มอเตอร์เวย์บางปะอิน-โคราช, บางใหญ่-กาญจนบุรี ผลงานงานรัฐบาลไหน?


ทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองหรือ “มอเตอร์เวย์” เป็นเมกะโปรเจกต์ที่ฝ่ายการเมืองมักนำมากล่าวอ้างว่าเป็นหนึ่งใน “ผลงาน” ของฝ่ายตน โดยเฉพาะในช่วงหาเสียงเลือกตั้ง โคแฟคตรวจสอบคำกล่าวอ้างเกี่ยวกับการก่อสร้างมอเตอร์เวย์สายบางปะอิน-นครราชสีมา และสายบางใหญ่-กาญจนบุรี 

น.ส.แพทองธาร ชินวัตร แกนนำพรรคเพื่อไทยกล่าวในเวทีปราศรัยใหญ่ที่ จ.กาญจนบุรี เมื่อ 29 ม.ค. 2566 ว่ามอเตอร์เวย์สายบางใหญ่-กาญจนบุรีที่คาดว่าจะแล้วเสร็จปลายปีนี้หรือต้นปีหน้า “เริ่มมาตั้งแต่สมัยไทยรักไทยเป็นรัฐบาล และอยู่ในโครงการ (เงินกู้) สามล้านล้าน ตอนสมัยนายกฯ ยิ่งลักษณ์ รัฐบาลของเพื่อไทย” ต่อมาวันที่ 9 ก.พ. นายโกศล ปัทมะ ส.ส.นครราชสีมา พรรคเพื่อไทย ออกมาวิจารณ์รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ถึงความล่าช้าในการก่อสร้างมอเตอร์เวย์สายบางปะอิน-นครราชสีมา และกล่าวว่าหากพรรคเพื่อไทยชนะการเลือกตั้งแบบแลนด์สไลด์และได้เป็นรัฐบาล “จะเร่งรัดการก่อสร้างมอเตอร์เวย์สายนี้ให้แล้วเสร็จภายใน 6 เดือน”

การที่พรรคเพื่อไทยหยิบยกมอเตอร์เวย์ขึ้นมาหาเสียง ทำให้ฝ่ายสนับสนุน พล.อ.ประยุทธ์ ออกมาตอบโต้ผ่านโซเชียลมีเดีย เช่น เพจเฟซบุ๊ก “รู้ทันโลกออนไลน์” ซึ่งมีผู้ติดตามกว่า 34,000 คน โพสต์ข้อความว่า “มอเตอร์เวย์สายบางปะอิน-โคราช เป็นผลงานของรัฐบาลปัจจุบันทั้งหมด ตั้งแต่ตอกเสาตอม่อต้นแรกจนใกล้แล้วเสร็จ พรรคเพื่อไทยไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง” และสรุปว่ารัฐบาลของนายทักษิณไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับโครงการมอเตอร์เวย์สายบางใหญ่-กาญจนบุรี สายบางปะอิน-โคราช หรือทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองสายอื่นๆ 

ขณะที่ พล.อ.ประยุทธ์กล่าวในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร เพื่ออภิปรายทั่วไปแบบไม่ลงมติตามรัฐธรรมนูญมาตรา 152 เมื่อ 15 ก.พ. ที่ผ่านมาว่า หนึ่งในผลงานช่วง 8 ปีที่เขาเป็นนายกฯ คือ การสร้างมอเตอร์เวย์เพิ่มขึ้น 3 เส้นทาง คือ บางปะอิน-นครราชสีมา บางใหญ่-กาญจนบุรี และพัทยา-มาบตาพุด สอดคล้องกับเพจเฟซบุ๊กพรรครวมไทยสร้างชาติ ที่แชร์อินโฟกราฟิกรวม “33 ผลงานภาคอีสาน” ของรัฐบาลประยุทธ์ หนึ่งในนั้นคือมอเตอร์เวย์สายบางปะอิน-นครราชสีมา

● โคแฟคตรวจสอบ
โคแฟคสืบค้นฐานข้อมูลออนไลน์ของหน่วยงานต่างๆ เช่น ราชกิจจานุเบกษา มติคณะรัฐมนตรีย้อนหลังในเว็บไซต์สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา กรมทางหลวง และสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม เป็นต้น พบว่าโครงการมอเตอร์เวย์สายบางปะอิน-นครราชสีมา ระยะทาง 196 กม. วงเงินลงทุนรวม 84,600 ล้านบาท และมอเตอร์เวย์สายบางใหญ่-กาญจนบุรี ระยะทาง 96 กม. วงเงินลงทุนรวม 61,034 ล้านบาท ดำเนินงานมายาวนานกว่า 20 ปี และเกี่ยวข้องกับรัฐบาลหลายชุด จากข้อมูลออนไลน์ที่โคแฟคสืบค้นเมื่อ 16 ก.พ. 2566 สรุปความเป็นมาของโครงการได้ดังนี้ 

มอเตอร์เวยสายบางปะอิน-นครราชสีมา (M6)
1. เป็น 1 ใน 13 โครงการที่อยู่ในแผนการพัฒนาโครงข่ายทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองซึ่งได้รับการอนุมัติจาก ครม. เมื่อ 22 เม.ย. 2540 สมัยรัฐบาล พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ
2. รายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (อีไอเอ) ของโครงการ ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติเมื่อ 23 พ.ย. 2549 ขณะนั้น พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ เป็นนายกฯ โดยได้รับแต่งตั้งหลังรัฐประหาร 19 ก.ย. 2549 
3. กรมทางหลวงดำเนินการสำรวจและออกแบบแล้วเสร็จในปี 2551 สมัยนายสมัคร สุนทรเวช เป็นนายกฯ ต่อด้วยนายสมชาย วงศ์สวัสดิ์
4. พระราชกฤษฎีกาเวนคืนที่ดินได้รับการประกาศในราชกิจจานุเบกษา 26 เม.ย. 2556 สมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์
5. รัฐบาลยิ่งลักษณ์บรรจุโครงการนี้ไว้ในแผนงานภายใต้ ร่าง พ.ร.บ.ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่งของประเทศ หรือ “ร่าง พ.ร.ก.เงินกู้สองล้านล้าน” แต่ต่อมาศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยเมื่อ 12 มี.ค. 2557 ว่าขัดรัฐธรรมนูญ จึงตกไป
6. ครม. รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์มีมติเมื่อ 14 ก.ค. 2558 อนุมัติให้กรมทางหลวงดำเนินการก่อสร้าง
7. อีไอเอฉบับปรับปรุงได้รับความเห็นชอบเมื่อ 21 ก.ย. 2559 สมัยรัฐบาลประยุทธ์
8. เปิดทดลองให้ประชาชนใช้ฟรีเฉพาะช่วง อ.ปากช่อง-อ.สีคิ้ว เป็นครั้งแรกช่วงเทศกาลสงกรานต์ 2564 และช่วงวันหยุดยาว/เทศกาลปี 2565 สมัยรัฐบาลประยุทธ์
9. ครม. ประยุทธ์อนุมัติวงเงินค่าก่อสร้างเพิ่มเติม 4,970 ล้านบาท ขณะที่รองโฆษกรัฐบาลแถลงเมื่อ 25 ม.ค. 2566 ว่าการก่อสร้างคืบหน้าร้อยละ 98 คาดว่าจะเปิดให้บริการเต็มรูปแบบในปี 2568

มอเตอร์เวย์สายบางใหญ่-กาญจนบุรี (M81)

1. เป็นโครงการที่อยู่ในแผนการพัฒนาโครงข่ายทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง ที่รัฐบาล พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ อนุมัติเมื่อปี 2540 เช่นเดียวกับสายบางปะอิน-นครราชสีมา 
2. รายงานอีไอไอของโครงการช่วงบางใหญ่-บ้านโป่ง ได้รับความเห็นชอบ 29 ก.ค. 2541 สมัยรัฐบาลชวน หลีกภัย และอีไอเอของช่วงบ้านโป่ง-กาญจนบุรี ได้รับความเห็นชอบ 25 ส.ค. 2546 สมัยรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร
3. กรมทางหลวงสำรวจและออกแบบแล้วเสร็จในปี 2552 สมัยรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
4. พระราชกฤษฎีกาเวนคืนที่ดินประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 10 ก.ย. 2556 สมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ซึ่งบรรจุโครงการนี้ในแผนงานภายใต้ ร่าง พ.ร.ก.เงินกู้สองล้านล้านบาท ซึ่งศาลวินิจฉัยว่าขัดรัฐธรรมนูญ
5. ครม. ประยุทธ์มีมติเมื่อ 14 ก.ค. 2558 อนุมัติให้กรมทางหลวงดำเนินการก่อสร้าง
6. อีไอเอฉบับปรับปรุงได้รับความเห็นชอบเมื่อ 21 ก.ย. 2559 สมัยรัฐบาลประยุทธ์
7.รองโฆษกรัฐบาลแถลงเมื่อ 25 ม.ค. 2566 ว่าการก่อสร้างคืบหน้าไปแล้วร้อยละ 85 คาดว่าจะเปิดบริการเต็มรูปแบบปี 2568 

● ข้อสรุปโคแฟค:  
หากนับมติ ครม. ปี 2540 ที่เห็นชอบแผนการพัฒนาโครงข่ายทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองเป็นจุดเริ่มต้น โครงการมอเตอร์เวย์ทั้ง 2 สายนี้เกิดขึ้นมากว่า 20 ปีแล้ว โดยรัฐบาลชุดต่างๆ มีส่วนเกี่ยวข้องและบทบาทมากน้อยต่างกันไป คำกล่าวอ้างว่าโครงการเหล่านี้เป็นผลงานของพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งหรือรัฐบาลใดรัฐบาลหนึ่งจึงไม่ถูกต้อง และเป็นการให้ข้อมูลไม่ครบถ้วน แต่หากกล่าวเฉพาะการก่อสร้าง มอเตอร์เวย์ทั้ง 2 สายเริ่มก่อสร้างในรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์หลังจาก ครม. อนุมัติการก่อสร้างเมื่อ 14 ก.ค. 2558

ควรบันทึกด้วยว่าตลอดระยะการดำเนินโครงการ มีเสียงร้องเรียนถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนที่ต้องถูกเวนคืนที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน และมีหลายฝ่ายตั้งคำถามถึงความโปร่งใสในขั้นตอนการดำเนินงานต่างๆ ทั้งการอนุมัติอีไอเอ การประมูลงานและบริหารสัญญากับเอกชน