำกับดูแลไม่ได้มีความเชี่ยวชาญด้านปัญญาประดิษฐ์เพื่อมีส่วนร่วมในการกำกับดูแลหากไม่ได้มีความตั้งใจและการลงทุนอย่างจริงจัง” Fuller กล่าว โดยระบุว่าด้วยอัตราการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่รวดเร็วหมายความว่าแม้แต่สมาชิกสภานิติบัญญัติที่มีความรอบรู้มากที่สุดก็ยังตามความรวดเร็วนี้ไม่ทัน การกำหนดให้ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ใช้ AI ทุกรายการต้องผ่านการคัดกรองล่วงหน้าสำหรับอันตรายทางสังคมที่อาจเกิดขึ้นไม่เพียงแต่เป็นไปไม่ได้ในทางปฏิบัติ แต่ยังส่งผลเสียต่อความก้าวหน้าทางนวัตกรรมอีกด้วย

“ผมจะไม่สร้างกลุ่ม AI กลางที่มีแผนกผลิตรถ แต่ผมจะให้กลุ่มคนผลิตรถสร้างแผนกสำหรับคนในกลุ่มที่เก่งเรื่อง AI จริงๆ”

— Jason Furman อาจารย์ด้านนโยบายเศรษฐกิจเชิงปฏิบัติแห่ง Kennedy School และอดีตที่ปรึกษาด้านเศรษฐกิจระดับสูงของประธานาธิบดี Barack Obama

Jason Furman อาจารย์ด้านนโยบายเศรษฐกิจเชิงปฏิบัติแห่ง Harvard Kennedy School ยอมรับว่าหน่วยงานกำกับดูแลของรัฐต้องการ “ความเข้าใจทางเทคนิคที่ดีกว่านี้เกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์เพื่อให้ทำงานได้ดี” แต่กล่าวว่าพวกเขาสามารถทำได้

หน่วยงานที่มีอยู่เช่นสมาคมความปลอดภัยในการคมนาคมบนทางหลวงแห่งชาติซึ่งกำกับดูแลความปลอดภัยของยานพาหนะสามารถจัดการปัญหา AI ที่อาจเกิดขึ้นในยานพาหนะอัตโนมัติได้ แทนที่จะต้องมีหน่วยงานเฝ้าระวังเพียงหน่วยงานเดียว เขากล่าว

“ผมจะไม่สร้างกลุ่ม AI กลางที่มีแผนกผลิตรถ แต่ผมจะให้กลุ่มคนผลิตรถสร้างแผนกสำหรับคนในกลุ่มที่เก่งเรื่อง AI จริงๆ” Furman อดีตที่ปรึกษาด้านเศรษฐกิจระดับสูงของประธานาธิบดี Barack Obama กล่าว

แม้ว่าการรักษากฎระเบียบ AI ภายในอุตสาหกรรมเองจะทำให้เสียโอกาสในการสร้างการบังคับใช้ร่วมกัน แต่ Furman กล่าวว่าคณะกรรมการเฉพาะอุตสาหกรรมจะมีความรู้มากกว่าเกี่ยวกับเทคโนโลยีที่ครอบคลุมหลากหลายในขณะที่ AI เป็นเพียงองค์ประกอบเดียวในเทคโนโลยีดังกล่าว ซึ่งจะทำให้การกำกับดูแลได้อย่างละเอียดยิ่งขึ้น

ในขณะที่สหภาพยุโรปมีกฎหมายว่าด้วยความเป็นส่วนตัวของข้อมูลที่เข้มงวดบังคับใช้แล้ว และคณะกรรมาธิการยุโรปอยู่ระหว่างการพิจารณากรอบการกำกับดูแลอย่างเป็นทางการสำหรับการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม แต่รัฐบาลสหรัฐฯ มักจะทำเรื่องกฎระเบียบด้านเทคโนโลยีช้ากว่าภูมิภาคอื่นเสมอ

“ผมคิดว่าเราควรเริ่มต้นไปเมื่อสามทศวรรษที่แล้ว แต่ช้าก็ยังดีกว่าไม่ได้เริ่มทำ” Furman กล่าว ซึ่งเขาคิดว่าจำเป็นต้องมี “ความรู้สึกกดดันเร่งด่วนมากกว่านี้” เพื่อให้ฝ่ายนิติบัญญัติเริ่มขยับตัว

ผู้นำธุรกิจ “ไม่สามารถเลือกทั้งสองทางได้” ทั้งการปฏิเสธความรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เป็นอันตรายของ AI หรือการต่อสู้กับการกำกับดูแลของรัฐบาล – Sandel ยืนยัน

“ปัญหาคือบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่เหล่านี้ทั้งไม่ได้ควบคุมตนเองหรืออยู่ภายใต้กฎระเบียบที่เหมาะสมของรัฐบาล ผมคิดว่าต้องมีทั้งสองอย่างมากกว่านี้” เขากล่าว และเสริมในภายหลังว่า “เราไม่สามารถทึกทักเอาเองได้ว่าพลังของตลาดจะจัดการได้ด้วยตัวมันเอง นั่นเป็นความผิดพลาดตามที่เราเคยเห็นแล้วกับ Facebook และบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่อื่นๆ”

เมื่อฤดูใบไม้ร่วงที่ผ่านมา Sandel ได้สอนหลักสูตร “จริยธรรมเทคโนโลยี” ซึ่งเป็นหลักสูตรการศึกษาทั่วไปหลักสูตรใหม่ที่ได้รับความนิยม ร่วมกับ Doug Melton ผู้อำนวยการร่วมของสถาบันสเต็มเซลล์ของฮาร์วาร์ด เช่นเดียวกับในหลักสูตร “ความยุติธรรม” ในตำนานของเขา นักศึกษาจะครุ่นคิดและถกเถียงกันเกี่ยวกับคำถามสำคัญเกี่ยวกับเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่รวมทุกสิ่งทุกอย่างตั้งแต่การตัดต่อพันธุกรรม เรื่องหุ่นยนต์ ไปจนถึงเรื่องความเป็นส่วนตัวและการเฝ้าระวัง

“บริษัทต้องคิดอย่างจริงจังเกี่ยวกับมิติทางจริยธรรมของสิ่งที่พวกเขากำลังทำอยู่ และเราในฐานะพลเมืองประชาธิปไตยต้องหาความรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยีและผลกระทบทางสังคมและจริยธรรมของเทคโนโลยี ไม่ใช่เพียงเพื่อใช้ตัดสินใจว่ากฎระเบียบควรเป็นอย่างไร แต่ยังเพื่อใช้ตัดสินใจว่าเราต้องการให้บริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่และโซเชียลมีเดียมีบทบาทใดในชีวิตของเรา” Sandel กล่าว

Sandel ยังกล่าวอีกว่าการทำเช่นนั้นได้จะต้องใช้การปฏิรูปการศึกษาครั้งใหญ่ ทั้งในฮาร์วาร์ดและในการศึกษาระดับอุดมศึกษาในวงกว้างมากขึ้น

“เราต้องส่งเสริมให้นักศึกษาทุกคนได้เรียนรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยีและผลกระทบทางจริยธรรมของเทคโนโลยีใหม่ๆ ให้มากพอ เพื่อที่ว่าเมื่อพวกเขาบริหารบริษัทหรือเมื่อพวกเขาทำหน้าที่เป็นพลเมืองประชาธิปไตย พวกเขาจะสามารถมั่นใจได้ว่าเทคโนโลยีจะตอบสนองวัตถุประสงค์ของมนุษย์แทนที่จะบั่นทอนการใช้ชีวิตในฐานะพลเมืองที่ดี”

---

By : Zhang Taehun

เมื่อช่วงต้นเดือนมิถุนายน 2566 มีเรื่องหนึ่งซึ่งเป็นที่ฮือฮามาก เมื่อมีรายงานข่าวทั้งจากสื่อมวลชนทั้งไทยและต่างประเทศระบุว่า “สวีเดนเป็นประเทศแรกในโลกที่บรรจุ ‘เซ็กซ์ (Sex)’ หรือการมีเพศสัมพันธ์ เป็นการแข่งขันกีฬาประเภทหนึ่ง” ตามด้วยการแชร์ข่าวทั้งบนโลกออนไลน์ (รวมถึงผู้เขียนเองก็มีคนรู้จักกันมาสอบถามว่าข่าวนี้จริงหรือเปล่า?) ก่อนที่เพียงไม่กี่วัน “ความจริงก็กระจ่าง” ว่าเรื่องทั้งหมดเป็นเพียง “ข้อมูลคลาดเคลื่อน (Mislead หรือ Misinformation)” ทำเอาคนที่ตื่นเต้น (และสงสัยว่าของแบบนี้มันแข่งกันได้ด้วยหรือ?) รอเก้อไปตามๆ กัน

“การแข่งขันเซ็กซ์ชิงแชมป์ยุโรป (European Sex Championship) ผู้เข้าร่วมจะแข่งขันใน 16 รูปแบบ (Discipline) ในช่วง 6 สัปดาห์ การแข่งขันแต่ละรูปแบบจะใช้เวลาระหว่าง 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง และผู้เข้าร่วมอาจต้องแข่งขันนานถึง 6 ชั่วโมงต่อวัน คาดว่าจะมีผู้เข้าร่วมการแข่งขัน 20 คนจากประเทศต่างๆ ส่วนการหาผู้ชนะจะมีคณะกรรมการให้คะแนน รวมถึงการร่วมให้คะแนนโดยผู้ชม นอกจากนั้น ยังมีคะแนนพิเศษหาผู้เข้าแข่งขันแสดงความรู้เกี่ยวกับทฤษฎีของกามาสุตรา (Kamasutra-ตำราสอนเพศศึกษาของอินเดียโบราณ)” รายงานจาก Marca หนังสือพิมพ์กีฬาในสเปน วันที่ 5 มิ.ย. 2566 

“นักกีฬาจะต้องแข่งขันอย่างทรหดเป็นเวลา 6 ชั่วโมงต่อวันใน 16 รูปแบบ มีการให้คะแนนโดยผู้เชี่ยวชาญ 5 ท่าน ตามเกณฑ์อันประกอบด้วยการสื่อสาร (Communication) ความอดทน (Endurance) ความเข้ากันได้ (Chemistry) และความรู้เรื่องเพศศึกษา (Sex Education) อัตราการเต้นของหัวใจ (Heart Rates) และความดันโลหิต (Blood Pressure) จะได้รับการพิจารณาด้วย และยังเปิดให้ผู้ที่รับชมถ่ายทอดสดได้ร่วมให้คะแนนอีกทางหนึ่ง” รายงานจาก The Sun หนังสือพิมพ์ในอังกฤษในวันที่ 4 มิ.ย. 2566

อย่างไรก็ตาม มีคำยืนยันจาก แอนนา เซ็ทซ์แมน (Anna Setzman) โฆษกของสมาพันธ์กีฬาสวีเดน (Swedish Sports Confederation) องค์กรกลางในแวดวงกีฬาของสวีเดนที่รับจดทะเบียนสมาคมกีฬาชนิดต่างๆ (เช่นเดียวกับในไทยที่มี “การกีฬาแห่งประเทศไทย (กกท.)” เป็นองค์กรกลางรับจดทะเบียน) ที่ออกมายืนยันว่าข่าวดังกล่าวเป็นความเข้าใจคลาดเคลื่อน และสวีเดนยังไม่มีการรับรองเซ็กซ์เป็นกีฬาอย่างเป็นทางการแต่อย่างใด

“สมาพันธ์กีฬาแห่งสวีเดนทราบข้อเท็จจริงที่ว่าสื่อต่างประเทศบางส่วนกำลังเผยแพร่ข่าวในขณะนี้ว่าสหพันธ์เซ็กซ์ (Sex Federation) ได้กลายเป็นสมาชิกของสมาพันธ์กีฬาแห่งสวีเดน ซึ่งข้อมูลดังกล่าวเป็นข้อมูลเท็จ (False) โดยมีจุดประสงค์เพื่อป้ายสี (Smearing) วงการกีฬาของสวีเดนและประเทศสวีเดน สหพันธ์เซ็กซ์ไม่ได้เป็นสมาชิกของสมาพันธ์กีฬาสวีเดน ข้อมูลทั้งหมดนี้เป็นเท็จ” รายงานจาก Deccan Herald หนังสือพิมพ์ในอินเดีย วันที่ 6 มิ.ย. 2566 อ้างคำชี้แจงของ แอนนา เซ็ทซ์แมน

แล้วที่มาของข่าวลือนี้มาจากไหน? สำนักข่าว DW (Deutsche Welle) เยอรมนี เสนอรายงาน “Fact check: No, Sweden is not holding a ‘sex championship’” ตรวจสอบข้อเท็จจริงแล้วเผยแพร่ในวันที่ 7 มิ.ย. 2566 ระบุว่า ในวันที่ 4 มิ.ย. 2566 The Times of India หนังสือพิมพ์ชื่อดังฉบับหนึ่งในอินเดีย พาดหัวข่าว “Sweden Will Soon Host the European Sex Championship” อีกทั้งเมื่อเข้าไปดู Link ข่าวต้นทาง เนื้อหาข่าวเริ่มต้นด้วยการระบุว่า “Sweden has formally recognised sex as a sport and will stage its first-ever sex tournament the following week. (สวีเดนยอมรับการมีเพศสัมพันธ์เป็นกีฬาอย่างเป็นทางการและจะจัดการแข่งขันการมีเพศสัมพันธ์ครั้งแรกในสัปดาห์หน้า)” ซึ่งหมายถึงวันที่ 8 มิ.ย. 2566 และต่อเนื่องไปเป็นเวลา 6 สัปดาห์ ที่เมืองกอเธนเบิร์ก (Gothenburg) ในภาคตะวันตกเฉียงใต้ของสวีเดน จากนั้นข่าวก็ถูกแชร์ต่ออย่างรวดเร็วทั้งสื่อมวลชนกระแสหลักและคนทั่วไปที่ใช้สื่อสังคมออนไลน์

นอกจากจะรายงานคำชี้แจงของ แอนนา เซ็ทซ์แมน โฆษกของสมาพันธ์กีฬาสวีเดนว่าเรื่องดังกล่าวเป็นข้อมูลเท็จแล้ว สำนักข่าว DW ยังสืบค้นย้อนไปในจุดที่น่าจะเป็น “ต้นตอ” ของข่าวนี้ นั่นคือ ชายที่ชื่อ ดราแกน บราติค (Dragan Bratic) เจ้าของสถานบันเทิงแนววาบหวิว (Strip Club) โดยอ้างถึงรายงานของ Goteborgs-Posten หนังสือพิมพ์ท้องถิ่นในเมืองโกเธนเบิร์กของสวีเดน เมื่อวันที่ 26 เม.ย. 2566 ที่ระบุว่า เบรดิค มีกิจการหลายแห่งในเมืองเยินเชอปิง (Jönköping) ทางภาคใต้ของสวีเดน และทางตะวันออกของเมืองโกเธนเบิร์ก ในเดือน ม.ค. 2566 ได้ยื่นจดทะเบียนกับองค์กรกลางด้านกีฬาของสวีเดน โดยหวังว่าเซ็กซ์จะถูกยอมรับทั้งการฝึกฝนและแข่งขันเฉกเช่นกีฬาชนิดอื่นๆ 

อย่างไรก็ตาม บียอร์น อีริคส์สัน (Bjorn Eriksson) ประธานสมาพันธ์กีฬาสวีเดน (Swedish Sports Confederation หรือ Riksidrottsförbundet) ได้ออกมาปฏิเสธเรื่องดังกล่าว จากนั้นก็มีประกาศอย่างเป็นทางการของสมาพันธ์กีฬาสวีเดนว่าทางสมาพันธ์ฯ ไม่รับรองคำขอจดทะเบียนของบราติกด้วยสาเหตุหลักคือคำขอจดทะเบียนนั้นไม่สมบูรณ์ เนื่องจาก “สหพันธ์เซ็กซ์แห่งสวีเดน (The Swedish Sex Federation หรือ Svenska Sexförbundet )” เพิกเฉยต่อคำแนะนำของสมาพันธ์ฯ ที่ให้เพิ่มเติมและแก้ไขข้อบกพร่องในคำขอจดทะเบียน ทำให้ไม่สามารถตรวจสอบสาระสำคัญของเอกสารการสมัครได้ นั่นหมายถึงคำขอจดทะเบียนถูกปัดตกไปโดยปริยาย 

และต้องบอกว่าในเวลานั้นไม่ได้มีเพียงสหพันธ์เซ็กซ์แห่งสวีเดนที่ถูกปฏิเสธการรับจดทะเบียน โดยยังมีสมาคมกีฬาอื่นๆ ที่ถูกประกาศในลักษณะเดียวกัน อาทิ สหพันธ์กีฬาอี-สปอร์ตแห่งสวีเดน (Swedish E-sport Federation หรือ Svenska E-sportförbundet ) และสหพันธ์กีฬาเรือแคนู สลาลอมแห่งสวีเดน (Swedish Canoe Slalom Federation หรือ Svenska Kanotslalomförbundet) ในขณะที่ สมาคมฟังก์ชันฟิตเนสแห่งสวีเดน (Swedish Association for Functional Fitness หรือ Svenska Förbundet för Funktionell Fitness) ได้รับการรับรองการจดทะเบียน

แม้ว่าจะไม่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ แต่นายดราแกน บราติค ยังคงมุ่งมั่นจะจัดการแข่งขันต่อไป โดยรายงานข่าวจาก Daily Star หนังสือพิมพ์ในอังกฤษ เมื่อวันที่ 6 มิ.ย. 2566 อ้างคำยืนยันจากสหพันธ์เซ็กซ์แห่งสวีเดน ที่ระบุว่า การแข่งขันเซ็กซ์จะยังคงเริ่มจัดขึ้นตามกำหนดการเดิมคือในวันที่ 8 มิ.ย. 2566  อีกทั้งยังตั้งคำถามว่า เหตุใดการเล่นวีดีโอเกมอย่างอี-สปอร์ตถึงได้รับการยอมรับในฐานะกีฬา การแข่งขันการมีเพศสัมพันธ์ชิงชนะเลิศแห่งยุโรปจัดขึ้นจริงและจะมีการแข่งขันครั้งแรกในวันที่ 8 มิ.ย. 2566 ที่ประเทศสวีเดน ไม่ว่ากิจกรรมการมีเพศสัมพันธ์จะเป็นถือว่าเป็นกีฬาหรือไม่นั้นไม่สำคัญ แม้กระทั่งการประกวดเพลงอย่างยูโรวิชั่น (Eurovision) ก็ยังถือว่าเป็นการแข่งขันได้แม้ไม่ใช่กีฬา

(หมายเหตุ : มีรายงานเพิ่มเติมว่า ในวันที่ 28 พ.ค. 2566 สหพันธ์กีฬาอี-สปอร์ตแห่งสวีเดน ได้รับการรับรองการจดทะเบียนแล้ว อาทิ โจนาธาน ‘โลดา’ เบิร์ก (Jonathan ‘Loda’ Berg ) อดีตนักกีฬาอี-สปอร์ตชาวสวีเดนที่ภายหลังผันตัวมาเป็นผู้ฝึกสอนให้กับทีม Alliance โพสต์ข้อความผ่านทวิตเตอร์ แสดงความยินดีกับข่าวดังกล่าว เช่นเดียวกับสำนักข่าวออนไลน์ด้านแวดวงอี-สปอร์ตอย่าง Dot Esports ก็ยืนยันข่าวนี้เช่นกัน โดยระบุว่า ผลการลงมติจากสมาคมกีฬาต่างๆ ภายใต้สมาพันธ์กีฬาสวีเดน ยอมรับสมาคมอี-สปอร์ตในฐานะสมาชิกใหม่ของสมาพันธ์ ด้วยคะแนนเสียงไม่เป็นเอกฉันท์ ที่ 108 ต่อ 71)

เชื่อว่าในวันที่บทความนี้เผยแพร่ก็น่าจะได้ทราบกันชัดเจนแล้วว่าการแข่งขันเซ็กซ์จะเกิดขึ้นจริงหรือไม่ ซึ่งขณะที่กำลังเขียนบทความในค่ำคืนของวันที่ 7 มิ.ย. 2566 ตามเวลาประเทศไทย ผู้เขียนได้เข้าไปดูในเว็บไซต์ที่อ้างว่าจะทำการถ่ายทอดสดแล้ว พบว่ามีการตั้งนาฬิกานับถอยหลังสู่การเริ่มแข่งขัน อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนไม่สามารถนำ Link URL ของเว็บไซต์ดังกล่าวมาเผยแพร่ได้ เนื่องจากอาจเข้าข่ายผิดกฎหมายเผยแพร่สื่อลามกอนาจาร

แต่สิ่งที่อยากฝากเป็นข้อคิดของบทความนี้คือ “ถ้อยคำในข่าวที่คาดเคลื่อนอาจนำไปสู่ความเข้าใจผิดของผู้รับสารได้” โดยหากย้อนไปดูข่าว Sweden Will Soon Host the European Sex Championship ของ The Times of India ที่ประโยคแรกของเนื้อหาข่าวบรรยายว่า Sweden has formally recognised sex as a sport and will stage its first-ever sex tournament the following week. มีการใช้คำว่า “formally” ที่แปลว่า “อย่างเป็นทางการ” ขยายความคำว่า “recognise” ที่แปลว่า “ยอมรับ” ซึ่งอาจทำให้ผู้รับสารเข้าใจไปว่าทางการสวีเดนยอมรับเซ็กซ์เป็นกีฬาแล้ว

และด้วยความที่งานนี้ความผิดพลาดเกิดขึ้นกับสื่อระดับยักษ์ใหญ่ของประเทศ..จึงกลายเป็นมาเป็น “กรณีศึกษา” และ “อุทาหรณ์” ให้ผู้ประกอบวิชาชีพสื่อมวลชนไม่ว่าสาขาใดต้องใช้ความระมัดวัง ยิ่งในยุคดิจิทัลที่ข้อมูลต่างๆ ถูกแชร์ต่ออย่างรวดเร็วและกว้างขวาง ย่อมไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะหักล้างข้อมูลที่ผิดพลาดนั้น แม้จะพยายามนำเสนอเนื้อหาแก้ไขข้อเท็จจริงภายหลังไปสักเท่าไรก็ตาม!!!

-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-

อ้างอิง

https://www.dailynews.co.th/news/2403559/ (ขอวาร์ปด้วย! สหพันธ์เซ็กซ์สวีเดนจัดศึกบู๊นานาชาติฝันดันเป็นการแข่งขันกีฬาทางการ : เดลินิวส์ 5 มิ.ย. 2566)

https://mgronline.com/sport/detail/9660000051951 (สวีเดน บรรจุ “เซ็กซ์” เป็นกีฬามีจัดเเข่งขัน รวมถึงชิงเเชมป์ยุโรป : ผู้จัดการ 6 มิ.ย. 2566)

https://www.khaosod.co.th/sports/news_7700991 (สมาพันธ์กีฬา สวีเดน ปฎิเสธบรรจุ เซ็กซ์ เป็นชนิด กีฬา อย่างเป็นทางการ : ข่าวสด 6 มิ.ย. 2566)

https://www.sanook.com/sport/1465220/ (ดับฝันคนรอดู! สวีเดนออกโรงปัดแนวคิดบรรจุ “เซ็กซ์” เป็นกีฬาแข่งชิงแชมป์ยุโรป : สนุกดอทคอม 7 มิ.ย. 2566)

https://www.thesun.co.uk/sport/22577655/sex-fanatics-plot-official-recognised-sport-international-tournament/ (Sex fanatics plot bid to make bonking an official sport by hosting international tournament : The Sun 4 มิ.ย. 2566)

https://www.marca.com/en/more-sports/2023/06/05/647dba1ae2704eba9c8b45c4.html (Registering sex as a sport and creating a European Championship: What is it? : Marca 5 มิ.ย. 2566)

https://www.deccanherald.com/international/world-trending/sweden-recognises-sex-as-sport-here-is-what-we-know-1225275.html (Sweden recognises sex as sport? Here is what we know : Deccan Herald : 6 มิ.ย. 2566)

https://www.dw.com/en/fact-check-no-sweden-is-not-holding-a-sex-championship/a-65841986 (Fact check: No, Sweden is not holding a ‘sex championship’ : Deutsche Welle 7 มิ.ย. 2566)

https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/sweden-will-soon-host-the-european-sex-championship/articleshow/100743798.cms?from=mdr (Sweden will soon host the European sex championship : The Times of India 4 มิ.ย. 2566)

https://www.gp.se/sport/svenska-sexf%C3%B6rbundet-nobbas-av-riksidrottsf%C3%B6rbundet-1.98053698 (Svenska Sexförbundet nobbas av Riksidrottsförbundet : 26 เม.ย. 2566)

https://www.dailystar.co.uk/sport/other-sports/sweden-sex-championship-official-sport-30166314 (Strip club boss launches ‘six-week sex championship’ as as official sport : Daily Star 6 มิ.ย. 2566)

Congratulations to the esports federation in Sweden for getting accepted into the sports federation today!

I really didn’t believe we would make it so a BIG BIG thank you to everyone who has worked hard to make this happen.

FINALLY

WE WILL NEVER CANCEL A TI AGAIN

— Jonathan “Loda” Berg (@LodaBerg) May 28, 2023

https://dotesports.com/general/news/controversial-vote-sees-swedish-esports-officially-recognized-by-national-federation (Controversial vote sees Swedish esports officially recognized by national federation : Dot Esports 28 พ.ค. 2566)

---

14 มิ.ย. 2566 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ร่วมกับ มูลนิธิฟรีดริชเนามัน (ประเทศไทย) จัดกิจกรรมรับฟังความคิดเห็น เพื่อสร้างความเป็นธรรมในสังคม (PLACE OF JUSTICE) และเสวนาหัวข้อ “อาชญากรรมไซเบอร์กับบทบาทผู้ตรวจการแผ่นดินในยุคดิจิทัล” ภายใต้โครงการส่งเสริมธรรมาภิบาลและการมีส่วนร่วมของภาครัฐและภาคประชาสังคม ณ ห้อง 901-902 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ศูนย์ราชการฯ ถ.แจ้งวัฒนะ กรุงเทพฯ และถ่ายทอดสดผ่านเฟจเฟซบุ๊ก สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน

คมขวัญ กาญจนกุญชร รองเลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน กล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการจัดกิจกรรมครั้งนี้ว่า มุ่งหวังให้ความรู้เกี่ยวกับสิทธิเสรีภาพของประชาชนต่อการดำเนินงานของหน่วยงานรัฐ การดำเนินงานตามอำนาจหน้าที่ของผู้ตรวจการแผ่นดิน อันเป็นประโยชน์ต่อประชาชนและสังคม ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการดำเนินงานของผู้ตรวจการแผ่นดิน การเสนอความคิดเห็นและแนวทางแก้ปัญหาที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนหรือความไม่เป็นธรรมให้แก่ประชาชน

“การดำเนินกิจกรรมในครั้งนี้เป็นความร่วมมือระหว่าง สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินและมูลนิธิฟรีดริชเนามัน (ประเทศไทย) รวมถึงเครือข่ายหน่วยงานจากภาคส่วนต่างๆ โดยได้หยิบยกปัญหาความเดือดร้อนที่มีผลกระทบต่อประชาชนในวงกว้างที่ได้รับจากอาชญากรรมไซเบอร์ เช่น การดูดเงินจากบัญชีเงินฝากธนาคาร ข่าวปลอม การหลอกลวงผ่านรูปแบบต่างๆ ทางออนไลน์” รองเลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน กล่าว

จากนั้นจึงเป็นช่วงเสวนาในหัวข้อ “อาชญากรรมไซเบอร์กับบทบาทผู้ตรวจการแผ่นดินในยุคดิจิทัล” โดย รศ.อิสสรีย์ หรรษาจรูญโรจน์ ผู้ตรวจการแผ่นดิน ยกตัวอย่างอาชญากรรมไซเบอร์หลากหลายประเภท เช่น “Spoofing” การเข้าสู่เครื่องที่อยู่ระยะไกลโดยการปลอมแปลงที่อยู่อินเตอร์เน็ตของเหยื่อที่เข้าถึงได้ง่าย “Sniffer” การดักจับข้อมูลที่ผ่านระบบเครือข่ายทำให้ทราบรหัสผ่านของบุคคลอื่น “Modification” การเปลี่ยนแปลงข้อมูลโดยดักข้อมูลจากผู้ส่งแล้วแก้ไขก่อนส่งต่อให้ผู้รับ ทำให้ผู้รับได้ข้อมูลผิดพลาด “Denial of Service” การส่งข้อมูลขยะจำนวนมากไปหาเป้าหมายเพื่อให้ระบบล่ม “Delay” การหน่วงเวลา ทำให้ Server ทำงานได้ช้าลง “Remote Control” แฝงตัวเข้ามาในระบบแล้วยึดครองเพื่อควบคุมจากระยะไกล “Identity Theft” การนำข้อมูลของเหยื่อไปสวมรอย เช่น นำไปเปิดบัญชีธนาคาร “Phishing” การสร้างเว็บไซต์ปลอมหลอกเหยื่อให้กรอกข้อมูลส่วนบุคคล ไปจนถึง “Dark Web” หรือเครือข่ายอินเตอร์เน็ตใต้ดินที่เป็นแหล่งรวมสิ่งผิดกฎหมาย “Ransomware” มัลแวร์ยึดระบบเพื่อเรียกค่าไถ่ หากไม่จ่ายเงินให้คนร้ายก็ไม่สามารถใช้งานระบบได้ เป็นต้น

นอกจากตัวอย่างข้างต้นของอาชญากรรมไซเบอร์ที่กระทำต่อวัตถุแล้ว ยังมีอาชญากรรมไซเบอร์ที่ส่งผลกระทบต่อจิตใจและลุกลามสู่สังคม เช่น “Information Operation (IO)” สร้างเนื้อหาแย่งชิงความเชื่อมวลชน ครอบงำความจริงให้คนในสังคมเข้าใจตามทิศทางที่ต้องการ “Hoax” การสร้างข่าวหลอกลวงเพื่อสร้างยอดผู้ชม “Psychological on cyber warfare” การทำสงครามปฏิบัติการทางจิตวิทยาบนสื่ออินเตอร์เน็ตเพื่อปลุกระดมทางการเมืองหรือสร้างอาชญากรรมแห่งความเกลียดชัง 

“อาชญากรรมไซเบอร์สร้างความเดือดร้อนให้กับประชาชนในวงกว้าง กระทบในหลายมิติทั้งเศรษฐกิจและสังคม เรื่องของความมั่นคงและความปลอดภัยในชีวิต ทรัพย์สิน เอาง่ายๆ เลย อยากให้ไปตรวจสอบในเรื่องของการถูกดูดเงินจากบัญชีธนาคาร เรื่องของข่าวปลอมที่เกิดขึ้นว่าเราจะมีวิธีดำเนินการอย่างไรเพื่อแก้ไข เรื่องการหลอกลวงออนไลน์ผ่านคอลเซ็นเตอร์ เรื่องเว็บสินค้าออนไลน์ หาคู่ออนไลน์ สื่อลามกออนไลน์ พนันออนไลน์ ทั้งหมดนี้คือความเสี่ยง และเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วงเป็นอย่างยิ่ง” รศ.อิสสรีย์ กล่าว

พ.ต.อ.เจษฎา บุรินทร์สุชาติ ผู้กำกับการกลุ่มงานรักษาความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์ กองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี เปิดเผยว่า นับตั้งแต่ที่มีระบบแจ้งความออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ www.thaipoliceonline.com ข้อมูลวันที่ 1 มี.ค. 2565 – 31 พ.ค. 2566 พบการร้องทุกข์หรือแจ้งเบาะแสที่เกี่ยวข้องกับการกระทำผิดทางออนไลน์ 270,306 เรื่องจากทั้งหมด 296,243 เรื่อง 

ประเภทอาชญากรรมออนไลน์ตามลักษณะที่พบในประเทศไทยแบ่งเป็น 14 ประเภท “เรื่องที่มีการร้องทุกข์เข้ามาส่วนใหญ่คือการฉ้อโกงหรือหลอกลวง” ไล่ตั้งแต่ “อันดับ 1 หลอกซื้อ-ขายสินค้าออนไลน์” อาทิ ถูกหลอกโอนเงินไปยังบัญชีที่ไม่ใช่เป็นผู้ขายสินค้า ซื้อของแล้วไม่ได้ของ ซึ่งสร้างความเสียหายประมาณ 1 พันล้านบาทต่อปี “อันดับ 2 หลอกชวนทำงาน” วิธีการของมิจฉาชีพคือหลอกให้เหยื่อโอนเงินไปให้โดยอ้างว่าเป็นค่าสมัคร ค่าตรวจสอบประวัติ ฯลฯ เหยื่อมักเป็นคนหาเช้ากินค่ำที่ต้องการอาชีพเสริม “อันดับ 3 หลอกกู้เงิน” หลายคนต้องการเงินกู้เมื่อเจอโฆษณาทางออนไลน์จึงหลงเชื่อ ซึ่งนอกจากจะไม่ได้เงินกู้แล้วยังต้องเสียเงินที่มีอยู่ไปอีก โดยมิจฉาชีพจะใช้อุบายให้โอนเงินอ้างเป็นค่าดำเนินการต่างๆ นานา เช่นเดียวกับการหลอกชวนทำงาน “อันดับ 4 หลอกลงทุน” ข้อสังเกตคือเหยื่อมิจฉาชีพประเภทนี้มักเป็นคนมีการศึกษาสูงและมีหน้าที่การงานดี โดยมิจฉาชีพใช้อุบายสร้างรูปแบบการลงทุนที่ดูซับซ้อนแต่ฉลาดหลักแหลมน่าเชื่อถือ เมื่อเหยื่อหลงเชื่อวางเงินลงทุนไปจนท้ายที่สุดพบว่าถอนเงินไม่ได้ และ “อันดับ 5 ข่มขู่ทางโทรศัพท์” ก็คือแก๊งคอลเซ็นเตอร์ 

ทั้งนี้ “อาชญากรรมไซเบอร์ไม่โดนกับตัวก็ไม่รู้” หรือบางคนคิดว่ารู้แล้วแต่จริงๆ คือไม่รู้ในสิ่งที่กำลังจะถูกหลอก หากมีเวลาก็อยากให้ศึกษาหาความรู้ไว้ และฝากแนวทางระมัดระวัง “ดูจากใจคนเอง ไม่โลภ ไม่กลัว ไม่หลง มีสติ” เจออะไรที่ไม่รู้จักหรือที่แปลกๆ อย่าเพิ่งปักใจเชื่อ เพราะคนร้ายจะหลอกทุกวิธีการ อะไรที่คิดว่าไม่น่าจะหลอกได้ก็หลอก และ “ถ้าพลาดท่าเสียเงินไปแล้วก็อย่าไปทำให้เสียเพิ่มอีก” หลายคนเสียดายเงินที่เสียไปครั้งแรก ถึงขั้นไปเอาเงินทั้งหมดที่มีหรือไปกู้หนี้ยืมสินมา สุดท้ายแทนที่จะเสียน้อยกลายเป็นเสียมาก

อนึ่ง สิ่งที่ตนเป็นห่วงคือ “ช่องว่างระหว่างวัย” คนรุ่นใหม่ใช้เทคโนโลยีกันคล่องแคล่วในขณะที่ผู้สูงอายุตามไม่ทัน และเมื่อใช้ไม่เป็นก็ไม่ค่อยอยากถามลูกหลาน หรือบางทีลูกหลานก็ไม่อยากตอบ สิ่งที่อยากเสนอแนะคือ “คุยเรื่องเทคโนโลยีให้มากขึ้น” สร้างความตื่นตัว เช่น รู้จักแพลตฟอร์ม อวตาร (การใช้สื่อสังคมออนไลน์แบบปกปิดตัวตน) รอยเท้าดิจิทัล (ทำอะไรไว้บนโลกออนไลน์ย่อมมีร่องรอยทิ้งไว้เสมอไม่ว่าจะผ่านไปนานเท่าใดก็ตาม) หรือข่าวตำรวจจับมิจฉาชีพออนไลน์ ลงทุนอย่างไรไม่เสี่ยงถูกหลอก ฯลฯ เรื่องเหล่านี้สามารถคุยกันได้ หรือแม้แต่การส่งต่อข้อมูลก็ต้องระวัง เพราะคนรับข้อมูลหากมองว่าส่งจากบุคคลที่น่าเชื่อถือก็อาจหลงเชื่อ 

“สิ่งหนึ่งที่ผมอยากจะเตือนซึ่งเห็นจากการมาแจ้งของประชาชน หากท่านคิดว่าถูกหลอก เสียไปน้อยก็ยอมเสียไป อย่าไปคิดว่าต้องหลงเชื่อเขา โอนเพิ่มไปอีก ถ้าตัดตรงนี้ได้ ตัดใจตัวเองได้ คิดว่าตัวเองพลาดไปแล้วก็หยุดโอน แล้วก็ไปหาข้อมูลว่ามันคืออะไร แล้วเอาข้อมูลมาแจ้งความ ตรงนี้ก็จะช่วยป้องกันตัวท่านได้ แล้วเอาเรื่องนั้นเป็นประสบการณ์มาเล่าให้คนรอบข้างท่านฟัง ก็จะช่วยกันสร้างภูมิคุ้มกันให้คนทั้งประเทศ อาชญากรรมทางเทคโนโลยีก็จะน้อยลง” พ.ต.อ.เจษฎา กล่าว

สัจจะ โชคบุญส่งสวัสดิ์ ผู้อำนวยการกองป้องกันและปราบปรามการกระทำผิดทางเทคโนโลยีสารสนเทศ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ยกตัวอย่างมิจฉาชีพออนไลน์ คือการทำเพจเฟซบุ๊กปลอมแอบอ้างเป็นบริษัทเอกชนขนาดใหญ่ ทั้งที่เลิกกิจการไปแล้วหรือยังประกอบกิจการอยู่ ลงโฆษณาขายสินค้าบ้าง รับสมัครพนักงานบ้าง หลอกร่วมลงทุนบ้าง วิธีสังเกตง่ายๆ คือหากเป็นเพจจริงของบริษัทนั้นๆ จะมีเครื่องหมายถูก หรือดูที่ระยะเวลาการเปิดเพจ เพราะหากเป็นเพจปลอมมักเพิ่งเปิดได้ไม่นาน รวมถึงมียอดผู้ติดตามและจำนวนความคิดเห็นจากประชาชนน้อยผิดวิสัยแบรนด์ดัง 

ทั้งนี้ รัฐบาลให้ความสำคัญกับปัญหาอาชญากรรมไซเบอร์ โดยเมื่อช่วงปลายปี 2565 มีมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) ให้กระทรวงดิจิทัลฯ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ร่วมกันแก้ไข จนออกมาเป็น พ.ร.ก.มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ.2566 เนื่องจากแต่ละหน่วยงานมีกฎหมายของตนเอง แต่ก็ยังมีช่องว่างอยู่  เช่น ปกติแล้วผู้เสียหายในคดีอาชญากรรมต้องไปแจ้งความ ณ สถานีตำรวจที่รับผิดชอบท้องที่เกิดเหตุ ซึ่งเมื่อเป็นคดีทางออนไลน์ก็เป็นความยากลำบากของประชาชน บางทีเกิดข้ามจังหวัดก็มี จึงแก้ไขให้สามารถแจ้งความได้ทุกท้องที่หรือผ่านระบบแจ้งความออนไลน์ มีบทลงโทษ “บัญชีม้า-ซิมม้า” ผู้รับจ้างเปิดบัญชีธนาคาร รับจ้างเปิดใช้งานซิมโทรศัพท์มือถือ หากบัญชีหรือซิมนั้นถูกนำไปใช้ทำสิ่งผิดกฎหมาย ตลอดจนการให้อำนาจธนาคารยับยั้งธุรกรรมทางการเงินบัญชีต้องสงสัยกรณีมีผู้เสียหายร้องทุกข์ว่าตกเป็นเหยื่อถูกหลอก หรือธนาคารตรวจพบธุรกรรมที่ดูน่าสงสัย เพื่อสกัดกั้นการโอนย้ายเงินโดยมิจฉาชีพ

“จะมีส่วนที่ทำได้และส่วนที่ต้องรอพัฒนา ส่วนที่ทำได้เลยก็ตามมาตรา 7 มาตรา 6 ซึ่งยังคุยกันอยู่ว่าเหตุอันต้องสงสัยเราจะเอาอะไรเป็นเหตุ เพราะต้องเข้าใจเจ้าหน้าที่ หากไปยับยั้งโดยที่มันไม่ใช่ เจ้าหน้าที่ธนาคารบางท่านอาจจะขาดประสบการณ์ เพราะโทรไปคอลเซ็นเตอร์ก็ยังไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญ ก็มีการอบรมสร้างมาตรฐาน จนสุดท้ายก็จะเป็นเบอร์เดียวให้ประชาชน เพราะตอนนี้เขาแยกตามธนาคาร ตรงนี้ก็จะให้ความมั่นใจและความรวดเร็วที่จะดูแลประชาชน” ผอ.กองป้องกันและปราบปรามการกระทำผิดทางเทคโนโลยีสารสนเทศ กระทรวงดิจิทัลฯ กล่าว

สุภิญญา กลางณรงค์ ผู้ร่วมก่อตั้ง โคแฟค (ประเทศไทย) กล่าวว่า ย้อนไป 20 ปีก่อน คนมองอินเตอร์เน็ตเหมือนดินแดนในอุดมคติซึ่งผู้คนจะได้มีเสรีภาพและโอกาสใหม่ๆ แต่เมื่อมีคนเข้ามาอยู่ในพื้นที่นี้มากขึ้นก็เป็นธรรมดาที่จะมีอาชญากรเข้ามาด้วย จึงต้องมีการสร้างภูมิคุ้มกันควบคู่ไปกับการบังคับใช้กฎหมาย ทั้งนี้ มีคำว่า Information Disorder หรือความผิดปกติของข้อมูลข่าวสาร หลายคนอาจเรียกว่า Fake News หรือข่าวลวง ซึ่งเป็นคำที่แคบเกินไปและทำให้เข้าใจผิด เพราะคำว่า News หรือข่าว ตามหลักวารสารศาสตร์ต้องประกอบสร้างด้วยข้อเท็จจริง เพราะหากเป็น Fake หรือเรื่องหลอกลวง ก็ไม่มีคุณค่าเป็นข่าวตั้งแต่แรก แต่เป็น Information หรือข้อมูล

ซึ่งหาก Information ผิดเพี้ยนไป ก็จะกลายเป็นคำว่า Disinformation หมายถึงข้อมูลบิดเบือนที่มีเจตนาและเป็นเจตนาที่ไม่ดี แต่หากเป็นข้อมูลที่ทำให้เข้าใจผิดแต่ไม่ได้เกิดขึ้นโดยเจตนา จะเรียกว่า Misinformation และหากนำข้อมูลจริงมาใช้หลอกลวงผู้อื่น เช่น นำรูปภาพและข้อมูลของบุคคลอื่นมาบิดเบือน เรียกว่า Malinformation หมายถึงการนำข้อมูลไปใช้ในทางที่ผิด ทั้งนี้ ในสถานการณ์โรคระบาดโควิด-19 มีคำว่า Infodemic เป็นการรวมกันระหว่างคำว่า Information กับ Pandemic (หรือ Epidemic) หมายถึงข้อมูลข่าวสารที่แพร่กระจายเหมือนโรคระบาด และในจำนวนนี้ก็มีข้อมูลเท็จหรือข้อมูลบิดเบือนด้วย ซึ่งส่งผลต่อการตัดสินใจของคน

สำหรับการป้องกันการตกเป็นเหยื่อข้อมูลลวง ต้องมีทักษะในการตรวจสอบ เช่น คนรุ่นใหม่อาจต้องแนะนำผู้ใหญ่ในบ้านถึงการใช้เครื่องมือ อาทิ ใช้แพลตฟอร์มโคแฟคที่มีฐานข้อมูลข่าวลวง หรือสอนวิธีดูความน่าเชื่อถือของเพจเฟซบุ๊ก ทักษะเหล่านี้ต้องเร่งเสริมสร้างอย่างเร่งด่วน หรือหากเป็นเด็กและเยาวชนก็ต้องมีหลักสูตรในระบบการศึกษา อย่างที่ประเทศฟินแลนด์ หลักสูตรไปไกลกว่า Digital Literacy หรือการรู้เท่าทันเทคโนโลยีดิจิทัล โดยเป็น Digital Intelligence หรือความฉลาดทางดิจิทัล ซึ่งเป็นขั้นสูงในการรับมือ เนื่องจากมีทั้งเทคโนโลยี Deepfake สามารถปลอมแปลงภาพและเสียง AI หรือปัญญาประดิษฐ์ จนเรื่องจริง-ลวงแทบจะแยกได้ยากขึ้นเรื่อยๆ

“ถ้าเป็นเรื่องเกี่ยวกับช็อปออนไลน์ ส่วนตัวนอกจากจะใช้หลักของถูก-ของดี-ของฟรีไม่มีในโลกแล้ว ถ้ามัน Too good to be true (ดูดีเกินกว่าจะเป็นจริงได้) มันก็ไม่น่าจะใช่ ต้องเตือนตัวเองอย่างนี้ อะไรที่มันดูราคาถูกเกินไป มันดูโอ้โห! ที่พักผ่อนหรูหราไฮโซเลย แต่หลับคืนละพัน คืนละพันสอง หรือห้าร้อย มันก็มีแนวโน้มจะ Too good to be true แนวโน้มจะถูกหลอกแน่นอน อาจจะต้องใช้หลักวิธีการยับยั้งชั่งใจตรงนี้” สุภิญญา กล่าว

ในช่วงท้ายยังมีการบรรยายเรื่อง “รู้ทันการถูกละเมิดสิทธิส่วนบุคคลทางไซเบอร์” โดย กุลธิดา สามะพุทธิ บรรณาธิการ โคแฟค (ประเทศไทย) กล่าวถึงข้อมูลเท็จ 7 ประเภท 1.Satire & Parody หรือการเสียดสีล้อเลียน แม้ไม่ตั้งใจก่ออันตรายแต่ก็อาจมีผู้หลงเชื่อว่าเป็นเรื่องจริง 2.False Connection พาดหัวกับเนื้อหาไปกันคนละทาง 3.Misleading Content ข้อมูลเท็จที่มีเจตนาชี้นำให้เข้าใจผิด 4.False Context ข้อมูลจริงแต่ผิดบริบท 5.Imposter Content สวมรอยเป็นบุคคลอื่น 6.Manipulated Content ตกแต่งภาพ-ตัดต่อคลิปวีดีโอเพื่อสร้างเรื่องเท็จ และ 7. Fabricated Content กุเรื่องใหม่ทั้งหมดเพื่อหลอกลวง

อย่างไรก็ตาม มีความท้าทายในการตรวจสอบ 1.ปริมาณข้อมูลมหาศาลมาก ไม่สามารถหักล้างหรือป้องกันเรื่องเท็จได้ทั้งหมด 2.เรื่องนั้นเป็นมากกว่าข่าวลวง หมายถึงเป็นความจริงที่ถูกดัดแปลงปรุงแต่งให้เกิดความเข้าใจผิด แต่ก็ไม่สามารถฟันธงได้ว่าจริงหรือเท็จ 3.ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร ขึ้นชื่อว่าปฏิบัติการย่อมมีเครื่องมือและการทำงานอย่างเป็นระบบ จึงไม่ง่ายที่จะรับมือ และ 4.คนไม่สนใจความจริง เพราะต่างก็เลือกเชื่อแต่ในสิ่งที่อยากเชื่อ บางเรื่องรู้ว่าเป็นเท็จแต่ก็ยังเผยแพร่ต่อเพราะสามารถใช้โจมตีบุคคลที่เราไม่ชอบได้

“ขอฝากข้อเสนอแนะ 3 ข้อต่อผู้ตรวจการแผ่นดิน ก็คือ 1. เรื่องการรับมือ มันไม่ใช่แค่เรื่องการตั้งศูนย์ต้านข่าวปลอมประจำหน่วยงานหรือชี้แจงข้อเท็จจริงเป็นเรื่องๆ เฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับหน่วยงานของเราอีกต่อไป มันเป็นภารกิจร่วมกันของทั้งภาคประชาชน ภาครัฐทุกหน่วยงาน เราต้องสร้างระบบนิเวศออนไลน์ที่ไม่เอื้อต่อการผลิตและกระจายข่าวเท็จ ต้องช่วยกันสร้างภูมิคุ้มกันและความรู้เท่าทันของประชาชนต่อข่าวลวง 2.แต่ละหน่วยงานควรวิเคราะห์ผลกระทบของ Disinformation ในมิติที่ตรงกับภารกิจของตัวเอง อย่างกรณีของผู้ตรวจการแผ่นดิน คงต้องมาวิเคราะห์ว่า Disinformation เป็นอุปสรรคต่อการอำนวยความสะดวกและการให้ความเป็นธรรมประชาชนอย่างไร ถ้าเรารู้ผลกระทบในมิติที่เกี่ยวกับงานของเราแล้ว เราก็จะวางการรับมือได้ตรงจุด และ 3.ข้อสุดท้ายใส่เครื่องหมายคำถามไว้ เพราะไม่แน่ใจว่าท่านจะทำได้หรือเปล่า คือตรวจสอบปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารของหน่วยงานรัฐ เพราะที่ผ่านมามีประชาชนหรือการอภิปรายในสภาก็มีการพูดถึงปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารที่หน่วยงานรัฐเป็นผู้กระทำ คือตั้งข้อสังเกตว่ามันมีจริงหรือเปล่า” กุลธิดา กล่าว

พริม มณีโชติ ทีมบรรณาธิการ โคแฟค (ประเทศไทย) กล่าวถึงปรากฏการณ์ Echo Chamber หรือห้องเสียงสะท้อน ที่หมายถึงเรื่องราวเดียวกันแต่บุคคลแต่ละคนจะมีมุมมองต่างกันขึ้นอยู่กับการเลือกแหล่งรับข้อมูลข่าวสาร  เช่น เคยมีการสำรวจประเด็นไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีนหรือไม่กับชาวมาเลเซีย พบว่า หากเป็นกลุ่มชาวมาเลเซียเชื้อสายจีน จะเชื่อเรื่องจีนเดียวหรือไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีนมากที่สุด ตรงข้ามกับชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดียที่จะเชื่อเรื่องดังกล่าวน้อยที่สุด เป็นต้น 

เช่นเดียวกับนโยบายควบคุมชาวอุยกูร์ในมณฑลซินเจียงของจีน ที่พบว่า ชาวมาเลเซียเชื้อสายจีนเป็นกลุ่มที่มองว่าเป็นเพียงการปรับทัศนคติหรือให้การศึกษาใหม่ มากกว่าการลดทอนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และละเมิดสิทธิมนุษยชนมากที่สุด ซึ่งที่เป็นเช่นนั้นเนื่องจากการเลือกช่องทางการรับข้อมูลของคนแต่ละเชื้อชาติแตกต่างกัน ตั้งแต่เรื่องบันเทิงไปจนถึงข่าวสาร นอกจากนั้น ยิ่งระยะเวลาผ่านไปนานเท่าใดก็มีโอกาสเกิดความจริงชุดใหม่ในกลุ่มของตนเองมากขึ้น อาทิ เคยมีการสอบถามว่าเหตุการณ์สงครามรัสเซีย-ยูเครน ฝ่ายใดสมควรถูกกล่าวโทษมากที่สุด แล้วพบว่า เมื่อเวลาผ่านไป ชาวญี่ปุ่นมองไปที่รัสเซีย แต่ชาวจีนกลับมองไปที่สหรัฐอเมริกา

“สิ่งที่เราเห็นจากการนำเสนอในวันนี้ เราได้เห็นว่า Misinformation เพียงแค่เรื่องใดเรื่องหนึ่งที่เป็นหลัก อาจส่งผลต่อมุมมองการตัดสินใจ ความเชื่อและความคิดในเรื่องอื่นๆ ยิ่งเมื่อทิ้งระยะเวลานานไป ไม่สามารถเคลียร์ข้อสงสัยได้ครบถ้วน เพราะหลายครั้ง Misinformation มีบางส่วนเป็นเรื่องจริง เกิดขึ้นจริงๆ ทิ้งข้อสงสัยไว้นานวันเข้า แล้วเราอยู่ใน Echo Chamber เดิมๆ เราจะพบว่าเราได้เกิดความจริงขึ้นมาใหม่ในกลุ่ม Echo Chamber ของเรา ในกลุ่มไลน์ครอบครัว กลุ่มไลน์คอนโดของเรา ดังนั้นการตรวจสอบข้อมูล ข้อเท็จจริง จึงเป็นเรื่องที่สำคัญมากๆ ยิ่งทำเร็วยิ่งกระทบน้อย ยิ่งตัดตอนได้เร็ว” พริม กล่าว

-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-