คลิป “สหรัฐฯ ทิ้งระเบิดใส่ฐานทัพอิหร่าน” สร้างด้วย AI โดยใช้ภาพเหตุโจมตีในเยเมนปี 58
สุทธิมนัส ชินอัครพงศ์ ภาควิชานิเทศศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
❓ เนื้อหาที่ตรวจสอบ: คลิป “สหรัฐทิ้งระเบิดหนักกว่า 14,000 กิโลกรัม ใส่ฐานทัพอิหร่าน”
❌ ผลการตรวจสอบข้อเท็จจริง: **เนื้อหาเท็จ** เป็นคลิปที่สร้างจาก AI โดยใช้ภาพต้นฉบับจากเหตุระเบิดในกรุงซานา ประเทศเยเมน เมื่อเดือน เม.ย.2558
📝 เนื้อหาโดยสรุป: วันที่ 15 มี.ค. 2569 บัญชีติ๊กตอก “webmaster.enginee” โพสต์คลิปวิดีโอความยาวเกือบ 1 นาที เป็นภาพการระเบิดรุนแรงมีกลุ่มควันขนาดใหญ่ลอยขึ้นสู่ท้องฟ้า ฝังข้อความว่า “ข่าวด่วนที่สุด สหรัฐทิ้งระเบิดหนักสุดกว่า 14,000 กิโลกรัมใส่ฐานทัพอิหร่าน” เสียงบรรยายระบุว่าสหรัฐฯ ทิ้งระเบิดใส่โรงงานเสริมสมรรถนะแร่ยูเรเนียมฟอร์โดวและนาตันซ์ใต้ภูเขาทางตอนเหนือของอิหร่าน ทำให้เกิดแรงสั่นสะเทือน 3 ริกเตอร์ในรัศมี 20 กิโลเมตร และติดแฮชแท็กที่ทำให้เข้าใจว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการสู้รบระหว่างสหรัฐอเมริกาและอิสราเอลกับอิหร่าน (ลิงก์บันทึก)
วันเดียวกัน บัญชีเฟซบุ๊ก “Army Armed Forces ยุทโธปกรณ์กองทัพ” โพสต์ภาพระเบิดขนาดใหญ่ซึ่งเป็นภาพเดียวกับที่ปรากฏในคลิป บรรยายด้วยข้อความเดียวกันว่าสหรัฐฯ ทิ้งระเบิดขนาด 14,000 กก. ถล่มบังเกอร์อิหร่านที่อยู่ใต้ภูเขา โพสต์นี้ถูกแชร์มากกว่า 1,000 ครั้ง ณ วันที่ 18 มี.ค.
🔎โคแฟคตรวจสอบ: จากการค้นหาภาพด้วย Google Lens พบว่าสำนักข่าวต่างประเทศ เช่น Al Jazeera, CNN, และ The Guardian เคยเผยแพร่ภาพเหตุระเบิดครั้งนี้เมื่อวันที่ 21 เม.ย. 2558 โดยรายงานว่าซาอุดิอาระเบียปฏิบัติการโจมตีฐานที่มั่นของกลุ่มกบฏฮูตีในเขต Faj Attan ทางตะวันออกของกรุงซานา เมืองหลวงของเยเมน
โคแฟคตรวจสอบสถานที่ในภาพด้วย Google Map และ Google Earth ยืนยันได้ว่าสถานที่ในภาพอยู่ในเยเมน ไม่ใช่อิหร่านอย่างที่คลิปกล่าวอ้าง
เมื่อตรวจสอบรายละเอียดของภาพ พบว่าคลิปดังกล่าวนำภาพเหตุโจมตีที่เยเมนเมื่อปี 2558 มาสร้างเป็นภาพเคลื่อนไหวด้วย AI โดยมีจุดสังเกตดังนี้
▪️สะเก็ดหรือวัตถุจากการระเบิดมีความคมชัดมากกว่าภาพด้านหลัง ซึ่งขัดแย้งกับระดับความคมชัดของคลิปโดยรวม
▪️เมื่อสะเก็ดระเบิดตกลงมาจนถึงบริเวณสันภูเขาก็ได้หายไปทันที ซึ่งเป็นความไม่สมจริงที่อาจเกิดจาก AI ทำให้วัตถุเคลื่อนที่ผิดธรรมชาติหรือที่เรียกว่าอาการผิดเพี้ยนของฟิสิกส์ (Glitchy Physics) หรือเกิดจากปัญหาการหลอนของ AI (AI Hallucination) ที่สร้างผลลัพธ์แปลกประหลาด ไม่ตรงกับความจริง
▪️เมื่อนำเสียงบรรยายของคลิปไปตรวจสอบด้วยเครื่องมือ Hive Moderation ได้ผลวิเคราะห์ว่ามีความเป็นไปได้สูงถึง 99.3% ที่เสียงบรรยายเป็นเสียงที่สร้างจาก AI หรือ Clone Vioce
แม้ติ๊กตอกจะแจ้งเตือนว่าคลิปนี้สร้างด้วย AI แต่คำบรรยายประกอบคลิปยังคงสร้างความเข้าใจผิดได้ เนื่องจากปฏิบัติการที่สหรัฐฯ ทิ้งระเบิดโจมตีโรงงานเสริมสมรรถนะแร่ยูเรเนียมของอิหร่านนั้นเกิดขึ้นเมื่อปี 2568 ไม่ใช่เหตุการณ์ปัจจุบัน
สำนักข่าวบีบีซีรายงานว่าสหรัฐฯ โจมตีโรงงานเสริมสมรรถนะแร่ยูเรเนียมของอิหร่าน 3 แห่งรวมถึงฟอร์โดและนาตันซ์ เมื่อวันที่ 22 มิ.ย. 2568 โดยใช้ระเบิดทำลายบังเกอร์ GBU-57 ซึ่งมีน้ำหนัก 13,000 กก. ที่สามารถเจาะลึกลงไปใต้ดินหลายสิบเมตรก่อนระเบิด
